Cyfrowa Etnografia

21ea4adfc3f17ae09d7c416f7aa1608f.pdf

Media

Part of Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.” / Laboratorium kultury 5 (2016)

extracted text

5

Laboratorium Kultury 5 (2016)

2016
http://www.laboratoriumkultury.us.edu.pl
tytuł artykułu:
Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”
autor / autorzy:
Anna Bara
źródło:
„Laboratorium Kultury” 5 (2016), s. 185–198
wersja pdf:
http://www.laboratoriumkultury.us.edu.pl/pdf/LK-2016-9_bara.pdf
afiliacja autora / autorów:
Université Toulouse - Jean Jaurès, Département Anthropologie
słowa klucze:
M.A.U.S.S., czasopismo naukowe, antyutylitaryzm, paradygmat daru, krytyka
Społeczna
abstrakt:
(na początku artykułu)
article title:
After Mauss. The struggle within the French cultural studies
author / authors:
Ewelina Pępiak
source:
„Laboratorium Kultury” 5 (2016), pp. 185–198
pdf version:
http://www.laboratoriumkultury.us.edu.pl/pdf/LK-2016-9_ bara.pdf
institutional affiliation:
Université Toulouse - Jean Jaurès, Département Anthropologie
keywords:
M.A.U.S.S., academic journal, anti-utilitarism, gift paradigm, social criticism
summary:
(at the end of the article)
184

Anna Bara

Université Toulouse - Jean Jaurès
Département Anthropologie

Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Abstrakt
W 1981 r. we Francji powstało czasopismo naukowe „La Revue du M.A.U.S.S.” [Mouvement anti-utilitariste dans les sciences sociales, czyli Ruch antyutylitarny w naukach społecznych]. Badaczom
zrzeszonym wokół przeglądu przyświeca idea kontynuacji i rozwoju założeń socjologii ogólnej
Marcela Maussa ze szczególnym uwzględnieniem teorii daru i współpracy. Wgląd w kolejne –
wydawane po dziś dzień numery – udowadnia, że jest to teoria wciąż aktualna, inspirująca coraz
to nowe pokolenia adeptów nauk społecznych. Interesującym aspektem ich dociekań jest – udana
zresztą – próba odniesienia klasycznej już teorii Maussa do zjawisk współczesnych. Poniższy tekst
ma na celu przybliżenie polskim czytelnikom dorobku „La Revue…”.
Słowa klucze: M.A.U.S.S., czasopismo naukowe, antyutylitaryzm, paradygmat daru, krytyka
społeczna

„L

a Revue du M.A.U.S.S.”1 to interdyscyplinarny przegląd naukowy, którego pełna nazwa brzmi: Mouvement anti-utilitariste dans les sciences sociales, czyli Ruch antyutylitarny w naukach społecznych. Inteligentnie i niebezzasadnie kieruje ona czytelnika ku postaci Marcela Maussa, którego badania
i teorie stanowią inspirację dla autorów tego czasopisma, przedstawiających na
jego forum zagadnienia dotyczące antropologii, socjologii, filozofii i polityki.
Jest to jeden z pierwszych, tak wszechstronnych francuskich przeglądów –
działa od 1981 r. – programowo i konsekwentnie wdrażających maussiańską
1

„La Revue du M.A.U.S.S.”, http://www.revuedumauss.com [dostęp: 15.03.2017].

185

Laboratorium Kultury 5 (2016)

metodologię badań nad społeczeństwem oraz proponowaną przez swego patrona koncepcję całościowych faktów społecznych, zgodnie z którą
W „całościowych” zjawiskach społecznych […] wyrażają się równocześnie i za jednym
razem wszelkiego rodzaju instytucje: religijne, prawne i moralne, które są zarazem rodzinne i polityczne; gospodarcze, które zakładają szczególne formy wytwarzania i spożycia,
a raczej świadczenia i podziału; nie licząc zjawisk estetycznych, które wieńczą owe fakty
i zjawisk morfologicznych, które przejawiają się w tych instytucjach2.

Jak wyjaśniają sami założyciele (Alain Caillé, Gerald Berthoud, Ahmet Insel,
Serge Latouche, Pauline Taieb), M.A.U.S.S. jest kontr–odpowiedzią na falę
teorii ekonomicznych z drugiej połowy XX w., kiedy to dominantą (także
w naukach społecznych) stał się utylitaryzm, z jego koncepcją człowieka
jako istoty działającej racjonalnie i dążącej zawsze do maksymalizacji osiąganych zysków i dokonywania wyborów ze względu na wartość ekonomiczną
rezultatów tych wyborów. Model ten przedstawiał społeczeństwo jako zbiór
racjonalnych, egoistycznych indywidualistów, szukających samospełnienia
oraz osobistego szczęścia, dążących do maksymalizacji własnej przyjemności i pożyteczności, przy jednoczesnym zminimalizowaniu niedogodności/
nieprzyjemności bycia w społeczeństwie. Najbardziej znanym orędownikiem
tego nurtu był wtedy noblista Gary Becker (1930–2014), autor Ekonomicznej
teorii zachowań ludzkich, w której powoływał się na koncepcję homo oeconomicus3, prezentującą człowieka jako altruistycznego egoistę. Natomiast w myśl
teorii społecznej Marcela Maussa, szczególnie dobitnie wyłożonej zwłaszcza
w Szkicu o darze, a zdecydowanie bardziej przekonującej dla badaczy skupionych wokół „La Revue…”, wymiana społeczna nie opiera się jednak na
utylitaryzmie. Działa w oparciu o publiczną rywalizacje, o to, kto wykaże się
największą szczodrością, a nie indywidualistycznym egoizmem i chęcią zysku,
choćby ten, jak zakładał Becker, przyczyniał się do sukcesu większej grupy
ludzi. Według Maussa, więzi społeczne są kreowane przez ciągły przepływ
darów i wzajemne zaufanie, a dobro i szczęście tkwią „w narzuconym pokoju, w dobrze zorganizowanej pracy, na przemian, samotnej i zbiorowej,
w bogactwie zgromadzonym, a następnie rozdanym, we wpajanym przez
2
M. Mauss, Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych, w: tegoż, Socjologia
i antropologia, przeł. M. Król, K. Pomian i J. Szacki, PWN, Warszawa 1973, s. 213.
3
Por. G.S. Becker, Ekonomiczna teoria zachowań ludzkich, przeł. H. Hagemejerowa, K. Hagemejer, PWN,
Warszawa 1990.

186

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

wychowanie wspólnym szacunku i wzajemnej szczodrości”4. Podążając za tą
humanistyczną i a-utylitarystyczną wizją człowieka i społeczeństwa, założyciele M.A.U.S.S. postanowili stworzyć przestrzeń debaty, w której będą mogli
brać udział wszyscy, nie do końca przekonani o trafności rozpoznań Beckera
i utylitarystów – akademicy, badacze niezależni, studenci, ale też pozostali
członkowie społeczeństwa.
W początkowych latach, od 1982 do 1988, pismo wydawano jako „Le Bulletin du MAUSS”, by w 1989 r. zmienić nazwę na „La Revue du M.A.U.S.S.”. Przez
pierwszych sześć lat przegląd ukazywał się kilka razy w roku, później wprowadzono wydania kwartalne, a od 1993 r., pismo ukazuje się już jako regularny półrocznik. Początkowo był skromnym pismem, nastawionym na naukowe wyrażanie krytycznych opinii na temat utylitaryzmu. Z biegiem lat zyskał czytelników
nie tylko we Francji, ale także poza jej granicami. Zmienił się również charakter
tekstów. Z początku artykuły skupiały się na krytycznej ocenie istniejących już
teorii, obecnie natomiast przyczyniają się do opracowania nowych propozycji
metodologicznych i ujęć teoretycznych. Jedną z najważniejszych propozycji
jest tu paradygmat daru, na którym opiera się M.A.U.S.S.-owskie spojrzenie na
rzeczywistość, nauki społeczne i polityczną filozofię. Autorzy czerpią ze Szkicu
o darze Marcela Maussa5, kontynuując zainicjowane przez niego kwestionowanie teorii ekonomicznej jako pełnego wyjaśnienia stosunków międzyludzkich
i mechanizmów społecznego życia.
W połowie lat 90., przegląd nabrał międzynarodowego rozmachu za sprawą
publikujących w nim badaczy z innych krajów Europy, a także Afryki Północnej
i Środkowego Wschodu. Organizowali oni doroczne spotkania, wydając również objęte patronatem „La Revue…” autorskie monografie. Dziś dostęp do
wszystkich tych publikacji jest nadzwyczaj łatwy. Na stronie internetowej „La
Revue…” możemy znaleźć zarówno zapowiedzi aktualnych wydarzeń i debat,
jak i dotrzeć do opublikowanych artykułów oraz informacji o nowych, interesujących pozycjach dotyczących nauk społecznych, politycznych i filozofii.
Autorzy, którzy najbardziej zaangażowali się w pisemne popieranie tych założeń w M.A.U.S.S. to: Gerald Berthoud (etnolog), Alain Caillé (socjolog), Jacques
Godbout (pisarz, dramaturg) i ekonomiści: Serge Latouche, Ahmet Insel i Paulette Taieb. Połączył ich wspólny sprzeciw wobec kierunku, w którym rozwijały
M. Mauss, Szkic o darze…, s. 306.
Por. pełny tekst: M. Mauss, Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach
archaicznych, przeł. K. Pomian, w: tegoż, Socjologia i antropologia, przeł. M. Król, K. Pomian
i J. Szacki, Warszawa 1973, s. 211–421.
4

5

187

Laboratorium Kultury 5 (2016)

się nauki społeczne. Nie zgadzali się z traktowaniem nowych trendów ekonomicznych jako wyznaczników rozwoju społecznego i jedynego punktu odniesienia w zastanej rzeczywistości. Zjednoczyli się wokół teorii Maussa, aby wspólnie
badać rzeczywistość z perspektywy jak najszerszego horyzontu naukowego.

Inspiracja
Inspiracją dla piszących w czasopiśmie są bez wątpienia teorie Marcela Maussa, ale także codzienna rzeczywistość. Autorzy próbują ująć i sklasyfikować
aktualne problemy, interpretując je w kategoriach teorii daru, tak jak to przedstawiał Mauss.
Alain Caillé w tekście Anti-utilitarianism, economics and the gift-paradigm6
tłumaczy, że ekonomiczny model społeczeństwa, ukazywany m.in. przez Jamesa Colemana i Raymonda Boudona, który kreuje obraz współczesnego homo
oeconomicus i promuje utylitarną wizję kontaktów społecznych, jest niezgodny
z rzeczywistością. Wnioski wyprowadzone po fali nowych interpretacji rzeczywistości, począwszy od lat 60 XX w., rozpoznaje jako zbyt daleko idące. Przede
wszystkim zwraca zaś uwagę, iż wymiana, jaka odbywa się na wszystkich poziomach działalności człowieka, tak w tradycyjnych, jak i współczesnych społeczeństwach, oparta jest na potrójnym obowiązku: dawania, brania i zwracania, zatem
homo oeconomicus, opisywany jako skupiony na własnym zysku indywidualista,
nie jest naturalnym, uniwersalnym przykładem człowieka. Caillé twierdzi, że
obok homo oeconomicus istnieje przecież homo politicus, homo ethicus czy homo
religiosus, dlatego sprowadzanie wszystkich zachowań członków społeczeństwa
do jednego, ekonomicznego wymiaru jest po prostu błędem.
Wśród najczęściej podejmowanych w przeglądzie zagadnień należy wymienić
refleksje wokół społecznych warunków życia we Francji, minimalnego dochodu,
prawa do obywatelstwa, socjoekonomii, konieczności stworzenia nauczania interdyscyplinarnego na uniwersytetach, aktualizowania kategorii prawicy i lewicy,
miejsca utylitaryzmu w naukach społecznych i filozofii, konieczności rozpatrzenia
nowych dróg w walce z bezrobociem, roli solidarnej ekonomii i stowarzyszeń,
opozycji uniwersalizmu i relatywizmu, ponownej oceny miejsca Maussa w socjologii, opracowywania paradygmatu daru i wiele innych.

6
A. Caillé, Anti-utilitarianism, economics and the gift-paradigm, w: Handbook on the economics of reciprocity
and social enterprise, red. L. Bruni, S. Zamagni, A. Ferrucci, Edward Elgar, Northampton, MA 2013;
http://www.revuedumauss.com.fr/media/ACstake.pdf [dostęp: 08.08.2016].

188

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Opis ostatnich numerów „La Revue du M.A.U.S.S.”
Warto prześledzić ostatnie wydania „La Revue…”, które pokazują, że paradygmat daru wciąż jest dla badaczy pojęciem centralnym, filtrem, przez który patrzą na współczesną sobie rzeczywistość. Na tle innych tego typu wydawnictw
we Francji przegląd wyróżnia się szczególnie z dwóch powodów. Po pierwsze,
dlatego, że stawia na równi różne gałęzie nauki. Traktuje je komplementarnie
w badaniu społeczeństwa i wypracowuje dla nich wspólny język. Po drugie
skupia się na postaci Marcela Maussa i jego teorii, które są punktem odniesienia w analizowaniu współczesności. Obecnie dąży się do kształcenia specjalistów i ekspertów, którzy są ukierunkowani na poznawanie szczegółowych
zagadnień w gałęzi wiedzy, w której pracują, jednak „La Revue…” opiera się
takim trendom i nadal dąży do dialogu między różnymi dyscyplinami.
Numer 47: Au commencement était la relation… Mais après?7 (Na początku
była relacja… A potem?), wydany w pierwszym półroczu 2016 r., jest próbą
odpowiedzi na pytanie, co jest pierwotnym źródłem rzeczywistości, czy za początek można uważać słowo, czyn, czy też relacje? Tworzący go autorzy pytają,
gdzie jest granica współczesnego wyodrębniania elementów rzeczywistości
w celu stworzenia jej całościowego obrazu. Czy hiperboliczny relacjonizm nie
grozi zniszczeniem symbolicznych struktur? Jak określić, co to znaczy „być w relacji”? Te i inne pytania są podejmowane przez dwudziestu czterech autorów,
którzy w poszukiwaniu odpowiedzi odnoszą się do takich kwestii, jak: rewolucja
kopernikańska, filozofia Martina Bubera, natura i przedmiot relacji, mechanika kwantowa jako teoria relacji, wyobrażona moralność, aspołeczny realizm,
teoria Vincenta Descombesa, antropologiczna i formalna wzajemność, teoria
Helmutha Plessnera, relacja wobec niestabilnej polityki, od relacji do istnienia,
dominacja i władza, walka o bycie rozpoznanym, forma relacji w instytucjach,
teoria św. Augustyna z Hippony i wiele innych. Badacze wysuwają hipotezę,
że dar jest niczym matryca relacji, a wymiana w relacji dąży do rozpoznania
poprzez pokazanie hojności i kreatywności8.
Numery 46: L’Esprit du sport. Entre jeu, don et démesure (Duch sportu. W grze,
dar i przesyt)9 i 45: L’Esprit du jeu. Jouer, donner, s’adonner (Duch gry. Grać, dawać,
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2016, nr 47 http://www.revuedumauss.com/ [dostęp: 08.08.2016].
„Hegel’s analysis of the struggle for recognition between individuals needs to be extended to States,
Nations and Cultures. To understand it properly, it should be combined with Marcel Mauss’ discovery in
The Gift. This article argues that what subjects (individual or collective) are aiming at, through this struggle,
is to be recognized as givers, i.e. that their generosity and creativity be acknowledged.”, „La Revue
du M.A.U.S.S.” 2016, nr 47.
9
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2015, nr 46 http://www.revuedumauss.com/ [dostęp: 08.08.2016].
7

8

189

Laboratorium Kultury 5 (2016)

ofiarować)10 traktują o pokrewnych problemach. Określają, czym charakteryzuje
się duch sportu i porównują go z duchem wymiany, ponieważ obydwie formy
aktywności zakładają zmienność sytuacji ich uczestnika. Tak jak w sporcie, raz
będzie się na pozycji przegranego, a raz wygranego, tak w momencie wymiany,
możemy być darczyńcą lub odbierać dar nam przeznaczony. Dawanie jest tu
przedstawiane jako forma gry, przekazywania trofeum. Pomimo tego, że w sporcie dochodzi do oszustw i przekłamań związanych z korupcją, czy dopingiem,
na co zwracają uwagę autorzy, to jednak pierwotny cel zawodów sportowych
utrzymany jest w ramach fair play, ducha zespołu, dzielenia porażek i zwycięstw
jak również poświęcenia dla zespołu, co jest swoistym kodeksem moralnego postępowania. Uczy sportowców obowiązku dawania, otrzymywania i zwracania
daru, co w języku Maussa wyraża się jako ostoja wiecznej moralności.
Numer 44: Consommer, donner, s’adonner. Les ressorts de la consommation
(Konsumować, dawać, ofiarować siebie. Motory napędowe konsumpcji)11, wydany
w 2014 r. podejmuje temat konsumpcjonizmu jako zjawiska trudnego do jednoznacznej klasyfikacji. Autorzy zastanawiają się, co popycha społeczeństwo
do ciągłej konsumpcji. Czy konsumpcja jest efektem chęci obdarowywania?
Badacze próbują odpowiedzieć na pytanie, czy istnieje jasna, stabilna granica
między konsumpcją konieczną i niepohamowanym szałem konsumpcyjnym?
Analizując przedświąteczne zachowania, pytają, czy konsumpcja może wzmocnić wymianę darów, a jednocześnie wzmocnić więzy społeczne? Badają, czy
materialny konsumpcjonizm będzie zastąpiony przez „rozdawanie” i „konsumowanie” gestów sympatii lub jedności z innymi, a także czy zapoczątkowane
już ruchy dawania przedmiotów za pomocą portali społecznościowych, zostaną
rozpowszechnione w codziennym życiu?
Podsumowując wymienione wyżej numery, warto zwrócić uwagę na ich interdyscyplinarny charakter i mnogość autorów z różnych środowisk naukowych.
Każdy numer opatrzony jest wstępem, wykonanym przez kolektyw, a także końcowym komentarzem zamieszczonym przez indywidualnych badaczy. Takie opracowanie ułatwia lekturę i przedstawienie ogólnej problematyki przeglądu, który
ma obecnie każdorazowo ponad 300 stron z kilkunastoma artykułami opisującymi
jeden temat z różnych punktów widzenia. Cechą wspólną każdego wydania „La
Revue…” jest również to, że autorzy interpretują rzeczywistość opierając się nieustannie o teorie swojego patrona Marcela Maussa i paradygmat daru.
10
11

„La Revue du M.A.U.S.S.” 2015, nr 45 http://www.revuedumauss.com/ [dostęp: 08.08.2016].
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2014, nr 44 http://www.revuedumauss.com/ [dostęp: 08.08.2016].

190

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Przez swoje anty-utylitarne założenia, autorzy M.A.U.S.S. przedstawiają społeczeństwo, podkreślając cztery fundamenty determinujące zachowania jego
członków. Zwracają uwagę na: podłoże polityczne, tradycje religijne, tożsamości
indywidualne i grupowe jak również wymianę.
Według nich, najważniejszym pragnieniem człowieka jest chęć bycia rozpoznanym, a to spełnia się w momencie, kiedy ofiaruje on dar. Dlatego też posiadanie jak największej ilości dóbr nie jest podłożem działalności człowieka;
dopiero przy obdarowywaniu kogoś jednostka nabywa swoją tożsamość i rozpoznawalność w społeczeństwie. Wchodzi w wymianę całościową, dzięki której
zyskuje prestiż, szacunek i pozycję. Wbrew utylitarystycznym przekonaniom,
iż można je osiągnąć będąc wyłącznie oeconomicus.
Pytania, jakie stawiają sobie dziś badacze publikujący w „La Revue du
M.A.U.S.S.”, to m.in.: w jaki sposób kultywować ideę daru na skrzyżowaniu religijnych tradycji i nowoczesnych ideologii politycznych; jakie praktyki w życiu społecznym można uznać za utylitarne (zaspokajające własne potrzeby),
a jakie przypisać antyutylitaryzmowi (budowaniu sensu życia, symbolicznym
i rytualnym zachowaniom)? Gdzie ujawniają się fundamenty ekonomii? Czy
można je odnaleźć w racjonalnych obliczeniach, czy może ważniejszy jest kontekst polityczny i prawny, a co za tym idzie obowiązek współpracy i koordynacji
z partnerami rynkowymi?
Co do jednego są przekonani: specyfika socjologii w odniesieniu do ekonomii polega na interakcji różnych procesów, dlatego też dociekania ściśle holistyczne lub indywidualistyczne nie mogą dać miarodajnych wyników w badaniu
zachowań społecznych.

„La Revue du M.A.U.S.S.” z lat 1982–198812
Nr 1 i Nr 2 [bez tytułu]
Nr 3/4 L'échange en question [Wymiana pod znakiem zapytania] [numer
podwójny]
Nr 5 L'économisme historien [Ekonomizm historyczny]
Nr 6 Autour de l’utilitarisme [Wokół utylitaryzmu]
Nr 7 La diversité [Różnorodność]
Nr 8 Marchés et non-marchés [Rynki i nie–rynki]
12
Pełen katalog wydań dostępny jest w witrynie www.revuedumauss.com, natomiast z zawartością
numerów w wolnym dostępie można zapoznać się na www.cairn.info/revue-du-mauss.htm [dostęp:
05.08.2016].

191

Laboratorium Kultury 5 (2016)

Nr 9 Économisme et libéralisme [Ekonomizm i liberalizm]
Nr 10 La non-utilité des femmes [Nie-użyteczność kobiet]
Nr 11 Culture et anthropologie [Kultura i antropologia]
Nr 12 Évanescence de l'économique [Zanikanie dziedzin ekonomicznych]
Nr 13 Étranges racines du présent [Dziwne korzenie obecnej rzeczywistości]
Nr 14 Dieux, loups, morts et échanges, du nouveau en anthropologie? [Bóg, wilki,
zmarli i wymiana, na nowo w antropologii?]
Nr 15 La leçon des paysans [Wieśniacza nauczka]
Nr 16 Misère des sciences sociales [Niedostatki nauk społecznych]
Nr 17 Le capitalisme avant… et après [Kapitalizm wcześniej i… później]
Nr 18 Théories de la modernité. Autour de Karl Polanyi [Teorie nowoczesności.
Wokół Karla Polanyi]
Nr 19 Promesses d'une sociologie sacrée [Obietnice świętej socjologii]
Nr 20 L'anti-utilitarisme comme idéologie [Anty–utylitaryzm jako ideologia]
Nr 21 Les avatars du corporatisme. Masses et identités [Awatary korporacjonizmu. Masy i tożsamości]
Nr 22 Au cœur des sciences sociales: Homo œconomicus ou Homo sociologicus
[W sercu nauk społecznych: homo-oeconomicus czy homo-sociologicus]
Nr 23 Du revenu social: au-delà de l'aide, la citoyenneté? [O świadczeniach
społecznych: obywatelstwo jako więcej niż pomoc?]
Nr 24 Développement, éthique et politique [Rozwój, etyka i polityka]
Nr 25 La main invisible, le Léviathan et la démocratie [Niewidzialna ręka, Lewiatan i demokracja]

„La Revue du M.A.U.S.S.” – wydania kwartalne z lat 1989–1992
Nr 1 Rationalisme et relativisme I [Racjonalizm i relatywizm I]
Nr 2 Rationalisme et relativisme II [Racjonalizm i relatywizm II]
Nr 3 De l'économie non politique [Ekonomia niepolityczna]
Nr 4 L'impossible objectivité ? [Nieosiągalna obiektywność?]
Nr 5 Mémoires de l'utilitarisme I. Pour le plus grand bonheur du plus grand nombre
[Wspomnienia o utylitaryzmie I. Ku uszczęśliwieniu liczniejszych]
Nr 6 Mémoires de l'utilitarisme II. Le don contre l'utilité [Wspomnienia o utylitaryzmie II. Dar kontra użyteczność]
Nr 7 Les sauvages étaient-ils démocrates? Le problème de la vengeance [Czy dzicy
byli demokratami? Problem odwetu]
Nr 8 La démocratie inachevée [Niedociągnięcia demokracji]
192

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Nr 9 La socio-économie, une nouvelle discipline? [Socjoekonomia, nowa dyscyplina?]
Nr 10 Explorations socio-économiques [Badania socjoekonomiczne]
Nr 11 Donner recevoir et rendre: l'autre paradigme [Dawać, przyjmować i zwracać: inny paradygmat]
Nr 12 Le don perdu et retrouvé [Dar utracony i odzyskany]
Nr 13 Droite? Gauche? [Prawo? Lewo?]
Nr 14 Que des milliers d'espaces politiques fleurissent [Rozkwita tylko milion
przestrzeni politycznych]
Nr 15/16 Dix ans d'évolution des sciences sociales [Dziesięć lat ewolucji nauk
społecznych]

„La Revue du M.A.U.S.S.” – wydania półroczne od 1993
Nr 1 Ce que donner veut dire [Co chce powiedzieć dający]
Nr 2 Cheminements politiques [Ścieżki polityczne]
Nr 3 Pour une autre économie [Ku innej ekonomii]
Nr 4 À qui se fier? Confiance, interaction et théorie des jeux [Komu ufać? Zaufanie,
interakcje i teoria gier]
Nr 5 À quoi bon (se) sacrifier ? Sacrifice, don et intérêt [Czemu (się) poświęcać?
Poświęcenie, dar i korzyść]
Nr 6 Qu'est-ce quel'utilitarisme ? Une énigme dans l'histoire des [Czym jest utylitaryzm? Tajemnica historii idei]
Nr 7 Vers un revenu minimum inconditionnel? [W stronę przeglądu
bezwarunkowego?]
Nr 8 L'obligation de donner. La découverte sociologique capitale de Marcel Mauss
[Obowiązek dawania. Kluczowe odkrycie socjologiczne Marcela Maussa]
Nr 9 Comment peut-on être anticapitaliste ? [Jak można być antykapitalistą?]
Nr 10 Guerre et paix entre les sciences. Disciplinarité, inter et trans disciplinarité
[Wojna i pokój pomiędzy naukami. Dyscyplinarność, inter i transdyscyplinarność]
Nr 11 Une seule solution : l'association ? Socioéconomie du fait associatif [Jedyne
rozwiązanie: stowarzyszenie? Socjoekonomia oparta na stowarzyszeniu]
Nr 12 Plus réelque le réel, le symbolisme [Bardziej rzeczywiste niż rzeczywistość.
Symbolizm]
Nr 13 Le retour de l'ethnocentrisme. Purification ethnique vs. universalisme cannibale [Powrót do etnocentryzmu. Czystka/czystość etniczna kontra kanibalizm
uniwersalistyczny]
Nr 14 Villes bonnes à vivre, ville sinvivables [Miasta do życia, miasta nie do życia]
193

Laboratorium Kultury 5 (2016)

Nr 15 Éthique et économie. L'impossible (re)mariage? [Etyka i ekonomia. Niemożliwość (re)mariażu?]
Nr 16 L'autre socialisme. Entre utilitarisme et totalitarisme [Inny socjalizm. Między utylitaryzmem i totalitaryzmem]
Nr 17 Chassez le naturel… Écologie, naturalisme et constructivisme [Przepędzić
naturalne… Ekologia, naturalizm i konstruktywizm]
Nr 18 Travailler est-il (bien) naturel? Le travail après la « fin dutravail »
[Czy praca jest naturalna? Praca po „końcu pracy”]
Nr 19 Y a-t-il des valeurs naturelles? [Czy istnieją wartości naturalne?]
Nr 20 Quelle «autre mondialisation»? [Jaka „inna globalizacja”?]
Nr 21 L'Alter économie. Quelle « autre mondialisation » ? [Alter–ekonomia.
Jaka „inna globalizacja”?]
Nr 22 Qu'est-ce que le religieux ? [Czym jest religijność?]
Nr 23 De la reconnaissance. Don, identité et estime de soi [O wdzięczności. Dar,
tożsamość i poważanie]
Nr 24 Une théorie sociologique générale est-elle pensable ? [Czy jest możliwa ogólna teoria socjologiczna?]
Nr 25 Malaise dans la démocratie. Le spectre du totalitarisme [Choroba demokracji. Wymiar totalitaryzmu]
Nr 26 Alter-démocratie, alter-économie.Chantiers de l'espérance [Alter-demokracja, alter-ekonomia. Plac budowy nadziei]
Nr 27 De l'anti-utilitarisme. Anniversaire, bilan et controverses [Anty-utylitaryzm.
Narodziny podsumowanie i kontrowersje]
Nr 28 Penser la crise de l'école. Perspectivesanti-utilitaristes [Myśleć o kryzysie
szkoły. Perspektywy anty-utylitarystyczne]
Nr 29 Avec Karl Polanyi, contre la sociétédutout-marchand [Z Karlem Polanyi,
przeciw społeczeństwu konsumpcjonistycznemu]
Nr 30 Vers une autre science économique (et donc un autre monde)? [W kierunku
innej nauki ekonomicznej (a zatem innego świata?)]
Nr 31 L'homme est-il un animal sympathique? Le contr'Hobbes [Czy człowiek
jest zwierzęciem współczującym? Przeciw Hobbesowi]
Nr 32 L'amour des autres, care, compassion et humanitarisme [Miłość innych,
troska, współczucie i humanitaryzm]
Nr 33 L'Université en crise, mort ou résurrection [Uniwersytet w kryzysie…, śmierć
czy zmartwychwstanie]
Nr 34 Que faire, que penser de Marx aujourd'hui ? [Co robić, co myśleć dziś
o Marksie?]
194

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Nr 35 La gratuité. Éloge de l'inestimable [Odpłata. Pochwała bezinteresowności?]
Nr 36 Marcel Mauss vivant [Marcel Mauss wciąż aktualny]
Nr 37 Psychanalyse, philosophie et science sociale [Psychoanaliza, filozofia i nauki
społeczne]
Nr 38 Émancipation, individuation, subjectivation (psychanalyse, philosophie et
science sociale – fin) [Emancypacja, indywiduacja, upodmiotowienie (psychoanaliza, filozofia i nauki społeczne –koniec)]
Nr 39 Que donnent les femmes ? [Co dają kobiety?]
Nr 40 Sortir de (la) prison [Wyjść z (tego) więzienia]
Nr 41 Marchandiser les soins. Nuit gravement à la santé [Handlować opieką.
Poważne straty dla zdrowia]
Nr 42 Que donne la nature? L’écologie par le don [Co daje natura? Ekologia
przez dar]
Nr 43 Du convivialisme comme volonté et comme espérance [Wspólna zabawa,
przyjaźń jako wola i nadzieja]
Nr 44 Consommer, donner, s’adonner. Les ressorts de la consommation [Konsumować, dawać, ofiarować się. Motory napędowe konsumpcji]
Nr 45 L’Esprit du jeu. Jouer, donner, s’adonner [Duch gry. Grać, dawać, ofiarować]
Nr 46 L’Esprit du sport. Entre jeu, don et démesure [Duch sportu.Między grą,
darem i nadmiarem]
Nr 47 Au commencement était la relation… Mais après? [Na początku była relacja… A potem?]

Biblioteka M.A.U.S.S.
M.A.U.S.S., jak wspominano, w ramach biblioteki „La Revue…”, wydaje również prace monograficzne, relacjonujące badania autorskie, których tytuły
widnieją poniżej:
Chantal Mouffe, Le Politique et ses enjeux. Pour une démocratie plurielle, 1994
[Polityka i jej stawki. Ku demokracji pluralistycznej]
Guy Nicolas, Du don rituel au sacrifice suprême, 1995 [Od daru rytualnego po
najwyższą ofiarę]
Luc Marie Nodier, Anatomie du bien. Explication et commentaire des principalesidées de Platonconcernant le plaisir et la souffrance, la bonne façon de vivre et la
vie engénéral, 1995 [Anatomia dobra. Komentarz najważniejszych idei Platona
dotyczących przyjemności i cierpienia, dobrego sposobu życia i życia w ogóle]
Jean-Luc Boilleau, Conflit et lien social, 1995 [Konflikt i więź społeczna]
195

Laboratorium Kultury 5 (2016)

Philippe Rospabé, La dette de vie. Aux origines de la monnaie, 1995 [Dług życiowy. U źródeł pieniądza]
Serge Latouche, La Mégamachine. Raison technoscientifique, raison économique
et mythe du progrès, 1996 [Megamaszyna. Techniczno–naukowe i ekonomiczne
przyczyny oraz mit postępu]
Frédéric Vandenberghe, Une histoire critique de la sociologie allemande. Aliénation et réification, 1997/1998 [Krytyczna historia socjologii niemieckiej. Alienacja
i reifikacja]
Mary Douglas, Comment pensent les institutions, suivi de Il n’y a pas de don
gratuit, et La Connaissance de soi, 1999 [Jak myślą instytucje; Darmowy dar nie
istnieje oraz Świadomość siebie]
Camille Tarot, De Durkheim à Mauss, l’invention du symbolique. Sociologie et
sciences des religions, 1999 [Od Durkheima do Maussa, wynalazek symbolizmu.
Socjologia i nauki o religiach]
Giorgio Carvalho, Sylvien Dzimira, Don et économie solidaire, 2000 [Dar i solidarna ekonomia]
Ernesto Laclau, La Guerre des identités. Grammaire de l’émancipation, 2000
[Wojna tożsamości. Gramatyka emancypacji]
Jacques T. Godbout, Le Don, la dette et l'identité, Homo donator vs. Homo œconomicus, 2000 [Dar, dług i tożsamość. Homo donator vs. Homo economicus]
Jean-Louis Laville, Michel Nyssens, Les services sociaux entre associations, État
et marché (l'aide aux personnes âgées), 2001 [Usługi społeczne między stowarzyszeniami. Państwo i rynek (a pomoc osobom starszym)]
Jean-Louis Laville (red.), Association, démocratie et société civile, 2001 [Stowarzyszenia, demokracja i społeczeństwo obywatelskie]
Paul Chanial, Justice, don et association, la délicate essence de la démocratie, 2001
[Sprawiedliwość, dar i stowarzyszenie, delikatna istota demokracji]
Denis Duclos, Société-monde, le temps des ruptures, 2002 [Społeczność-świat,
czas przerwany]
Michel Freitag, Le Naufrage de l’Université et autres essais d’épistémologie politique, 1996 [Ruina uniwersytetu i inne eseje z zakresu epistemologii politycznej]
Laurent Geffroy, Garantir le revenu, 2002 [Zapewnić dochód]
Stephen Kalberg, La sociologie historique comparative de Max Weber, 2002
[Socjologia historyczno–komparatywna MaxaWebera]
Christian Laval, L'Ambition sociologique, 2002 [Ambicja socjologiczna]
Isabelle Guérin, Femmes et économie solidaire, 2003 [Kobiety i solidarna
ekonomia]
196

Anna Bara, Mauss i „La Revue du M.A.U.S.S.”

Daniel Céfaï, L’Enquête de terrain, 2003 [Badania terenowe]
Les raisons de la ruse. Une perspective anthropologique et psychanalytique, numer
zbiorowy, 2004 [Logiki podstępu. Ujęcie antropologiczne i psychoanalityczne]
Andrew Feenberg, (Re)penser la technique. Versune technologie démocratique,
2004 [Przemyśleć technikę. W kierunku technologii demokratycznej]
François Vatin, Trois essais sur la genèse de la pensée sociologique, 2005 [Trzy
szkice o genezie myślenia socjologicznego]
Alain Caillé, Don, intérêt et désintéressement, [1994] 2005 [Dar, korzyść
i bezinteresowność]

Bibliografia
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2014, nr 44 http://www.revuedumauss.com/
[dostęp: 08.08.2016].
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2015, nr 45 http://www.revuedumauss.com/
[dostęp: 08.08.2016].
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2015, nr 46 http://www.revuedumauss.com/
[dostęp: 08.08.2016]
„La Revue du M.A.U.S.S.” 2016, nr 47 http://www.revuedumauss.com/
[dostęp: 08.08.2016].
Becker G.S., Ekonomiczna teoria zachowań ludzkich, przeł. H. Hagemejerowa, K. Hagemejer, PWN, Warszawa 1990.
Caillé A., Anti-utilitarianism, economics and the gift-paradigm, w: Handbook on the economics of reciprocity and social enterprise, red. L. Bruni, S. Zamagni, A. Ferrucci, Edward
Elgar, Northampton, MA 2013; http://www.revuedumauss.com.fr/media/ACstake.pdf [dostęp: 08.08.2016].
„La Revue du M.A.U.S.S.”, http://www.revuedumauss.com [dostęp: 15.03.2017].
Mauss M., Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych,
przeł. K. Pomian, w: M. Mauss, Socjologia i antropologia, przeł. M. Król, K. Pomian
i J. Szacki, Warszawa 1973, s. 211–421.

197

Laboratorium Kultury 5 (2016)

Abstract
Mauss and „La Revue du M.A.U.S.S.”
In 1981 in France academic journal called „ M.A.U.S.S.” [Mouvement anti-utilitariste dans les sciences sociales, it means anti-banausic movement in social sciences] has been established. The main
idea for the authors was to continue and develop the assumptions of Marcel Mauss’ sociology,
with special regard to the theory of gift and cooperation. An overview into the following issues,
of the journal which is still being released, proves that this theory is still actual, inspiring the
new generations of social scientists. One of the most interesting aspects of their researches is an
attempt to reference classical Mauss’ theory to the contemporary phenomena. The aim of the
article is to introduce works of “La Revue…” to the Polish readers.
Keywords: M.A.U.S.S., academic journal, anti-utilitarism, gift paradigm, social criticism

Anna Bara
Absolwentka kulturoznawstwa na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Aktualnie studiuje na
Uniwersytecie Toulouse II na Wydziale Antropologii. Zainteresowana ruchami migracyjnymi we
Francji i przemianami kulturowymi w jej byłych koloniach (m.in. Burkina Faso).

198