8799f08819d026a3fe7cb3cfdf5a0475.pdf
Media
Part of Okucia wozów z okolic Makowa / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.11-12
- extracted text
-
OKUCIA WOZÓW Z OKOLIC MAKOWA
CZĘŚĆ I.
ANALIZA FORM
ZOFIA
(c z a s i e
dzonych przez
Instytutu
na
i
poszukiwań
Sekcje
Badania
znacznym
Sztuki
stwierdzono
obszarze w o j e w ó d z t w
krakowskiego
ornamentowania
i
inne
żelaznych
nym
kształtom
z
i bogatym
dyszla,
te
czasem
artystycz
ornamentom
stanowią
ludowego
materiału,
że na terenie
w 212
kieleckiego
pewne grupy, które różnią
ozdobne okucia
pod
względem
kształtów
jak
i rodzajem,
znajdujących
tów.
Grupy
centrami
dają
obejmującego
krakowskiego
wozów
układają
się m i ę d z y
sobą
poszczególnych
s i ę na n i c h
się z w y k l e powiązać
Przedmiotem
niniejszej
Makowa
pracy
jest
Jordanowa,
itd., k t ó r e
„makowskimi".
części
ornamen
z pewnymi
Cechą
w
analiza
Bystrej,
jącego
dyszel
bardzo
często w wozach
i śnicę,
wyżej
wymienionych.
skrócie będę
przedniej
na
dyszlu i tzw-
okuć
spotykany
z Makowa i
r y c . 1. J a k
części
śnicach.
na
tych
w okolicach
wozu,
skupiają
a
się
Makowa
mianowicie
Najpełniejszy
częściach
się przede
tej
obejmu
miejscowości
zespół
przedstawia
widać z załączonej ilustracji
okucia
nazy
( r y c . 1, 8) p o w t a r z a j ą c y
Okucia ozdobne w y s t ę p u j ą
na
okuć
Sidziny,
charakterystyczną
g r u p y jest k s z t a ł t p i e r ś c i e n i a ś r o d k o w e g o ,
nas
sic
tak
kowalskimi.
zdobionych z okolicy
ce
zdob
miejscowościach
województwa
i
głównie
zaś
dzięki
w
Osielca,
przy
Małopolsce.
nagromadzonego
wać
wozach.
dziedzin
596 o k u ć w o z ó w , z e b r a n y c h
wynika,
zwyczaj
okuć
Okucia
ciekawszych
nictwa w
dzisiejszego
są okucia
żelazne.
jedną
Z
do d n i a
zdobione
części
prowa
Państwowego
Ludowej,
kieleckiego ż y w y
Przeważnie
terenowych,
Zdobnictwa
CIEŚLA-REINFUSSOWA
interesują
wszystkim
na
f2 a 27
T ABLICA
I
9
10
k o ń c u dyszla i w miejscu jego osadzenia w
Takie
rozmieszczenie
wynika
ze
względów
tech
cową
witką"
( r y c . 1). D r u g i
jący się u nasady dyszla
zespół
okuć,
znajdu
złożony b y w a z 9 części;
nicznych, g d y ż oba w y ż e j w y m i e n i o n e p u n k t y j a k o
a
najwięcej
(ryc.
1, 5, 7, 8, 11), d w ó c h
blach bocznych
wzmocnienia.
6a,
6b),
formie
iglicy
o
nieznanej
końcu
części:
nazwie,
a
między
blachami
bocznymi
w i e r z c h u d y s z l a , ( r y c . 1, 4) o r a z h a k a ,
narażone
specjalnego
Okucia na
na
2)
hakowatego
rzchnię
blachy
3) d o l n e g o
uszkodzenia
dyszla
składają
wymagają
się z 4
mianowicie: z 4 pierścieni
ozdoby
w
leżącej
( r y c . 1, 3),
samym
wyrostka,
sterczącego
nad
ż ą c e g o do zawieszania
zwanego
tu
(ryc.
1, 2 ) ,
1,
blasze
górnej
blachy wzmacniające
1) w ą s k i e j , p r o s t o k ą t n e j
blachy górnej
,,kaczka"
okucia, o d p o w i a d a j ą c e g o
( n i e w i d o c z n e g o n a r y c . 1 i 4) p i e r ś c i e n i a ,
28
śnicach.
powie
obejmują-
cego k o n i e c d y s z l a w r a z z b l a c h a m i z w a n e g o
„koń
9,
10).
Jako
zwanych
„witkami"
( r y c . 1,
,-wagi" czy „ p ó ł w a ż k a "
ostatnie
okucie
drewniane
należy
mi
na
słu
(ryc
wymienić
ś n i c e ( r y c . 1, 12a,
b).
Hak
stanowi
punkt
graniczny,
rozdzielający
TABLICA
wszystkie p i e r ś c i e n i e na d w i e części w ten
że znajdujące
zywają
w
się „ w i t k a m i
tyle „ w i t k ą
Pierwszy
(ryc.
poza
poprzed
pierścień,
1, 7 ) , k t ó r y
hakowi",
zaś
leżąca
związujący
śnice
z
dyszlem
obejmuje
również
dolny
blach
bocznych
posiada
poza
„witka"
jeszcze
dodatkowe
określenie
koniec
„skupienie
„iglicy",
okuwane.
5 w i t e k i blachy boczne a nie
inne
w
znów
mają
„iglicę"
bez
ma
blach
nie
znaj
ani drugiego t y l k o same
witki
l i c z b i e 4, w ł ą c z a j ą c
sych,
których
w to j u ż pierścień
s i ę czasem w ó z k i o dyszlach
posiadających
zaledwie
końcowy.
prawie
bo-,
dwie witki,
a to na
k o ń c u dyszla i w miejscu jego osadzenia w
śnicach.
Różnice występujące
w sposobie o k u w a n i a
dysz
la i l u s t r u j e p o n i ż s z a t a b e l k a , u w z g l ę d n i a j ą c a
tylko
żelazne
Nie wszystkie w o z y są jednako bogato
zaś i takie, w
dziemy ani jednego
mianem
z dyszlem".
Jedne posiadają
bocznych- b y w a j ą
Zdarzają
i
ją
na
hak".
„iglicy"
śnica
sposób,
się od niego k u p r z o d o w i dyszla
II
witki,
blachy
i
„iglice",
pomijająca
te c z ę ś c i , k t ó r e j a k h a k
lub „kaczka"
widzenia
technicznego
niezbędne
w
wozie.
każdym
'
zaś
są z punktu
i
występują
29
występ.
Nazwa
okucia
Witka
(ryc.
końcowa
l-l)
Wilka
Jak
środkowa
Przystępując
J-ti)
Wilka
ostatnia
fryc.
Iryc.
(ryc
boczne
22
kształt
wyodrębnienia
ośrodku
Pierścień
ma
ten
okuć
charakterystycznego
„makowskich"
8). J e j
tzn: witki
stał
zasadniczo
środko
się p o d s t a w ą
„makowskiego"
od
formę
do
innych.
6-cio
boku
o k o ł o 10 c m , k t ó r e g o
dwa
wierzchołki
wydłużają
się,
tworząc
dyszel i śnice. B o k i tego
sześ-
c i o b o k u s ą c z a s e m p r o s t e ( t a b l . I . 5), z w y k l e j e d n a k
mniej lub więcej
20
r
57
14
()()
)
>l
1»
w k l ę s ł e (tabl.
I. 6 —
14), o n a r o
ż a c h o s t r y c h ( t a b l . I . 5, 6, 7, 8) n i e k i e d y n a r o ż a t e s ą
ścięte
Snicc
1-I2(i.
1,
2)
najbardziej
obręcz, obejmującą
4<)
b)
„Iglica"
(ryc.
1-4)
(ryc.
od
1 —
przeciwległe
l~(,a,
1 —
dyszla (ryc. 1 —
(ryc.
do o p i s u f o r m p o s z c z e g ó l n y c h
zacznę
umiarowego o przekątni
71
I - 11)
Blachy
3
przewa
b).
elementu wozów
OH
zdecydowaną
z 4 witek
i ś n i c a c h ( r y c . 1 — 12a,
47
68
wynika
końcu
dyszla
7)
tabelki
zespół okuć złożony
7, 8, 11) o r a z b l a c h y n a
wej
Wilka
iryc.
z tej
gę ma
24
środkowa
I
wysl.
71
Wilka
mula
fryc.
!-•>)
(ryc
nic
pojedynczo (tabl.
wójnie
(tabl.
I . 14),
I . 10 —
rzadziej
13), t o z n ó w
bywają
pod
zaokrąglone
( t a b l . 1. 9).
Blacha
(ryc.
końcowa
I - 'i)
Z d a r z a się r ó w n i e ż , przez dalsze p o m n a ż a n i e
przy
biera postać tarczy okrągłej
otoku
( t a b l . I . 15,
Jak
z
załączonego
zestawienia
wynika
najczę
s t s z y m i o k u c i a m i są d w i e w i t k i na k o ń c u i u
dy
dyszla,
po
nich
idą
dwa
pierścienie
nasa
środkowe
( r y c . 1 — 7, 8) a n a s t ę p n i e b l a c h a k o ń c o w a i ś n i c e .
wy
cięć, że zaciera się k s z t a ł t p i e r w o t n y i w i t k a
Obok
16).
tych,
nazwijmy
je,
ścieni spotyka się r ó w n i e ż
i witki
o ząbkowanym
owalne podłużnie
„gwiaździstych"
na
omawianym
pier
terenie
( t a b l . I . 2) w z g l ę d n i e
p r z e c z n i e ( t a b l . I . 3), k o l i s t e ( t a b l . I . 4) c z y
też
po
zu
S t o s u n k o w o dość r z a d k i e są b l a c h y boczne i ,,iglice"
p e ł n i e p r o s t e w k s z t a ł c i e o b r ę c z y ( t a b l . I . 1). J e d n a k
Oba
te
ostatnie te f o r m y
przy
bardziej
ozdobnych
razy
zdarzyło
się,
na
ostatnie
d y s z l u bez
okucia
że
zwykle
występują
wozach.
„iglice"
razem,
Zaledwie
pojawiły
się
i „iglic"
jest
k t ó r a je obejmuje
witka
mała
i u m a c n i a na
Jeśli chodzi teraz o k w e s t i ę
pewnymi
struje
same
Na
blach bocznych i odwrotnie. W
s ł y m z w i ą z k u i u z a l e ż n i o n a od w y s t ę p o w a n i a
bocznych
kilka
zespołami,
tłumaczy poniższa
to
to
(ryc.
to
okuć
okuć
Wszystkie
lazne
dyszlu
owalnych
13
18
okrągły,!,
obręczy
7
3
10
Brak
lego
części
że
%
11)
razem
j witek-i-blachy
-f- blachy
boczne
mówi
końc.
- f
śnice
8%
s a m a za s i e b i e . J e d e n r z u t
zauważyć
form
„gwiaździstych"
nych
materiałów
oka
przewagę
innymi.
Oprócz
zebra
przeprowadzono
ponadto
szereg
potwierdziły
wynik
w
terenie,
podanego
zestawienia.
mają
zdecydowaną
nad
wywiadów
większości
%
4
4 °0
3
pierścienia
Jordanowa, Bystrej,
0
(,4
najlepiej
T a b e l k a ta
wyslep.
r
4>
5),
tabelka::
na
zestawienie.
okuć:
„gwiaździstych'-
wystarcza, żeby
Zespól
ilu
ści
dyszlu.
zagadnienie
następujące
71 w o z ó w b y ł o
blach
1 —
występowania
są d a l e k o rzadsze. N a j l e p i e j
które
Wozy
z
okolic
Sidziny itd., w
„gwiaździstą"
Makowa,
przeważającej
witkę
środkową.
Czasem zdarzy się j a k i ś ozdobnie k u t y wóz, pocho
•7 witek
-f
„iglica"
blacha
końc.
4-
2
śnice
2%
dzący
o
4 witki
inice
+
(lub
i wilki
(lub
bez
+
blacha
kom
.
wywiad
44
bez)
śnice
2
śnie.
2 witki na końcu
sady
dyszla
2\
na
1
okolic
Makowa
czy
pierścieniu.
okazuje jednak
Jordanowa
Przeprowadzony
z reguły,
że okucie to
jor
wy
uczył się w
przeniósł
poznane
tamtejszych
formy
w
stronach, a
swoje
później
okolice.
Powyżej witki „gwiaździstej" mniej więcej w
71
ro
d a n o w s k i c h , w z g l ę d n i e k o w a l , k t ó r y to okucie
ległości
razem
dalszych
b i o n e b y ł o w k t ó r e j ś z w s i p o d m a k o w s k i c h czy
konał
i u
z
„gwiaździstym"
lazny
10
cm
natrafiamy
(ryc.
1
—
7),
na
zwany
drugi
też
pierścień
,-skupienie
od
że
śnica
TABLICA
1
III
2
3
TABLICA
1
z
IV
2
3
dyszlem",
którego
charakterystyczny dla
ka
ta
k ą na
przypomina
7 —
4
4
kształt
wozów
swym
jest
5
również
bardzo
„makowskich".
wyglądem
koronę,
Wit
wyso
11 c m ( c z a s e m d o c h o d z i d o 16 c m ) ,
lek
ko z w ę ż a j ą c ą się k u podstawie. K r a w ę d ź d o l n a jest
zawsze prosta,
górna
wycięta
w
zęby
o
urozmai
końcami ku
witce środkowej
ce
zaś tych
zębów
14,
15),
kiedy
czasem
wykrój
bywają
ścięte
ich
1 —
7, 8).
Koń
ostre (tabl.
(ryc.
I I . 6,
7,
(tabl.
jest jeszcze
I I . 10,
Konusowata
forma
omawianej
wana
jest rozszerzaniem się śnie
raz
ścień
ten
stale
zwrócone
12).
Nie
profilo
w a n y ( t a b l . I I . 13).
c o n e j f o r m i e . R a z s ą o n e d r o b n i e j s z e ( t a b l . I I . 7, 12),
w i ę k s z e ( t a b l . I I . 6. 1 1 , 13), a l e
11,
dodatkowo
8,
niezawsze
jest
w
witki
na
całym
spowodo
dyszlu.
Pier
swym
otoku
$ \
R
u
2
1
4
7
j e d n a k o w o szeroki. Z d a r z a się czasem, że g ó r ą
szerszy, z a ś s p o d e m
cej)
węższy
jak
pierścień
Spod
„gwiaździsty"
tak
i
oprócz f o r m charakterystycznych dla o ś r o d k a
kowskiego" przybiera też i kształty
we dla tych
okolic
inne
ten
„ma
nietypo
,Va 71 okuć
dyszla
tabel
było:
Porównując
s i ę do
32
na
(ryc. 1 —
6X30
cm, względnie
8X35
bok
dłuższy,
znajdujący
jest
zupełnie
prosty,
wycho
bokach
dyszla
pośrodku
4).
cm, przy
się
drugi
« %
1 %
:i
4 '7o
z poprzednim,
odno
zauważymy
jednych
spotyka
się
pod
czym
jeden
spodem
dyszla
zaś widoczny
wycięty
towarzyszy prosty
(tabl.
I I I . 5, 6, 7 ) . K o ń c e t y c h z ę b ó w , z w r ó c o n e s ą z a w s z e
ścięte
(tabl.
1). D w a
boki
Podchodzący
b y ć ostre (tabl. I I I .1 —7)
I I I . 8). Z d a r z a j ą
boczne o z u p e ł n i e
się też
prostych krawędziach
krótsze
również
pod w i t k ę jest
nie
prosty
są
blachy
(tabl. I I I .
jednakowe.
zaś drugi
by-
'W cl
t r ó j k ą t n y (tabl
lub
łukowato
Zwykle
równocześnie
dyszlu. Często b o w i e m
stej" witce ś r o d k o w e j
„iglica"
6
1
„gwiaździstych"
pierścienie
nimi
albo
ozdobnie
t y m samym
między
umieszczone
do ś r o d k a dyszla, m o g ą
częstość w y s t ę p o w a n i a
na
6a, b ) i l e ż ą c a n a w i e r z c h u w
21 ° o
i d r u g i c h . N i e znaczy to b y n a j m n i e j , że te
profilowane
blachy
1 —
15
witki
witek
prawie jednakową
dwie
65 °/o
różne i
to zestawienie
środkowego
dzą
46
owalna
okrągła
Brak tej
pierścienia
„korony"
witka.
j e s t w z ę b y d u ż e ( t a b l . I I I . 2, 3 ) , l u b d r o b n e
„korona"
równa obręcz
szerokości
drugiego
lub okrągła
(ryc.
( t a b l . I I . 1, 2, 3, 4, 9, 1 6 ) .
najlepiej u j m u j e to niżej podana
i odwrotnie obok pięknej
się owalna
B l a c h y boczne są k s z t a ł t u p r o s t o k ą t n e g o o w y m .
ka.
szącym
czy p ó ł o w a l n y
znajduje
( t a b l . I I . 4, 9).
Podobnie
Cyfrowo
jest
dyszla jest o p o ł o w ę (lub w i ę
8
I I I 4)
wygięty
o w a l n y (tabl
(tabl
w wozach, m a j ą c y c h
8)
blachy boczne w y
„gwiaździ
pierścień.
n a z w a n e p r z e z e m n i e , , i g l i c ą " ( r y c . 1 — 4). O k u c i e
składa
się
jeszcze
5
stępuje
to
dodatkowo
III 2
I I I . 2)
jakgdyby
z
jedno
dwóch
okucie
części,
żelazne
dolnej
TABLICA
V
r
V
l
i
10
w
kształcie
5 —
cokołu
trójkątnego
(tabl.
I V . 1, 2,
9) c z y c z w o r o b o c z n e g o ( t a b l . I V , 4),
cego s i ę p o d s t a w ą
nie
pozwalając
Do
o witką środkową
tejże
obsunąć
przeciwległego
boku
3,
wspierają
(ryc.
1 —
7),
się.
witka
14
i „iglice"
mała
(ryc.
przytrzymuje
1, 5),
która
w
15
w
je
mocno na
Drugim
takim
części
kształcie
prostej
obydwa
okucia,
w ą s k i e j o b r ę c z y nasadzona jest na
wierzchołka
górnej
dyszlu.
prostym
pierścieniem
w
formie
przy
pomocy
obręczy
jest w i t k a
duża
spiralnie zwiniętego zwoju, przechodzącego
następ
10
obejmująca
w
nie j a k b y w w ą s k ą , ostro z a k o ń c z o n ą dzidę.
Całość
i dyszel. M i ę d z y ostatnim p i e r ś c i e n i e m u nasady
dy
szla i w i t k ą
znajduje
się
(ryc.
9).
ma
„iglicy"
Blachy
spinając
względnie'
doczepiona jest część d r u g a
13
12
11
d ł u g o ś c i o d 30 — 60 c m . „ I g l i c e " b e z
spiralnych
cm,
zwojów występują
r ó w n i e ż , ale z d a r z a j ą s i ę b a r d z o
hak
rzadko
1).
Ażeby
(tabl.
IV.
prawie jednakowe
O
ile
„dzidy"
o tyle wśród
ogólnym
zarysie w y g l ą d a j ą
wszystkie
„cokołów"
do c z y n i e n i a z w i e l k ą r ó ż n o r o d n o ś c i ą
W
są
one
mamy
w
jak
nawet
trójkąty
6). B o k i
tego t r ó j k ą t a
lecz p r o f i l o w a n e
równomiernie
w
z w y k l e nie
różnorodny
ząbkowane
od
są
sposób.
podstawy
równe
Czasem
ku
wierz
c h o ł k o w i ( t a b l . I V . 1), w z g l ę d n i e m n i e j w i ę c e j w
po
zakładania
się pod
czy
nie
nią
półważka
wrzynała
żelazny
się
w
śnice
1,
drzewo
pasek blachy,
który
o k ó ł h a k a k o ń c z y się owalnie, o k r ą g ł o a czasem
„gwiaździście".
Mało
urozmaicone
pod
względem
lazne okucia d r e w n i a n y c h śnie
to
około
miejscu
„gwiaździstą"
wagi
śruby
1, 11) s z e r o k a
najszerszym
środkową
główka
podkłada
form.
r ó w n o r a m i e n n e , s t o s u n k o w o s m u k ł e ( t a b l . I V , 1, 2,
3, 5,
do
(ryc.
wydłużone
prostokątne
(ryc.
formy
są
1, 12a,
b).
blachy o dłuższych
podsunięte
są
względnie
z jednej
strony
pod
witkę
ostatnią,
a następnie ku
górze
jeśli pod n i ą nie p o d c h o d z ą z a k o ń c z o n e b y w a j ą
rozszerzające
6, 9 ) . N i e k i e d y
boki
kątnie lub
się (tabl.
I V . 5,
g i ę t e p ó ł k o l i ś c i e ( t a b l . I V . 8).
też i w y
Są
bo
k a c h zawsze prostych, zaś b o k i k r ó t s z e
łowie wysokości przewężone,
s ą l e k k o ł u k o w a t e ( t a b l . I V . 7), a b y w a j ą
że
są lekko zaokrąglone.
Pewną
odrębno
ścią c h a r a k t e r y z u j ą
się w o z y z Białej pow.
wice,
niedaleko
wsi
położonej
Makowa.
trój
Wado
Otóż
we
33
wszystkich okuciach zebranych w
blachy
na
śnicach
były
w
tej
połowie
wsi,
swej
żelazne
conych na
długości
górnej
w y g i ę t e półkoliście i odchylone na z e w n ą t r z
nianych
Z
znajdujących
różnorodna
(ryc. 1-3).
Jest ona
a długa
V)
na
końcu
formie
jest
dyszla
naj
two
końce
czasami
5 —
spotyka się blachy g ó r n e częściowo z w i n i ę t e
spiral
15). W b l a s z e g ó r n e j w z g l ę d n i e
końco
zwany
6
ścięte
(tabl.
V.
12,
13).
Rzadziej
w
najpro
prosto
wej witce osadzony jest h a k o w a t y w y r o s t e k
dyszla
tu
się k u witce
i
podchodzący
jest
rozmaicie
pod
na
nią.
końcu
„ k a c z k ą " . Jest on z w y k l e
bok
(tabl.
bokiem
V . 1), p ó ł k o l i ś c i e ( t a b l . V . 3, 8), l u b t r ó j k ą t n i e
(tabl.
końcu
V . 5, 6 7, 9 12, 13. 14 15). N i e k i e d y z d a r z a s i ę , ż e b o k
Na
ma
zostają
kształcie wyglądają jak długi
70 c m - B l a c h y t e
zakończony,
po
obu
r z ą s i ę o s t r e z ę b y ( t a b l . V . 9, 10, 11), k t ó r y c h
owalnie
ten
blachy
s t r o n n i e w y g i n a ć s i ę , f a l o w a ć ( t a b l . V . 5 — 8)
Przeciwny
krótszy
tej
górna
blacha
mniej w i ę c e j szeroka na
forma
nie (tabl. V
kąt lekko zwężający
(tabl.
w
o d 20 d o
stszym s w y m
się
Rozwinięta
łowie swej długości proste linie, zaczynający
śnie.
okuć
bardziej
cm
drew
zewnątrz.
to p r o s t o k ą t , z a t r a c a j ą c y m n i e j w i ę c e j w
kształt
zęba (tabl
V
10)
względnie
jest
wycięty w dwa
zeby (tabl
V
11) o s z p i c a c h
zwró
nego
w
klocka
formie
prostopadłościanu,
dłuższym
na
blasze
czy
równociosa-
umieszczonego
pierścieniu
na
dyszla.
tym
części
cymi
w
kończę
drugiej
ich
opis k s z t a ł t ó w
zajmę
żelaznych
się o r n a m e n t a m i ,
okuć,
zdobią
powierzchnię.
OKOBKfl B 0 3 0 B B OKPECHOCT9X MAKOBA.
OKOBK3
B O 3 0 B cocTaBjiaeT
H3 H a n 6 o j i e e M H T e p e c H h i x
cupacnefi HapoflHoro
npnK/iaflHoro
nc.Kycc.TBa.
B HacToamefi
c r a T b e , c o c r a B A s n o m e f i 1 naerb Tpyfla, paccMaTpHBarojCH
cpopMbi w e / i e s H t i x O K O B O K , BCTpenaio-
Bjiaroflapa apTHCTHMecKHM cpopMaM u 6oraTt>iM opHaMeHTaM >«ejie3Haa
oflHy
HopAaHOBa
H MaKOBa —
AByx
HeÖOJlbUJHX
3 T H O K O B K H AeAHTCH H a A B e r p y n n b i : n e p B y K ) r p y n n y C O C T 3 B J I 5 I K 3 T Konbu,a B cpopMe o o p y w e f i ,
oxBaTbiBaiomnx Abiujjio B HecKOJibKMx M e c T a x ; BTopyro r p y n n y c o C T a B / i a i O T npoAOArOBaTbie >KeAe3Hbie ncmocbi, npeAHa3HaneHHbie A-na
yKpenAeHHH AepeBHHHbix n a c T e f l u npnAep>KHBaeMbie BbiLueynoMsmyTbiMM Ko/ibu,aMH.
Han6ojiee
H H T e p e c H y K ) cpopMy, x a p a K T e p H y r a TOJibKO A J I H B O 3 0 B H 3 O K p e c H O C T e f i
MaKOBa H MopAaHOBa,
LUHXCH
Ha
MecTeneK,
nepeAHefi
B 0 3 0 B B OKpeCHOCTHX
nacTH
pacnono>KeHHbix
B
IO>KHOH
Majiono/ibLue.
MMeeT cpeAHee KOJibu,o, BbiKOBaHHoe B cbopMe,
KOAbu,o, H a x o A s i m e e c s i
BepxHero Kpyra.
FERRURE
DES
HecKO/ibKO
CHARS
DANS
Bbiuje
LA
L e s f e r r u r e s des c h a r s , c o n s t i t u e n t u n
formes artistiques richement ornées.
noxowefi
nepBoro,
CONTRÉE
aspect
DE
Ha ujecTHKOHeMHyra
B cbopMe
KopoHbi
3 B e 3 A y H BTopoe
c npeKpacHbiM
npochw/ieM
MAKÓW.
intéressant
d'ornementation
populaire
grâce
à
leurs
D a n s l ' a r t i c l e p r é s e n t q u i est l a p r e m i è r e p a r t i e d ' u n o u v r a g e p l u s l o n g , i l est t r a i t é des f o r m e s d e f e r r u r e s , p r o v e n a n t des a l e n t o u r s d e J o r d a n ó w e t M a k ó w , d e u x p e t i t e s b o u r g a d e s s i t u é e s d a n s l e S u d d e ' l a
P o l o g n e . L e s f e r r u r e s se d i v i s e n t e n d e u x g r o u p e s .
L e p r e m i e r se c o m p o s e d ' a n n e a u x e n f o r m e
de
c e r c l e s q u i e n s e r r e n t l e t i m o n e n p l u s i e u r s e n d r o i t s : l e s e c o n d , d e l a m e l l e s de t ô l e o b l o n g u e s s e r v a n t
à c o n s o l i d e r les p a r t i e s e n b o i s e t m a i n t e n u e s p a r l e s a n n e a u x e n q u e s t i o n .
L a f o r m e l a p l u s c a r a c t é r i s t i q u e et q u ' o n ne v o i t
q u e d a n s l e s c h a r s d e l a c o n t r é de M a k ó w e t d e J o r d a n ó w , se d i s t i n g u e p a r u n a n n e a u c e n t r a l f o r g é à l a r e s s e m b l a n c e d ' u n e é t o i l e s é x a g r a m m e
et
un
s e c o n d q u i se t r o u v e u n p e u p l u s h a u t q u e l e p r e m i e r e t q u i est u n e
couronne au cercle
supérieur
ingénieusement profilé.
THE IRON — BINDINGS
OF
CARTS IN THE M A K Ó W
T h e i r o n — b i n d i n g s of carts are because of t h e i r
interesting feature of p o p u l a r art.
REGION.
artistic f o r m
and
rich
ornamental
design
a
very
I n t h e p r e s e n t a r t i c l e w h i c h is t h e I . p a r t o f a l o n g e r w o r k , a t t e n t i o n i s d r a w n t o t h e f o r m o f t h e i r o n —
b i n d i n g s w h i c h o n e sees i n t h e r e g i o n o f J o r d a n ó w a n d M a k ó w t w o s m a l l t o w n s s i t u a t e d i n S o u t h - P o l a n d .
These i r o n b i n d i n g s are d i v i d e d i n t o t w o g r o u p s . One of t h e m consists of r i n g s i n the f o r m of b a n d s
e n c i r c l i n g the shaft i n s e v e r a l places, and t h e o t h e r one of o b l o n g l a m e l s w h i c h serve to consolidate
the w o o d e n parts, and h e l d i n place by the above m e n t i o n e d rings. The most characteristic f o r m w h i c h
one r e m a r k s o n l y i n c a r t s o f t h e M a k ó w a n d J o r d a n ó w — r e g i o n , is
the
one
with a middle
ring
w r o u g h t i n t h e f o r m of a s e x a g o n a l star, a n d a n o t h e r r i n g s o m e w h a t a b o v e t h e f i r s t one, w h i c h
has
the s h o p e o f a c r o w n w i t h a f i n e l y p r o f i l e d u p p e r c i r c u l a r b a n d .