83a93fcc7691190592d3632dddd35c6a.pdf
Media
Part of Przegłąd prasy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1958 t.12 z.1
- extracted text
-
prof. dr. R o m a n a R e i n f u s s a „ M a l a r
stwo l u d o w e " ( W y d a w n i c t w o A r t y
sty c z n o - G r a f i c z n e w K r a k o w i e ) ;
d r A n d r z e j a B a n a c h a „Teofil O c i e p
ko — m a l a r z n i e d z i e l n y " ( W y d a w
nictwo Literackie);
„Powieści l u d u k r a k o w s k i e g o "
—
, praca zbiorowa (Wydawnictwo L i t e
rackie);
J a n a W i k t o r a „Pieniny i Z i e m i a S ą
decka" (Wydawnictwo Literackie).
*
M i m o trudności r o z s z e r z a się e k s
port w y r o b ó w polskiej s z t u k i l u d o
w e j . T a k n p . i m p o r t e r z y angielscy
zamówili w „Varimexie" ok. 20.000
drewnianych
pamiątek
zakopiań
s k i c h . N a 11 t y s . funtów wpłynęło
zamówienie z K a n a d y , N R F i A u
stralii.
Dużym z a i n t e r e s o w a n i e m cieszą się
k i l i m y ludowe. Nadeszły l i c z n e z a
mówienia
ze S z w a j c a r i i ,
niestety
przekraczające nasze możliwości p r o
dukcyjne.
Sygnalizując te dane c i e s z y m y się
z możliwości r o z s z e r z e n i a p r o d u k c j i
P
R
E
pamiątkarstwa i w y r o b ó w s z t u k i l u Stanisław W a l l i s . Pochodził on z r o
dowej, jednocześnie o b a w i a m y się d z i n y górniczej. O j c i e c jego Łukasz
p r o d u k o w a n i a „masówki" o n i s k i m W a l l i s zgromadził w i e l k i zbiór p i e
poziomie a r t y s t y c z n y m . Zależeć to śni, przysłów i opowieści l u d o w y c h .
będzie w dużej m i e r z e od składu Stanisław pomnożył z n a c z n i e d o r o
komisji
przyjmujących
w
„ V a r i - b e k ojca, kształcąc się w z a k r e s i e
mexie".
h i s t o r i i i etnografii. S t . W a l l i s p r z e z
całe życie gromadził również m a t e
*
Spółdzielnia Przemysłu L u d o w e g o riały z z a k r e s u f o l k l o r y s t y k i , e t n o
i zabytków
historycznych.
w Białymstoku otrzymała zamówie g r a f i i
nie na wykonanie
100 d y w a n ó w Z b i o r y te stały się podstawą m u z e u m
Świętochłowicach,
utworzonego
dwuosnowowych, przeznaczonych na w
w 1925 r., a przeniesionego w 1935 r.
eksport.
do C h o r z o w a . Z m a r ł y aż do o s t a
*
Zmarł J a k u b K a n i a , 8 5 - l e t n i n e t n i c h d n i kierował p r a c a m i M u z e u m ,
stor o p o l s k i c h
poetów
l u d o w y c h , uczestnicząc jednocześnie w p r a c a c h
gorący patriota, u c z e s t n i k powstań i n w e n t a r y z a c y j n y c h i b i b l i o g r a f i c z
śląskich i w a l k o powrót z i e m p i a n y c h Państwowego I n s t y t u t u S z t u
s t o w s k i c h do m a c i e r z y . J . K a n i a był k i . Opublikował p o n a d 100 p r a c i a r
członkiem Z w . Literatów P o l s k i c h . tykułów, pozostawiając w rękopisach
Pogrzeb wielkiego
działacza odbył dalsze 20 p r a c .
się 7 g r u d n i a 1957 r. w e w s i Siołkow i c e , p o w . Opole.
M u z e a l n i c t w o śląskie i n a u k a p o
niosły dotkliwą stratę. Odszedł czło
*
w i e k , który całe s w e życie poświęcił
23 lutego 1957 r. zmarł w Święto w a l c e o polskość Śląska, o pomnoże
kultury
chłowicach założyciel i długoletni n i e i u t r w a l e n i e d o r o b k u
k i e r o w n i k M u z e u m w C h o r z o w i e — l u d u śląskiego.
L
Przywykliśmy do w y r z e k a n i a , że s z t u k a l u d o w a
upada, że coraz mniejszą rolę o d g r y w a o n a n a w s i .
Z radością w i t a m y próby ożywienia zamarłych już
ośrodków ludowego rzemiosła, a n a w e t
CPLiowskie
wysiłki r o z w o j u a r t y s t y c z n e j p r o d u k c j i l u d u w r a m a c h
spółdzielni. S p r a w y n i e są j e d n a k t a k proste, j a k to się
często w y d a j e , a k o n f l i k t przebiega n i e t y l k o między
obrońcami wartości a r t y s t y c z n y c h i ludźmi myślącymi
kategorią n o r m , planów i zysków. N a i n n y aspekt
sprawy
z w r a c a u w a g ę reportaż
Włodzimierza
Olszewskiego
„Dzieci za firankami"
(„Chłopska
D r o g a " 24. X I . 57).
„Północna część p o w i a t u ostrołęckiego od t r z e c h l a t
przeżywa s w e gospodarcze
odrodzenie... K w i t n i e tu
chałupniczy przemysł ludowy... Przejedźcie się kolejką
wąskotorową n a l i n i i Ostrołęka — M y s z y n i e c , objedźcie
t a r g o w i s k o w Myszyńcu c z y Ostrołęce, wszędzie pełno
kobiet wędrujących i stojących z naręczami obrusów
i firanek, e f e k t o w n y c h n a oko, a l e t a n d e t n y c h w r z e
czywistości. A l e l u d z i łasych n a te «piękności» n i e
b r a k u j e . Dzięki n i m te m a s z y n y w d o m a c h , te r o w e r y ,
te r a d i a i te g u m o w e wozy. I j e s z c z e dzięki k o m u ?
...Nie m a p r a w i e d z i e c k a w tej zamożniejącej w s i ,
które by w sposób bezwzględny, b e z d u s z n y i o k r u t n y
n i e było zapędzone p r z e z żądnych w z b o g a c e n i a r o d z i
ców do tej pańszczyźnianej harówki.
A n i w lecie, a n i w zimie, a n i k i e d y indziej n i e z o
b a c z y s z t u dzieci bawiących się p r z y drodze c z y n a
leśnej m u r a w i e . P r z y m e c h a n i c z n e j , ogłupiającej i o b e z
władniającej p r a c y p r z e w l e k a n i a bawełnianej n i t k i od
gwoździka do gwoździka ślęczą dzieci już od piątego
r o k u życia! Ślęczą od r a n a do późnej n o c y p r z y k o p
cącej l a m p c e naftowej...
C i to maleńcy
wyrobnicy
napędzają ojcom do k a b z y n i e r a z i po 6 tysięcy zło
t y c h miesięcznie!
Żadne p e r s w a z j e , tłumaczenia, odwoływanie się do
rozsądku n i e pomagają. T e właśnie d z i e c i są w y r y w a n e
nie t y l k o szkole, a l e i w y r y w a n e z kręgu normalnego,
należnego d z i e c k u życia. Z r e z y g n o w a n e
są te n i e
szczęśliwe d z i e c i i przeświadczone, że t a k już być
musi..."
Pozostaje t y l k o zapytać c z y n n i k i zarówno m i e j s c o w e
jak O P L i A , Min. K u l t u r y i Sztuki, wreszcie Min. Pracy
i O p i e k i Społecznej — c z y naprawdę t a k już być m u s i ?
„ P r a w d a w oczy kole, a l e . . " pod t a k i m tytułem
p. (lew) z „Dziennika P o l s k i e g o " (5. X I I . 57) z a m i e s z
c z a informację o podjęciu p r z e z C P L i A w Kłodzku
D
i n i c j a t y w y w y k o r z y s t a n i a motywów l u d o w y c h do p r o
d u k c j i dolnośląskich pamiątek. Słusznie s t w i e r d z a , że
z P o d h a l a ( w t y m także —• i w większości — z Z a
kopanego) idzie w świat naprawdę dużo b a n a l n y c h
szkatułek, l a s e k , piórników i t p . " A l e z a r a z
potem
p r z e k o n u j e m y się, że istotnie „gdy dwóch mówi to
samo, to w c a l e n i e jest to s a m o " . C o b o w i e m uważa
p. (lew) z a błąd pamiątkarstwa zakopiańskiego, co
w jego pojęciu jest banałem? Z a c y t u j e m y :
„PotrudzTliśmy się ostatnio o p r z e s z u k a n i e wśród
k r a k o w s k i c h sklepów C P L I A z w y r o b a m i zakopiański
m i znanego m o t y w u podhalańskiego — przepięknych
ostów i s z a r o t e k . Gdzież t a m ! A n i n a l e k a r s t w o i c h
nie z n a j d z i e s z ! Przeważają jakieś m i s t e r n e l i s t k i , e s y floresy itp., a l e c h a r a k t e r y s t y c z n y c h m o t y w ó w z a k o
piańskich — mówiąc s t y l e m W i e c h a — n i m a " .
A więc banał to efekty konkursów
pamiątkar
s k i c h , to l a t a n i e s t r u d z o n e j pnący artystów — miłośni
k ó w s z t u k i P o d h a l a , którzy s t a r a l i się i starają w y r u
gować z n i e j tandetę i obce m o t y w y , j a k choćby t y
r o l s k a s z a r o t k a ! Opadają ręce. P o r o z u m i e j m y się n a
reszcie, co uważamy za banał i tandetę, niechże p a
miątkarstwo p r z e s t a n i e być r o z s a d n i k i e m złego s m a k u .
C z y naprawdę t y l k o s z a r o t k a i oset to P o d h a l e ? A s n y
c e r k a góralska to co? A bogate z b i o r y M u z e u m T a
trzańskiego, c z y choćby s t a r y M a t l a k o w s k i , c z y to w ł a
śnie n i e jest p r a w d z i w a s z t u k a P o d h a l a ? C h a r a k t e r y
s t y c z n e m o t y w y zakopiańskie — proszę p. (lewa) to
przecież n i e k o n i e c z n i e s z a r o t k i , górale skaczący p r z e z
ogień, c z y g ł o w y starego gazdy z fajką, gęsi p o d s z c z y
pujące młodą góraleczkę, a n i j e l e n i e c z y s a r n y n a
stoku, j a k żywo odrobione z d y k t y !
„Ilustrowany K u r i e r P o l s k i " (24—25 listopad 57)
z a m i e s z c z a fotografię rzeźby Mieczysława
Syposza,
ucznia Liceum Technik Plastycznych w
Zakopanem,
który zdobył wyróżnienie n a Międzynarodowej W y s t a
w i e Artystów Plastyków Głuchych w R z y m i e .
Rzeźba ładna, b a r d z o „ K e n a r o w s k a " — widać n a n i e j
k l i m a t szkoły zakopiańskiej. Dotąd w s z y s t k o w porząd
k u . T y l k o . . . że fotografia ze wzmianką opatrzona jest
tytułem „Wśród twórców l u d o w y c h " !
Skończmy już z t y m n i e o d p o w i e d z i a l n y m
szafowa
n i e m tytułem twórcy l u d o w e g o ! Wyróżnienie zdolnego
u c z n i a , c i e k a w i e zapowiadającego się p l a s t y k a M . S y
posza n a p e w n o w a r t e jest w z m i a n k i w prasie, a l e
umówmy się w r e s z c i e , kogo nazywać będziemy l u d o
w y m twórcą?
63
N a s z y m z d a n i e m twórcą l u d o w y m jest ten, kto t w o
r z y wśród l u d u , c z y j a s z t u k a z n a j d u j e
oddźwięk
w m i e j s c o w e j społeczności. Twórca (artysta)
ludowy
dlatego właśnie j e s t „ l u d o w y " — ponieważ f o r m a jego
w y p o w i e d z i a r t y s t y c z n e j wiąże się z tradycją ludową.
Będzie
więc
ludowym
twórcą
świetny
rzeźbiarz
J . C e n t k o w s k i z N i e s z a w y , będzie w jakimś sensie
i nestor świątkarzy L e o n Kudła — a l e n i e zdolny
uczeń szkoły p l a s t y c z n e j , n i e z a w o d o w y już rzeźbiarz,
tworzący z pełną świadomością artystyczną, z pełnym
opanowaniem warsztatu.
„Stolica" (15. X I I . 57) zamieściła a r t . pt. „Cepeliow
s k a w z o r c o w n i a s z t u k i l u d o w e j " . P a n (e) p i s z e m . i n . :
„Niezwykle bogaty zbiór — to w y c i n a n k i — k r a k o w
skie, k u r p i o w s k i e , góralskie, śląskie, łowickie i, i n n e " .
Wiadomość — jeśli p r a w d z i w a — r e w e l a c y j n a . N i e
mieliśmy d o t y c h c z a s w y c i n a n k i k r a k o w s k i e j a n i ślą
s k i e j , a co do góralskiej, to z n a n a była niegdyś j e d y n i e
n a g w i a z d a c h obrzędowych. J a k o s a m o d z i e l n a f o r m a
z d o b n i c t w a w sztuce l u d o w e j w y c i n a n k a j e d n a k n a
P o d h a l u n i e występuje. P r z y n a j m n i e j t a k się n a m d o
tąd zdawało... '
„Gazeta K r a k o w s k a " (11. X I I . 57) z a m i e s z c z a i n t e
resujący w y w i a d z d y r e k t o r e m M u z e u m H i s t o r y c z n e g o
w K r a k o w i e , z n a n y m i n i c j a t o r e m konkursów s z o p k a r s k i c h . Oto c i e k a w s z e f r a g m e n t y :
„...Wykonawcy d o w i e d l i też, że i c h s z t u k a n i e jest
czymś m a r t w y m , wykazując dążenia e w o l u c y j n e , p r z e
jawiające się w n a d a w a n i u s z o p k o m n o w y c h kształtów
przez w p r o w a d z a n i e różnych elementów a r c h i t e k t u r y
K r a k o w a . Niegdyś b o w i e m stałym p r a w i e wyłącznym
w z o r e m a r c h i t e k t o n i c z n y m były
n i c h wieże kościoła
Mariackiego.
— K o n k u r s y szopkowe budząI zz a i n t e r e s o w a n i e nie
t y l k o w n a s z y m mieście...
— Oczywiście, choćby dlatego, że dostarczyły one
eksponatów d l a muzeów p o l s k i c h i szeregu w y s t a w
w k r a j u i zagranicą. J e d n a z n a g r o d z o n y c h n a k o n
k u r s i e szopek została z a k u p i o n a do M u z e u m O b r a z c o w a w M o s k w i e . S z o p k i k r a k o w s k i e nabyły również
placówki m u z e a l n e w A n g l i i , F r a n c j i , w N i e m c z e c h
i S z w a j c a r i i . N a s i s z o p k a r z e otrzymują zamówienia
z K a n a d y i z U S A oraz z ośrodków p o l o n i j n y c h w i n
nych krajach...
— W y k o n a w c a m i szopek są przeważnie m u r a r z e i r o
b o t n i c y b u d o w l a n i . Dlaczego właśnie oni?
— W l a t a c h p r z e d w o j e n n y c h pracujący p r z y b u d o
w a c h w o k r e s i e j e s i e n n o - z i m o w y m b y l i bezrobotnymi.
N i e mając p r a c y z a r o b k o w e j z a j m o w a l i się s z o p k a r s t w e m . O b e c n i e wykonują oni przeważnie s z o p k i małe,
zaprzestając sporządzania szopek z l a l k a m i , które były
n i e j a k o p i e r w s z y m i t e a t r z y k a m i kukiełkowymi. Zanikł
p r z e z to z w y c z a j obnoszenia szopek po d o m a c h d l a
o d g r y w a n i a przedstawień p r z y pomocy kukiełek.
W a r t o też c h y b a wspomnieć, że badacze l i t e r a t u r y
stwierdzają, iż w i d o w i s k o s z o p k o w e miało w p ł y w n a
kompozycję literacką i artystyczną «Wesela». S a m zaś
Wyspiański posiadał w d o m u piękną szopkę krakowską
wykonaną przez artystów z przedmieścia."
ą
1