2436eae13783dda9239e0c706f4f93c0.pdf
Media
Part of Teatr lalek a folklor / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1969 t.23 z.2
- extracted text
-
П. 7. Scena
wystawiane
Henryk
adoracji
w Teatrze
współcześnie.
początku
L A L E
swego
równolegle
z
w
t y msamytm
zasadzie
wienia
teatrem
d l atej samej
istnienia
teatr
żywego
aktora.
Pierwszy
repertuarem
n a oczywistą
tralnej.
W
dziejach
połowie
ną),
z dziejów
Myśl
2
nice
między
pracach
naszej
epo
„dla
dzieci".
Magnin,
zwrócił
d o sztuki
stwierdzał
tea
Magnin
fazy,
które
hieratyczną
(kościel
popularną
(ludową);
znamy
z
następnie
lalek
stylu
tradycyjnym
a przede
teatr
tych
lub
lalka
zestawienie
teatru lalek
jedną
z
w
naszych
Fakt
teatru
jako
lalek
i teatru żywego
nimi
odmian
potwierdzeń.
cech
istotnych
sztuki
przeszła
t e n zachęca
na fragment
znaną
Możemy
na
nazwisko
tej samej
konawcy
sztuk
aktora.
teatrowi
szczególnie
ogólniejsze zaś,
stawień
sztuk
wożytnych,
aktora
różnic,
znajduje
dowiodłoby,
że t e a t r
Teza
lalek
Magnina,
coraz
więcej
skutkami
genezie
ewolucję
teatru l a
j a k teatr
żywego
antycznej
Grecji
obrzędach
Egiptu. Wraz
lalkarza
rzyszyły
skła
Warto
teatru
iz t y m i
w kierunku
obrzędami
sztuki
mime-
tuarze
brały
udział
siebie
ny
który
Lalki
w
pokazach
o
typu
n a pewno
charakterze
erotycznym,
Niektóre
j a k n p .przedstawienia
Lalkę
życie.
podejrzenie
on w
współczesny:
W
d o spojrzenia
na
dzieje
uwzględnieniem
sztuki teatralnej
w
ogóle.
Przedstawienia
jako
zresztą
czarów.
swoich
walki
lalkowe
występach
wojenne
wręcz
6
i
działań
wyprzedziły
reper
mimu
staro
m a własne,
sprowadzał
Z
drugiej
temat
rycerzy
w
.
która
t e n sposób
przed
d o czasów n o
sztukę
istotę,
o uprawianie
przygody
rodzaje
erotyczne
X V I I w .
kontynuował
traktował
zaś t o w a
programach,
przetrwały
skomorochów
pokazywał
aktorzy, w y
jego
i satyrycznym.
tego
znamy n a
je
wychodzili
m i m u w e wszystkich
średniowiecza
podjął
którą
5
rosyjskich
tajemnicze
antyczne
(Potheinos),
przed
Eurypidesa .
lalkowych
żytnego.
że lalki
tragedii. J a k się w y d a j e ,
skene,
róż
elementów
d l a dzieci.
w
przypuszczać,
a
teatralnej.
czasach,
starożytnego
parodystycznym
i
tego
nad ewentualnymi
źródła
przedstawieniach
wet
pięknych,
które
żywego
tycznej.
M i m
n i e m a między
szczególnie
m a swoje
nawet
1. p o ł .
go za m a r
R
o d teatru
poświęconej
cechy
l u b uważały
O
się n a d p r z y c z y n a m i ,
ten, podobnie
przed
klasyfikacji
L
teatru lalek
że teatr
w
Prace
się
K
literatury
dowodzi,
aktora,
3
pobieżne
przeznaczenie
zastanowić
się podkreślić
wszystkim
starano
lalek
żywego
L
zjawisk.
4
George
W
oddzielenie
Przegląd
lek
O
też do zastanowienia
i
również
teatru
akcentowali
teatrem
j e j wyróżniki.
przez
rozwinięcia.
lalkarze
i
poświęcone
aktora
w
sami
artystycznych,
—
przedsta
w
aktora
teoretycznych,
lalki
spowodowały
dawał
które
F
Zachęca
sztuki .
dowych
jest
problemy,
nawet
przeważnie
Nawet
że
w
A
się
te same
i
się szerszego
teatrem
t y m prace
pomijały
gines
„dużego":
(dworską)
żywego
stulecia
szczególne
—
К
się
przynależność
ta, popularyzowana
sięwzięciach
w
Przedstawienie
rozwijał
wyłącznie
bowiem
teatru
, n i e doczekała
naszego
a
jego
te same
dramatycznego
i
Charles
X I Xw . — odnajdujemy
odnajdujemy
W
jego
arystokratyczną
Sand
prawie
historyk teatru lalek,
uwagę
znamy
Liege.
Posługiwał
lalek
publiczności. 'Dopiero
ce został o n p r z e z n a c z o n y
w
F. Pineta,
Jurkowski
T E A T R
Od
Lalek
ze
na
stro
całkowicie
szczególnym
oblężniczych .
o kilka
7
stuleci sztu-
109
ki,
poświęcone
żywego
cerski
do
przygodzie
aktora.
stał
I
się
naszych
tak od
specjalnością
czasów
lalkarzy
sycylijskich
tych
już
teraz
oraz
popularnej
wienia
nie
te
przyznają
oczywiście
110
w
i
teatru
postaci
lalek
i
naiwnych
belgijskich,
w
zachował
się
który
przedstawień
rycerskich
Ariosta
Dziś
wyraźnie
charakter
misteria.
ludowy,
8
Pierwsze
i
opar
Tassa
lalki
na
liturgicznym —
błazen
świadczy
z jednej
strony
o zadomowieniu
teatrze
lalek,
ludowego
misterium
w
z teatrem
zgod
ciwnych
płochym
kom.
czasem
obejmował
stawień
Z
lalkarzy
nacisku
władz
l u b co
jednak
religijnych,
czynili
je
Kuba
z drugiej
zaś
Anglii.
Przekąska ,
9
się
o
błaz
związkach
popularnym.
Zainteresowanie
ściach
m. in. w
nich
co
już
kościele,
wśród
rezultatem
spotykamy
w
się
przedsta
.
średniowiecznych
dramacie
Znajdował
przedstawień,
i teatrolodzy
w
ry
przygodowej.
folkloryści
teatrach
repertuar
literaturze
lalkarzy
i
grane
na poematach
mają
Repertuar
rycerskiej,
samego początku
dla
gorsza
lalkarze
choć
misterium
kościelnych
w
przedmiotem
i
było
nieobyozajnym
nabrali
serca
parodii.
prze
rozryw
dla
sprzyjających
swoich
m. in.
świeckich,
przed
okoliczno
П. 2. Plan
mansjonów
Eet'eem,
nego
mansjonu
do drugiego.
II.
Lalkami
wystawiano
misteriów
się
w
się
bliczności
ponad
na
przede
i
to
Boże
z
granymi
że
przetrwały
one
bez
przerwy
i
Szczególnie
misterium
nieprzerwaną
chwili
obecnej.
nionej:
część
intermediów
media
staci,
się
te
Zachowało
misteryjna
świeckich.
złączyły
się
pochodzącą
podstawą
tów,
a
na
z
do
jeszcze
Boże
popularność
się w
postaci
ograniczona
epoki
czy
innych
rzecz
krajach
inter
małych
asumpt
do
przedstawień o charakterze
pots-pou'wis, w
fragmentów
znajdowały
misteryjnych
gmenty
innych
sztuk.
wiskiem
u n i k a l n y m , ale należy
skich
przedstawień
źródła
(misterium
Szopka
„żywe")
Szczególną
to,
się
kiego
W
w
stała
teatrze
zespołach
nych,
jak
diantów.
nik.
ona
widowiska
w
komedii
opera
J a k się w y d a j e ,
więc
dużej
rodziny
z nimi
świeckie
szopki
polskiej
jarmarcz
na
lalkowy
to
Lalka
wanym.
kościelne
ne
przez
bywała
Zakazy
i
wielokrotnie
przedstawień,
świeckie,
przeoczenie.
pomijały
Również
aktorem...
była
łatwym
lalek,
by
w
rodzajów:
opera,
komediantów
stuleci. Opera
przedstawień
w
postaci
wspólną
słynna
z
każdym
we
w
kraju
popularnych bo
Europy.
bohatera
inne
imię.
we
a
w
miejscowemu
jak
szczególną
Poliszynelem,
Pietruszką,
przekazał
znana
parody-
lalkowa,
jej
krajów
miał
i
Była
popular
W
Anglii
Włoszech
Niemczech
swoje
bohaterowi
imie
Kasperle.
tradycji
teatrze
komedii
teatru
i
dell'arte
angielskich
właśnie
niemieckim.
Woltje,
postaci
ta miała
upodobał
Kasperle,
także
Franza
sobie
i
swoją
postać
komedii
ironicznych
w
rzył
zaś
własną
. Był
to
przez
w ł a d z e . ™> d a
lalki,
zapew-'.^szosci
typowy
lalkowych
monopolistyczne, *!?wpływem
stylu
postać
komedii
zastąpił
liczna
1 3
1 2
i
Sanda
Sanda.
obdarzył
go
dla niego
romantycznym.
bohatera
literacką
Maurice'a
, i napisał
ro
Lafleur,
.
kontynuację
Kasperla,
mieszczuch,
sztuk
ich
i m także
Kaśparek
Pocciego
Larifari
wydawane
który
postacie
Hanswurst,
popularnych, takich jak
Tchantches
sztuk
towarzyszyły
komediantów:
Towarzyszyła
datkowym imieniem
1 4
komedii
udziałem
Francji
Rosji
zarówno
większości
dell'arte
lalkowa
imitatorskich
ulicznej
dla
komedia
w
Niem
kontynuowane
była
który
potrzeby
komedia
były
wykształcili
Punchem,
razie
w
dell'arte
był
trans
powszechna
ponadto
nego,
w
wędrownych
zastępstwa
Komedia
owa
konku
Potrzeba
Lalkarze
„żywa".
Poeci
4
i
teatrów
niemal
przez wiele
postaci
Tradycja
uprzywilejo- .
tanim
i
w
czyn
swych
stycznych.
najczęściej
sceny
tych
lalek
w
Guignol,
kome
o
aktorów.
dzina l o k a l n y c h postaci
niki:
—
z
Pickelherring
odpowied
następujące
teatrze
w
.
teatrach
swój
wpływały
1 1
raczej
trzydziestoletniej.
angielskich
Postaciom
jest
zarówno
angielskich
w
z
świec
spotykano
w
teatr
same
politycznej
zespołach
i
niem
tendencje
—
szopki
lalki
Pulcinellą,
zja
były
komplet
przez
właściwości
lalkarte
zupełnie
lalki
miała
fra
rozwoju
d e l i ' a r te,
wędrownych
obok
także
i dzieli
właściwością
satyrycznego
których
się
ze s o b ą
aktorów
to
drama
jed
pryncypałowie
żywych
haterów,
stały
г
aktorem
też
nimi
kontynuację
po
powstania
nie jest
i te same,
podstawą
nowożytnym
Również
do
misteryjnych
rozwojowe.
że
polska
procesję
zawsze
była
zmie
innych —
zespołu
dały
do
na
raczej
moralitetu. W
wykształcenia
w
znacznie
niektórych
rewię
się
była
Dlatego
Każdy
utrzy
zachowało
została
W
w
Narodzenie
i
zazdrosne
zastąpić
cztery
kolejno
lalki.
czech po w o j n i e
wieki.
mało
Lalka
mieli
misterium
ponad
Francji,
porcie.
te
p u
Pańską"
—
się
;
we
mora
prostej
m sterium
przenosi
Verviers.
rentów, a nie o
zdobyły:
Utwory
10
y
i
Akcja
Eet'eem,
np.
odmianę
nich
uznaniem
, Męką
Belgia.
I, II,
specjalizowano
Doroty .
panny
zdecydowało,
lat wraz
Narodzenie,
—
spośród
wszystkim
zapewne
dwieście
późniejszą
hagiograficznych
popularność
i Ścięcie
marnotrawny
i
renesansowe
utworach
Największą
cieszyły
również
misteria
atrakcyjnych
litetach.
Syn
—
Verviers,
ó'. Mansjon
do
wiele
Sand
stwo
popularnego
Balandar-
występujący
w
pisanych
pod
dell'arte. O s t a t n i m - o g n i w e m
więkdużym
tej
kon
i n
5
4
II.
tynuacji,
4.
Wertep
t y l k o że w
z t e a t r u Józefa
Teatr
teatrze,
Skupy:
wędrowny
lalkarzom
i
trawny
angielskich
francuskiej,
teatrów
czeskim
zawierają
i
zauważyć
stał
się
lalek
X V I I I
Don
Juana
w
w
sobie
te
próbowali
najbardziej
repertuaru.
lalek
teatr
ten
I
w
i
Syna
Juana
dotrzymywał
stopniu
i teatru
Wyraźny
kroku
X V I I
jedność
rozdział
teatru
wieku
zdarzało
się,
Wydaje
prowadzili
że
ten
fakt
podziału
teatrów
liczyć
Takie
właśnie
szczególnie
ciągu
112
to
co
za
w
był
tym
sprawy
a szcze
wszystkim
obserwujemy
teatru
Rozdział
dla
też
jakiegoś
zależnych
tyczyły
łej
właśnie
były
teatry
wędrownych
lalek.
Lalka
bowiem
tańszym
od
tańsze
od
scen
w
żywego,
aktorskich.
a
teatrem
żywym
teraz
tyle.
w
opóźnienie
do
lalek,
do
począt
Od
w
od
teatr
tej
pory
stosunku
do
,,lalkowego"
samodzielności
wyrazu.
całości.
Zatrzymał
jakie
ani
nie
się o n w r a z
wprowadzili
w
Potwierdzeniem
i
wca
własnych
i technicznym
elementów
istnienie
oznaczał
kształtowania
repertuarowym
pewnych
nie
repertuarowej
tego
ca
pozio
lalkarze,
obrębie
popularność
z
na
tej
do
trwa
wniosku
gatunków
jest
wido
Misteria
lalkowe
przetrwały
do
komedia
dell'arte
ma
swoją
XX.
kontyinuację
repertuar
jeszcze
do
jego
próby,
szczególnie
teatr
etapów
upływie
Oczywiście
a
steriów,
trzy
ze
do
zo
repertuarze
i w
dopiero
początku
na
na
spo
pew
środowisk
artystycz
inne
W
rezul
wiele
różno
drogi.
przeskoczył
teatru,
wieków
Podob
zachowany
X I X w. podejmowano
strony
gdyby
rozwoju
dwóch
matycznego —
wego
jak
w
nastąpiły
ten skierować
lalek
czasach.
czasów.
zmiany
przedstawienia
naszego stulecia, choć j u ż w
ne
naszych
komediantów
naszych
Zasadnicze jakościowe
sobie
w
angielskich
stał p r z e z l a l k a r z y
po
L.ąlki
że
Lalkowa
rodnych
w y
to,
teatru lalek.
one.
dalszym
repertuarowe
przygotowania
wieku
które
komediantów,
jednak,
początków
by
jak
przy
jest
Ważne
wiskowych
teatr
zubożałe,
od
lalek
w., a zmiany,
tacie
skromną
został
wymagania
się
programowego
tylko
nych,
teatry
inne
l u b żadnego
pozostawał
środków
teatralnej.
równie
zasobnej.
pogłębiające
teatru
repertuaru
widowni
miała
„żywego"
le
zróżnicowanie
i
skutki.
wyjątkami,
tym
żywego.
zwłaszcza
teatry
teatru lalek
kla
Zresztą
znacznie
z
okresie,
działały
aktorem
zna
techniczne
dostępny
idzie
publiczność
poważne
i renesansowy,
następnym
większe
dworskich
na
pozostawała
posażenie
,
w., nastąpiło
mogły
a
i e
ma
aktora.
szersze
się r ó w n o l e g l e
X V I I
zarówno
żywego
i inne,
XVII,
wieku
mie
także
znaleźli
ków
aktora
i później
to
nie
rozwijający
dorobkiem
żywego
już
powodów
Oznacza
łym
była
teatrach
mniej
ta
czeska.
najbiedniejszym,
różnych
trudniejszych.
nie
wewnętrzne,
szekspirowski,
społecznym
dzieł
szopka
nielicznymi
niewielkiego
że
„lalkowego"
teatrów
poza
Obok
od
lalkowe.
średniowieczny
a
teatru
dyrektorzy
ile teatr
XVIII
przez
żywego
żywe, j a k i
wykracza
widowisk,
mo
sądzić,
choć
i
i
jed
całego
zachowana
„żywego"
teatru. O
w
w
przyswójonego
XVIII,
się,
teatr
które
misterium
racji
wielowiekowe
n a początku
że
publiczność
bioru
lalek.
nastąpił
przedstawienia
że
przedstawienia
wspólnota
w
poza
Jesle,
to
z
miało
publiczności
zebrać
teatrowi
i
miejsca
lalkarzy
pisany
równocześnie
w . Równocześnie
siebie
zubożenie
niemieckim
pozwala
już
przejętym
15
lalkowego,
dla
5.
którzy
lalek,
marnotrawnego .
romantyzmu,
czasów
więc
Teatr
procesy,
zarys
repertuaru
przypadały
II.
wszystkim
elementy
sobie
do
niemal' do końca
dużym
powstał
łączyło
Moskwa.
z
rozwoju
atrakcyjne
tak
które
Don
Przegląd
gólnie
same
Lalek,
w.
teatrze
Lalkarze
marno
podstawowym
X I X
Narodzenie.
teatr
som
dziełem
i
czescy
pozostawił
Juanem,
fazie
Fausta,
czenie
Don
końcowej
utworze
aktora
z
w
uniwersalnego,
w
wraz
Teatru
komediantom,
komediantów
Doroty,
właśnie
Fausta
tywy
bohaterowie
przede
panny
Dzieje
swego
Hurwinek.
lecz
repertuarze
nym
dwaj
i
Ścięcie
tradycji
Boże
są
Sejbl
s z t u k i : Syn
z
na
Centralnego
już
w
można
Muzeum
nie tylko wspomniane
Ten
Fausta.
i
białoruski,
zbliżając
się
problematyki
ponownie
teatru dra
żywego.
te
dwa
wieki
komedii
wieki
prawie
dell'arte
oderwania
wyłącznego
i
pewnych,
teatru
ży
uprawiania
od
m i
tematów
z
reper-.
tuaru
angielskich
komediantów
konserwacji
tych
gatunków.
konano
nich
zmian
i
w
dzono
był
dodatkowe
teatrem
od
wielu
motywy.
sztuki warstw
podlegał
wywodzącej
zatem
i
w
Fakt
że
ten
wymaga
za
i
lalek
sztuki
rakter
repertuaru
wersji
lalek
będzie
wobec
lalkowego
szczególnie
to
tematów,
gdy
chodzi
„sztuka
ludowa"
chodnych.
skusja
wana
nad
w
i
folkloru
czej
je
z
z
poglądami
—
że s z t u k a l u d o w a
ko
wyjaśnić
opóź
aktora,
za
t y m idzie
w
tym
zakresem
pojęcia
Sztuce
nie
polskiego
że
Julian
jest
swoistym
to
nicowania
cha
zarówno
wewnętrzne
motywów
różnic
sztuki
ra
uwidacznia
„oficjalną"
Piwocki
cają
wyjaśnia
odrębna
sposobem
kultura
mówienia,
m.
2 1
.
w
społeczeństw
odrębnić
się
ludowa
z
dwa
praw,
opubliko
wów.
Wpływy
te
umysłowa
z
jego
II.
6.
a
granicza
ra
zaproponować
„folklor"
ludu
pieśniami,
Szopka
Teatr
obu
mechaniczna
on
z
czyn
l u
czym
zgodny
Arnolda
Hau-
rezultat
zróż
wpływem
poszczególnych
polaryzację
do
sztuki
pod
„odskoku"
klas
kultury,
między
2 0
.
któ
kulturą
2 2
.
narodzin
polskiej
X V I . Inni
badacze
zwra
t y m względzie
moment
wpro
nim kultury
łaciń
i
a
być
przecież
ale
też
właśnie,
a
się
wy
oficjalna
niezależnie,
zjawiska
Julianowi
2 S
kul
miały
wzajemnych
szczególnie
„średnia"
sztuki
jednolitej
kultura
one
nie bez
kazały
którym
z
wcześniejszych
Rozwijały
we
wpły
z
po
Lewańskiemu
.
t u była
mowa,
mógłby
do
owej
sztuki
średniej.
Dzia
w
okresie
kiedy
istniała
jedna
«-
A- •
zaliczony
jeszcze
z
kulturowe:
termin sztuka
o
wraz
feudalizmu
okresów
kultur,
lalek,
wodzeniem
łał
w
nurty
własnych
Słow
socjologa
okres
X V
okresie
dług
haśle
za
wieku
i
i
w
oraz
chrześcijaństwa,
Właśnie
kultura
—
społeczeństw
u w a g ę n a znaczący
skiej
sprawie
się
się j a k o
in. w
przyjmuje
przełom
wadzenia
więc
o
dyscypliny
ludową.
po
wątpliwości,
w
się
w
że
wyjaśnić
oparciu
pojawiła
powodują
dy
Podobnie
Krzyżanowski
i
uznał
wykształcenia
elementy
jego
ludowej,
Ludowej
poziomie
ujawniła
wszystkich
względzie
pojęcia
w
właśnie
w
przypadku
poglądy
1 9
dlatego,
one
pojawienie
niemieckiego
klasowego
Te
ludowej
Piwocki
zarówno
lalek,
tym
determinowały
zrobić,
pozostaniemy
że pozwalają
ustalono
sera
lalek
nieprecyzyjności
co
pogłębia.
informuje,
wynika
łatwo
jednak
trudności,
teatru
w
jest
tury
Trudności
„Polskiej
nik
jego
trudność
Stosunkowo
Cóż
pojęciach
dziejów
To
zresztą
dobór
z
najbliższej
XVIII
wykorzystanie.
Główna
zjawisk
.
1 S
niewystarczający?
tych
tradycyjnych
Ksawery
teatru
jak i
o
wiele
ro
z
itp.
się
m a innych, j a k i dlatego,
dowej.
folklo
istnienie
sprawę
które
komplikować,
żywego
oraz
i
poglądami
można
teatru
przy
okazuje
ników,
potocznego
Jest
nie
by
odbior
X V I I
się
jednak
wierzeniami
„lud"
sobie
naukowej.
ulegał
można
komentarza.
konfrontacji
poszczególnych
przemiany,
z
ludowej.
w
sztuki ludowej
go
Zdając
lalek
ludowym.
z
termin
świadczenia
swoich
wieku
zacznie
teatru
z
dodatkowego
skonfrontować
nienie
ich
teatrem
się
do
innym
i
publiczności,
plebejskiej,
stawał
tylko
okresie
oderwaniu
wsi. Teatr
tego t e r m i n u . S p r a w a
z prawami
wielu
i
wynika
ponieważ
tym
w
gust
ludowy
historyków
nieczne,
wprowa
i , j a k się z d a j e ,
się
teatr
gdy
w
upodobniał
teatru
opowiadaniami,
do
tylko
dyktował
publiczności
sposób
spróbujemy
rystów
i
miast
nawet,
X I X
zumienia
ich
ludu
z
uznanie
także
gdy
te
ten
wstępne
a
Prawa
wymaganiom
powiedzieć
ców
się
lalek
działał
wykształconych
prawom.
me
przekształceń,
Teatr
dynamicznym,
wcale
Odwrotnie,
nie oznaczały
chanicznej
z
po
Prowansji.
113
powszechna
kultura
wszystkich.
Później
teatru
warstw
głównie
dla
i
i
jedna
jednak,
powszechna
posługując
wykształconych,
dawał
publiczności
plebejskiej,
ostatecznie
związał
z
W
X V I I
Polsce
się
i X V I I I
odnotowany,
przeważnie
w
był
wieku X I X
ka,
zonowym
na
z teatru
co
ten
Boże
z
rakter
teatru
sięgnąć
do
przedstawienia
jej
losami
w.
teatr
na
uznany
nurt,
Narodzenie
Szop
od
jego
w
funkcje
jach
poziom
rozwoju
darczego
niż
u
zmieniał
nas
za
charakter
wprowadził
Właściwość
ją
wyższy
tę
do
niej
zauważył
czynnik
sztuki
różnicujący
ludowej
element
Arnold
i
gospo
wcześniej
profesjonalizmu.
Hauser,
ludową
do
kra
powstałą w
który
przyjął
działalność
arty
Obok
zasadniczego
podziału
cjalną
Hauser
w
stosuje
podział
dodatkowy
„Volkskunst"
terminów
sztukę
i
jest
swojej
pracy
w
na
ludową
i
z filozofii
sztuki
historii
sztuki
obrębie
sztuki
„volkstumliche
K u n s t "
bardzo
O
ludową,
to
bliskie.
drugi
dotyczy
ile
M
.
Znaczenie
pierwszy
sztuki
„o
na
obu
oznacza
charakterze
Sztuka
nie
ma
ludowa
różnic
jest
dla Hausera
między
dziedziną,
wykonawcą
i
charakter
której
osobą
lub
istnieje
co
najmniej
potencjalna
możli
wość
połączenia
tych
funkcji.
Odwołując
się
do
zwyczaje
l u
z
obu
dziejów
dowe,
a
więc
zjawiska
znały
aktorów,
bardzo
bardzo
późno.
teatru,
napotykamy
parateatralne,
rzadko
które
reżysera,
a
nie
z
się
dlatego
i od
należą
w za
dla ludowej,
nie-
Dodajmy
t y m przypadku
sztuki
i
jako
w
spo
przeznaczonej
ten
osobny
sposób
dział
po
sztuka
i sztukę o
—
jak wszystkie
Nie
naszą
zjawiska
który
w
grupy
uczestników
aktorów
uwzględnia
lalek
właśnie
w
wzbudza
i
ludowym
podziały
sprawą
grupy:
teatru
na właściwą sztu
charakterze
jest
—
tu
ma
wska
pośrednie,
jak
obrębie
właściwej
obrzędu
wyodręb
publiczność.
interesujący
nas
proces
kierunku
sztuki
ludo
specjalne
zaintereso
wanie.
Lalka
wieka
1.
jako
samą
jego
jako
jako
w
zawsze
3.
lalka
busó
aktor
jako
teatralnych
wszystkich
działań
czło
poziomach
spo
obrzędów
religijnych
i
ma
miejsce
sztuce
ludo
Lajkonik,
wę
swoje
(topienie
Marzanny,
teatru
jak
misteryjnego
społeczeństwa
sądzi
Ksawery
jeszcze polaryzacja
aktor
w
ludowego
jaras),
kultury
którym,
stąpiła
na
poczynań:
właściwej
nolitej
publiczność
m u
element
gierskie
2.
współuczestnik
towarzyszyła
wej
tą
w
ludowej
ludowy,
Hausera
jest
i
wyłoniły
Podział
sztuki
publiczności.
owej
niewątpliwie
osobne
obyczaju
Wykonawca
też
użytkownik
w
sztuki.
przykładów
ludowej
przesuwania
dzieł
działają
Polsce
Kunst)
teatr
dwie
na wytwórców
podział s z t u k i l u d o w e j
istniejące
i
profe
ale
sztuki
w
orientacyjny.
chociażby
wej
specjalizacji
podział
cech
(Volkskunst)
(volkstumliche
sztuki
swoim
ludowym.
użytkownikiem
dzieła
114
kę ludową
łecznych
ludowym".
cech
znana
Hauserowski
ofi
ludowej
nie
o charakterze
nił
styczną.
ludu
zywać
sztuki
i
publiczności
dla
też
ludowej
że w p ł y w
wstała
trzeba
od
miejskiej
cha
Słusznie
b ę d z i e p o s ł u ż y ć się teorią s z t u k i
siebie,
wyższych,
głównie
tyleż
sobie*
Europie,
klas
upodobnienie
uchwycić
krajów.
do
różni
rezultatem
wyraźny
wodował
se
w
ona
się
profesjonalizmem
dzieł s z t u k i . W y t w ó r c y
teatr ludowy.
teatrem
ludowym
swoim
Jest
Zakłada
dokształconej,
lalek
gdzie
sjonalnej.
sadzie
By
zachodnich,
pochodzeniem.
obce;
miała
innych
charakterze
został
obyczajowego.
i
o
(właściwej)
zespoły
obrzędu
doświadczeń
ludowej
biorców
stałe.
zresztą
i
gustom
ten zaledwie
za
była
jej
Sztuka
dla
repertuarem
ulegał
występowały
on już
reprezentująca
sztuka
się
teatru
należała
do
jed
średniowiecznego,
Piwocki,
nie
na
komediantów,
wy-
kultury,
wędrownych
stępujących
do
sztuki
pertuar
dla ludu
teatralnej
angielskich
bohaterów
Don
4.
5.
jako
przedmiot
artystycznych
teatru
Sand,
stów
Monachijskich),
jako
aktor
i
Hausera
sztuka
tów
sztuki
do
oryginalnej
teatru
7. K.
W.
Szopka,
Kielisiński,
Szopka
z Medyki,
rys.,
ok.
1837
г.
produkcji
swą
taką
II.
ze
relacje
tylko
Arty
stała
się
między
po
o
charakterze
z
teorii
Gusiewa,
„roli
elemen
zdolny
potrafi
tylko
w
twór
tzw.
zapożyczonymi
radziecki
pozycji
przeciwko
Zdaniem
odbicie
L u d nie jest
W.
pochodzenia
sprzeczna
lub
K. G u -
marksistowskich,
wszystkim
zwolen
folkloru".
jest
z
marksi
mas ludowych
w
historii
.
zbyt
poważny,
by
rozważań
nad teatrem
Szopka
sztuki
Teatr
lalka
sztuką
z okazji
wyjaśnić
8.
Paryżu,
znajdujemy
postawę
pojmowaniem
to
w
motywami
wypowiedź
2 б
teatr M a u -
Folklorysta
ta, zdaniem
wielkiej
nurt
artystycznej,
operującej
.
środo
latach
wykształconych.
dowody
2 5
w
—
wykształconych.
plagiat
społeczeństw"
driolli,
ludowy
i
w
stanowi
Teoria
nak
Faust
dobre
wszystkim
warstw
„arystokratycznej
Spór
uliczna
(oficjalnej
(łącznie
nikom
miejscu
(re
komedia
masowej.
ludowa
czego
atakuje
na
i
telewizyjnego
przede
warstw
ludowej
stowskim
należała
ludowym
zainteresowania
Mały
kultury
sztuką
uprawiającej
IL
Teatr
sztuki ludowej
przetwarzać,
-/.'il-h \. i /VI.I .l_v-4-:ŁK\ MiAKUWSKlK.
weszła
rice'a
interesują
i
okresie
wykształconych
ludowym)
siew
w
warstw
kierując
ludowy
badań
reformy
Nas
wsi, lalka
komediantów,
popularnych,
wisk
ziomem
i
charakterze
Juan),
elementem
czości
miast
o
sprawę
krakowska,
doraźnie,
rys.,
go
rozstrzygać
lalek.
dla potrzeb
1862 г,
II.
na
t y m
Aby
jed
niniejszego
9. E.
M.
An-
rys.
115
•MMMM
I I . 1 0 . Scena
ezenkierowskim.
z szopki
warszawskiej.
II. 13. Krakowiak,
и. • чг тт» Щт «ш»
U.11.
lalka
п*.
л н и м м » mimfbtafl
«КЙУ
L.Wyczółkowski,
Szopka
w stylu
ezenkierowskim.
krakowska,
U. 14.
olej.
Ulan,
II. 12. Król
Herod,
l a l k a w stylu
lalka
w
stylu
ezenkierowskim.
ii
226
12
wywodu,
wystarczy
nych
faktów
rzanny
jako
dy
istniały
nie
wątpliwie
ska,
obyczaj
jeszcze
,
2 7
conych.
terze
warstwy
sztuki
teatralnej
pewne
światło
pewnych
a
tury
waniu
ludowych,
autorytetów,
wrogiej
nowinkom przeciwni
starcy
2 8
.
Nawet
iPiwocki,
„...
miotów
nie
elementów
przetrwało
przeczyłem"
ważań
o
2 0
.
kulturze
rządkowanie
aż
przez
negatywnie
na
opartej
być
rezul
na
poszano
po
dzień
ludowej
3 0
.
technicznych,
dzisiejszy.
.
Nigdy
z
uwagę
okazji
na
W
prawidłowości
opóźnienia
żywego
aktora.
w
strefie
się
szybciej,
Teatr
lalek
łeczne
i
wprowadzając
intelektualne
odbiorców
z
ludu
brechta
jest
wzorom,
Konformizm
ten
wpływa
wy
oryginalnego
działa
w
naszych
staw
w
i
jedynie
przez
nieświadomości,
Niektórzy
z
nich
przez
zawiera
się
wyja
do
teatru
innowacje
czas
zmiany.
jak
spo
również
eksploatował
—
zgodnie
publiczności.
w
przeszłości
trafnie
ich
po
wypowiedź
A l
i
ona malarzy
ale analogia
zdolnych
ich
z
wobec
młodych
oddawano
uczono
dzikie,
i
właściwości
dłuższy
dotyczy
codzienną
jak
trwalsze
stosunku
przez
krajach
malarskiej;
sztuce l u
są
głównie
„Wielu
niemieckich
sztuki
w
sztuce
rozwijał
i renesansu,
uderzająca:
nie
tej
się
lalkarzy
Durera. Wprawdzie
karzy
one
w
znajdujący
charakteryzuje
temu
naukę
przez
działania
twórczą
nawet
konserwatyzm,
zainteresowaniem
średniowiecza
roz
ich
z
Warunki
te nabędą
ulegają
pryncypałów,
modele
stawę
este
(w po
wykształconych,
liczne
akceptowane
trwającym
w
rozwoju
jego
i
modeli
wzory,
procesów
ostatni,
w
.
społecznej
konwencje
lalek
warstw
hamowany
łomu
podpo
tych
Ten
3 1
dłużej.
teatru
wpływów
to
tradycyjne
Mo
wykształco
obowiązującej
też o d p o w i e d n i o
śnienie
modele
tradycji,
dzięki
zorientowanej
warstw
kształtowania
Jeśli j e d n a k
przed
statycznym
inicjatywy
3 2
Kazimierz
kulturalnego
świadomości
szanowanej
zmianom
i istnieją
war
ludo
kształtów
Kłoskowska
tradycję
twór
artystów
zwróciła
tak
autorytetu —
procederów
czy
Jak
struk
nowinkom,
Antonina
możliwe
stosunku
specyficznej
poszczególnych
wiele
rzuca
sztuki ludowej.
masowej
sztuki
znaczonym
w
może
reprezentanci
zdobniczych
ustannym
„długowieczność"
lalek
indywidualnych
stwierdza:
także
ten
i
przez
wych,
Fakt
ludowej
wartości
staci k o n w e n c j i )
w
Wszelkie
zasadzie b r o n i
wnoszonych
procesy
utrwalonych
właściwości
sztuce
na
w
tości
się
w
dowej,
który
czych
wiele
sztuki
wykształ
obserwuje
tycznych,
i
zasadzie oryginalności.
wszelkim
byli
L i
nych
również
charak
wynik
struktury
i
przetworzenia
warstw
wydaje,
to
krakow
Oczywiście,
zacofania
dorobku
charakteru
jest
nie
rezultat
o
wyżej
się
jest
jako
prymitywnych form
dramatycznej,
i
teatru
warstw
ocenia
pewnych
szczególnie
sztuka
wskazaną
J a n Bystroń,
szyński
twórczego. Zachowanie
literatury
repertuaru
tatem konfoirmistycznego
twierdzi
z
na
ta, j a k
kie
czasów,
Kamińskiego
rodzajów
aktora.
z
fragmentami
wykształconych.
teatru żywego
ludowej,
szopka
szczególnie
zatem
Długowieczność
sztuki
przykładem
korzystała
warstw
nia
Ma
uzupełniona
lud literatury
ludowa,
zna
Topienie
wykształcone,
Wasilewskiego,
przez
Sztuka
powszechnie
Natomiast
znakomitym
ludowym
do
fokloru.
pochodzący
ludu.
literackich
jest
wykorzystania
jak
się
naszego
ludowy,
własnością
utworów
do
odwołać
terenu
dziewiętnastowieczna,
bery
i
z
14
dotąd
prze
lal
ludzi
na
bez
żadnych
pod
praktykę.
Wyrośli
więc
nie
ustawiczną
przycinane
wprawę
drzewo.
zyskali swo-
117
bodą
ręki,
bez
namysłu
tak
Jeszcze
że
i
wykonywali
jedynie
w
X V I I I
panowały
takie
lalkarską
zdobywali
przez
bierne
w.
była
jeszcze
lalek
w.,
skoro
miały
swój
i
tylko
talentów"
3 1
broni
«opadlych
o
plagiacie
mowę
nowo
udolność
się
wiedzy
nie
że
z
I
lal
reper
tym
samym
innych
arty
Lamba
l u d , dzieci
a
nie
i
replikę
że
3 5
w
sposób
i
„To
nie
ślad
pełnowyrazowe
sztuki.
Mówić
nieczuły
lecz śledzi
z wzorcem"
oni
swoich
ludowej:
ale
jest
na
wy
jej
nie
nie
stoi
jedynie
.
opinia
deklaracją
„Są
Piwockiego,
plagiat
ten, kto
to
Andre
psychopaci
sformułowany
dzieło
Hausera
Piwockiego.
wcale
i
kierownikami
ostrą
formy,
zaprzecza
Podkreśla
nieświadomych:
amatorski
jednak,
sprzeczności
i
Charles
osobiste
tylko
porównaniu
Wydaje
w
jak
ograniczone.
kulturalnych»,
powstałej
w
podlegały
c h a r a k t e r u 'sztuki
czy
własne,
może
że
X V I
okresie.
t e n został
twórczego
samym
ta
dziwnego,
środowiskiem
wywołał
wartości
tym
sy
praktyka
repertuar
owym
twórców
dyletancki
i
podob
na
w
lalkarzy,
wniosek,
i
W
ojca
rządzące
się n a o p i n i e
. Wniosek
który
został
być
wehikułami,
drastyczny
żaden
tak
musiały
nieco
w.
Wiedzę
wzorom.
kategorii
wszyscy
Nic
X I X
prawa
twórcze
wysunął
do
w
początek
Powołując
należą
czym
.
praktykę",
z
ustnie, przy
środowiskowe
ludowych,
Malraux
nie
i
i statycznym
Hauser.
repertuar:
utrwalony
zwyczaje
Możliwości
stów
dziedziczyli
ale
3 3
lalkarzy
cechowe.
mistrzów.
teatrach
tuar,
prawdziwie
swoich
przekazywany
prawom
wśród
naśladowanie
często
X V I I
Niemczech
codzienną
na,
karzy
dzielnie,
upodobania"
„przez
zresztą
i
dzieła
swego
oni
sposób
w
w
stosunki,
ny
zachowana
swe
według
Brak
uczestnictwa
samo-
ludu
w
przebiega
w
akcie
twórczym.
Akt
twórczy
artystów
sposób
niż
u
wa
on
przy
znacznym
w
jakim
działa
się
dowiska
artystów
się
o
zbiorowym
Tę
właściwość
twierdząc,
folkloru,
że
nie
Procesy
te
szczególnych
twórca,
dlatego
ilościowa,
odnajdujemy
gatunków
z
3 6
tym
uważa,
estetyczna
w
3 7
dziejach
Rezultatem
wzajem
po
rów
dzia
łania
zbiorowego
(„kolektywności")
jest
gromadzenie
no
elementów
treści
ich, prowadząca
czę
sto
do
istotnych zmian
ny
różnicowanie
jakościowych,
dzieła
W
uwagę
wie
jednorodny
w
n i m elementy
a
wieczną
tylko
krótkie
akcenty
satyry
X I X
przekształcanie
tylko
świeckim.
w
stanie
Obszerna
Don
wymieniono
118
wielu
nowe,
na
także
lecz
о
wraz
przypadku
szopkach
Narodzenie,
Juana
czy
Tirso
została
znacznie
postacie
bohaterów,
zapożyczone
a
także
tów
i
na
etapem
nych
k r a j a c h , ale
o
cha
kraju.
szcze
ska,
pozostała
dziejach
wiele
już n i e t y l k o od
miały
od
razu
o
teatru
Boże
powstawaniu
dzieła
lalek.
Znamy
Narodzenie
i w
i
to
poszczególnych
ale
przecież
wiemy,
dotyczy
tekstów
Puncha
że
siedlecka
i
istniała
i
czy
Fausta
Judy
i
Don
innych
to,
najciekawszą
i
uprosz
zależał
sukces
finansowy.
Oryginalność
na
postacie
inność
wobec
pozostałych
teatrów
W
wyniku
tendencji
przedstawień
by
i
szopka
mieć
miste
jednego
krakow
war
innych.
a
Juana,
To
także
ulicznych.
własną
niepowtarzalną.
wersję
Od
tego
rozumiano
jako
się t a k ż e
różna
lalek.
wykształciła
i tekstów.
warian
szopka
komedii
(tytułu),
stylistyka
tym
wiele
poszczegól
wiele
sztuki
tej
o
w
także
wiele,
przy
przedsiębiorczych
w
mutacje
regionach
była
zabiegał
doda
się
miała
bezwzględnie
tylko
lalkarz
motywów,
wę
Neapolem
liczby
się
liczne
nie
najpopularniejsza
łowicka,
dużej
sprawdza
Każdy
w
między
na trasach
zrodziła
i
mo
Pulcinelli,
Paryżem,
uliczna
Europie
Polsce
samo
wspomniano,
charakter
Londynem,
W
szawska,
twórczości
kontynuowa
Poliszynela,
Juana.
Don
skrócona
t u już
one w y m i e n i a n e
całej
teza
rium
di Moliny
błaznów
i
w
tego
Kasperla
być
określonego
pol
widowiska
jakiejś
wspólnych.
Również
komedii
Fausta
w
niej
motywów
na
utwo
do
przykład
dell'arte,
Judy,
iKomedia
w
nimi
ludowych,
Boże
Petersburgiem.
czasie
i
między
z
utwór
bytu
nie
nawet
lalkarzy
samym
odmienny
Puncha
szopki
Kolejnym
w
i
X V I I -
wniosły
racja
dzieje
Marlowe'a
padku
jąc
W
rozbudowano
oparciu
Intermedia
w
Naro
niewątpli
szczątkowym.
czona;
popularnych
w
Boże
to
Następnie
nas
patriotyczne.
pierwotna
są
wersja
a
był
misterium-szopki
tj. misterium
Znamienne
u
obyczajowe,
akcenty
wiejskich,
rodzaju,
religijny.
społecznej,
skiej
rakterze
misterium na
rozwoju
intermedialną.
było
gólnie
w.
dzieje
scenki
komedii
drówek
świeckie,
tradycję
wielu
Mieszano
zmierzając
komedia
uliczna. J a k
Musiały
okresie
utwór
komedia
narodowy.
powstawania
sztuk.
Etnograficzne
Ezenkiera.
najpopularniejszych
lalek,
nieco
przecież
Pietruszki,
do
.
na
pierwszym
jako
choć
dała
akceptowane
prowadzące
Zwróćmy
na
innych
dwóch
teatru
propozycje
(oczywiście
dzenie.
Szczególny
zbiorowej
z
Muzeum
piętra
szopki
Ezenkiera.
kompilacji.
tywy
jednostek
3 S
wędrownego
uniwersalnej
przedsiębior
środowisko),
dzieła
zaś s t r o
wręcz
tych
propozycje
przez
tego
drugiej
motywy
poprzez
czych
wariantów
z
ale
.
wych
i wymiana
konkurentów,
Gusiew,
a przy
lalek.
Ezenkiera,
wł.
16.
Fragment
I
parteru
szopki
.
podstawową
łatwością
teatru
I I . 1 5 . Szopka
Kraków.
II.
11. 17. Fragment
mówi
twórczym
cechą
lecz
15
śro
często
podkreśla
jest
rozpoznawczym,
kategoria
też
Odby
opinii
procesie
mocno
„kolektywność"
inny
świadomie.
tradycji i
(kolektywnym)
elementem
to
udziale
szczególnie
że
jest
ludowych
działających
Świadczy
ona o
przy-
należności
Bardzo
korne
fory
jako
3 0
To
powszechnie
w
.
coś
często
postaci
przez
realizację
figury
w
miało
Gordon
dodać
Lalkarze
pareypomniane
prze
cia,
meta
trem
lalkarskiej
l u b ująć
raz
anachronicznych.
stylu
warstwy
w
re
ludowego
przez
do
zabiegów
sumie
naiwnej
co
wysoko
przedstawień
romantyków,
a
lal
następnie
penownie
nowy
teatrem
na
początku
układ
żywego
naszego
stosunków
aktora
stule
między
warstw
tea
wykształ
conych.
ter
t e n sposób
ubogiego
rzalszego
kuzyna,
dla teatru
Słusznie
wania
a
a
stał
się
żywego
wartości
zarówno
wykształconych
między
nawet
4 I
charak
źródłem
i literatury warstw
Piwocki,
że
proces
kulturalnych"
jest
doj
inspi
wy
przejmo
dwukie
sztuki ludowej,
jak i
sztuki
lalek
żywego
ak
artystycznymi
da-
.
teatrem
innymi
swój
się u s w e g o
atrakcyjnym
aktora
podkreśla
i dotyczy
przezwyciężył
zapożyczającego
więc
Stosunki
tora,
lalek
„opadłych
runkowy
warstw
teatr
krewnego,
kształconych.
kompilacji
bardzo
i
racji
swoje
tych
lalek
pierwo
moty
je
wytworzyło
naprze-
wiodąc
jest
Walory
polega
kompilacji
Rezultat
ceniony
wykształcone.
zostały; o d k r y t e
w
charakter
twórczość
stosunku
tych
dodając,
kierunku
oczywiście
E. C r a i g
dokonywali
r a z ujmując,
kowych
ludewej.
metatezę,
naiwną
stosowane
działanie
Jak powiada
przedstawienia
wów,
literatury
W
tym, by
mian:
homonimów,
zbiorowe
4 0
do
tu oksymoron,
.
twórczy.
wzoru
lalkarskich
spotykamy
stosowanie
toryki
na
tekstów
często
i
środowiskami
teatrem
119
II.
л
łoby
się
w
postaci
spirali;
cykl
rozwojowy.
Powrót
do
już
ująć
oczywiście
wzbogaceniu
na wyższym
danego
Misterium
ciele i , choć
nak
było
stwa.
I
o
na
produktem
przynależności
misteriów
misteriów
późniejszych,
w
tu
można
pisanych
atru
były
społeczeń
kiej
w
supozycję
charakter
Misteria
te
w
wieku
wędrownych
nana
została
do
deformacja
publiczności
lalkarzy
stały
przez
cały
fragmentami
XVIII
innych
wykształconych,
źródło
potrzebnych
Na
okresie
rozwojowy.
walory
romantyzmu
swego
pierwotnego
widza,
nie
swej
szopki
ludowej
i
schemat
dla
wają
ponadto
aktywnie
na
własnych
kierunku
szopki
rozwój
w
Ludowi
lalkarze
zycje
warstw
rozwija
nie
swoje
motywów
właśnie
początku
w
własne
W
720
z
rękach
zo
całymi
literatury
jako
cykl
mniej
dla
na polskim
zmieniała
charakter,
była
po
Teatr
lalek
rodiując
ją
bejskiemu.
będzie
raz
naśladując
Znowu
przebiegał
właśnie
dell'arte
komedię
często, uprościł
mamy
już
rozwija
się
i
operę
w
postaci
ludowej
pisarzy
do
komedii
popularnymi
z
Poeci)
do
tworzenia
nowych
sem
oparciu
przyjmują
jednak
na
artystycznego
(Józef
Podobne
zależności
propo
szopka
wymia
Fausta
komedii
postaci
kryteria
prze
także
ten
popularnych,
cza
można
wskazać
i
Don
Te
Teatr
daje
zatem
interesujące
stronnej
zależności
teatru
lalek
i
warstw
szopkę
satyryczną,
są
teatru
udział
czasie r o d z i
misteriów,
widowiska
się
ponow
czego
Leona
re
Schil
w
między
w
dużym
dość
różnymi
stopniu
niezwykły
wymianie
rodzajami
jego
przykłady
Bierze
wartości
sztuki
i
cyklów
Mozarta.
charakterze
wykształconych.
nieustannej
przykładzie
Giovanni
na
o
na
zamknięcia
świeckie.
lalek
działania
Skupa).
Gothego
Faust
nawet
z
świadomego
i Don Juana. T u odpowiednie
wyznaczają
dell'arte
kolei
sztuk
lub
dencja
nowe
To
utrwalenia
Istnieje
o
Te
ulicznej.
prób
(Maurice, Sand).
w
lalek.
komedii
artystyczne
więcej
dalej
teatru
lalkarskiej
(Franz
literackiej
który
cyklu,
obrębie
podjęcia
pa
dla lalek
na
teatrem
ple-
znaczeniem
ludowej,
od
szczegól
włoską,
kompozycję
szopki
moty
się
widzowi
jej
Wpły
reper
prostu
przybliżył
kontynuacja
w
bohaterami
i
zamknięcie
tylko
prowokuje
z
ją
motywy
tworząc
zmiany
oddalała
środowiska
ludowych
gruncie
dell'arte
operowej,
zmieniło
przypomnieniu
nowej
polityczną.
tym samym
na
te
Włos
posiadają
stworzenia
polegające
na
odmianie
oficjalnych
do warstw
spowodowało
m . i n . polegały
teatr
tego
Komedii
akceptują
niemniej
tendencje,
stulecia,
pierwszy
go
jako
źródła
Polsce
literackich.
mierze
w
scen
został
dworskim.
przybliżyć
w
patriotycznej.
pewnej
zainteresowanie
zultatem
zmiany
podejmują
a następnie szopkę
nie
tea
doko
lalkarze
się
w
utworów
misteryjnych
naszego
w
nawet
traktowali
wykształconych,
tendencje
je
a
wykorzystują
jako
jej
były
t a m też
W
kończy
ze
i d w o r s k i c h , co z k o l e i
które
powszechnie
Zbliżyło
B u
Znowu
usytuowanie
jednej
teatru.
Komedia
przeważnie
literackie
jako
tego
antycznych.
cytatów.
Środowiska
Jednakże
wów
t y m czasie
którą
Paryżu
jest
huma
X I X
utworów,
ludowe.
Dorocie.
(Niewątpliwie
uczonych
one
w.
renesansu.
tuarowe,
mająca
motywami,
okresu
znana
cych
Pozostawały
i
nowymi
rozwojowy.
cykl
sztuki
wystawiane
utworów,
plebejskiej.
wzbogacone
warstw
X V I I
przedsięwzięcia
kolejny
dell'arte
św.
wobec
komediantów-lalkarzy;
im
o
Komedia
jed
odpowiadają
in. misterium
zamknięty
ludowy
w
nistów.
trach
Czechach
m.
do
tego
przez
W
riana,
uczynić
średniowiecznych
nie
lera.
cyklu.
zasadzie
warstwy
Balonika.
koś
się
zawartą
się
odpowiada
rozwoju
dla ludu,
podważymy
wykształconych,
co
Zielonego
oznacza
odbywa
pojawiło
wykształconej
nawet
obrót
spirali,
okresie
Narodzenie
było w i d o w i s k i e m
jeśli
warstw
w
jej
wyjścia
piętrze
gatunku
Boże
każdy
punktu
18. Szopka
on
przy
teatru
o
t y m
artystycznych
fakt
ten
znaczenie kulturotwórcze.
przypadek
dwu
ludowym
zmiennej
określa
Jest
to
przynależ-
nnści
w
społecznoartystycznej
przeszłości
dla
żywym
publiczności,
jak i
„'Opadnięcie"
i
dlatego
i atrakcyjnym
dla środowisk
był
zarówno
do
poziomu
sztuki
ludowej
inny
proces,
którego
efekt
końcowy
sygnalizowano
już
we
wstępie
niniejszej
ci.
Jak
do
sztuki,
nicy
i
uznawany
mówiliśmy,
której
wieku.
dzieci,
jest
powszechnie
teatr
ten
odbiorcy
młodzieńcy
i
całe
nie mieli
Przedstawienia
starzy.
wych
przypadkach
można
mówić
rozrywki
dzieci.
Odpowiedni
zresztą
jednego
którego
można
dziecka
swoimi
śmiało
—
lalkami
eię p r z e d s t a w i e n i a m i
o
jego
zabawiał
w
otoczenie
Delfina
lalkowymi
na równi
ze
tronu,
swym
n i e słyszeliśmy
dla
ale
puszczać,
że
w
wiek
małemu
Goethemu
W
dopiero
Polsce
stałego
'-;
pod
rodzaj
obserwować
j a k teatrzyk
babkę
Weryho.
bajki
itp.
pisze
Wanda
ratury
dla
Stało
dramatyzowane,
dla
w
pomógł
się
imprez
odbyło
się
bardzo
odpowiedni
szybko.
dziecięcych,
Warszawski"
elekcji
z
„króla
przedstawienie
przynajmniej
w
in.
7 stycznia
marionetek
Polsce,
teatr
dzieci
1 5
jak
dla
u
ich w
4 7
.
nia
Robinsona
wybór
Wydaje
Być
spo
się,
sprawił,
dzieci
może
donosił,
jw
sztukę
ten
sam
i
lalek
uważany
nej,
był
i
przysto
do potrzeb
o
młodego
tym
także
„pirackie"
wyda
wszystkim
znalazł
w
zespole
powodu
zmiany
że
Właśnie
teatr
nawzajem
t u pytanie,
jaki
ludu,
się
brak
zainteresowania
począł
działać
w i n
dzieciom.
Obie
strony
jako
sztuka
zadowolone.
teatr
na
lalek
teatr
sztuka
wykształconych.
własnością
z
ku
czy
oddziaływać
w
a
lalek
się"
łatwa. L u d o w y i teatr lalek,, m i m o
.
książek
czy
właśnie
nie przede
ich wyboru,
„osunął
sposób,
warstw
teatr
dorosłych.
są z s i e b i e
to
decydował
na
dawnych
takimi
.
nie z
się
Wiośla
4 S
że
Nasuwa
dla
1 chyba
Cruzoe
dzieci
z
Cruzoe
skrócone
mó
także
Hazarda
treści
jednak
.
francuski
Baśnie
wersjach
są p r z e c i e ż
płaszczyźnie,
zresztą
na
może
pisarz
Robinson
Paula
na uproszczenie
specjalnych
d l a dzieci
ich strony
Guliwera,
Zdaniem
Znane
padł
e
Podróże
wpłynęły
zainteresowań
weszły
1910 r .
lalek
Zawładnęły
balety,
karnawałowych.
migdałowego"
swoje
moralnymi.
sztuk
d l a dzieci,
Marionetki
m.
publikując
Kichot.
4 6
epo
z tradycji
naukami
Don
myślą
dzieci.
w s z y s t k i m baśń
Perrault,
utworami,
z
prehistorycznej
wielce
z
lite
własnością"
im
scenki
odpowiednie
utwory, nie pisane
literatury
na
niemożliwe
bezsprzeczną
ich
przede
czasów
czystej
niemal
niektóre
nie znano
Charles
tylko
się
przejęły
czym
dorosłych"
się l i t e r a t u r z e . J a k
jest
kiedy
wionej,
„autorkę
tej
że
stały
70 l a t .
nie
„Wyodrębnienie
czytelnika
Dzieci
ofiarowa
przez
można
owej
przypadek.
za
dla
w
czytelnika
o
ponad
„sztuki
jeszcze
domo
.
1 3
Krzemińska:
młodego
dzieci,
zawodowego
więcej
to zresztą
ce,
się
sowanie
informacja
Repertuar
widowiska
spe
wiele
dla
teatru
przykładzie teatru lalek. P r z y p a t r z m y
przy
teatrzyków
marionetek
Marię
przedstawień,
dziecięcej
Dziś,
dzieci
nej
tak „Kurier
rzy
teatrzyku
pannę
jego
o
można
'.
do
po
przez
fantastyczne
pularyzował
stałe
postaci
z 1900 r . p o c h o d z i
gimnastyczne
1
Ten
że
one
dzieci,
amatorskich, takich
pedagogiczną
I
X V I I I
istniały
wych, a więc
dzieci"
sztukę
dzieciach,
bawiło
i X I X
•sztuki
utworów
tego względu,
Brioche
że
nie liczy
się"
dla
głównie
tradycja
„Osuwanie
też
cały
stanowią
w
przeznaczonej
t y m zakresie
z
następcy
przedstawieniach
łożeniu
widzimy,
dotyczy
cjalnych
ny
sztuki
jak
P
opiecznym.
Przez
rodzaj
gra
wyodrębnieniu
lalkarz
jest
dorośli
wyjątko
przykład
francuskiego
przypuszczać,
dzie
należał
oglądali
Tylko
jako
dla
dla
wieki
sprecyzowanej
lalkowe
ludzie
wypowiedzi:
za t e a t r
przez
za
chociaż,
w
artystycznych.
na
teatr lalek
lalek
lalek
uwagę
zwraca
teatru
teatr
partnerem
dla
dorosłych
ludowa
wpływa
na
Odpowiedź
nie
jest
wpływy
reprezentował
sztuki
oficjal
światopogląd
121
20
ludu,
j e g o sposób myślenia
lalek
X X
dzieci.
Nie
dorosłych
1
w.
n i e jest
wyraża
i
więc
wyraża
środowiskowej,
nej
może
daje
się
zainteresowania.
dziecięcą,
świata
dzieci.
wyobrażenia
zainteresowaniach
sztuki
i jego
sztuką
dzieci.
Nie
która
w
ma
izolacji
więc
od
wytworzyć
własne,
oryginalne
wartości
te
•gdyby
teatr
kloru
dziecięcego,
lalek
tego
dowodzi
ciom
i poetom
korzystał
Jerzy
4 9
z
w
wytworem
o
sztuki
świecie
oficjal
wartości.
się
stopniu
mitycznego,
Cieślikowski,
dla
właściwości
mogłyby
większym
myślenia
Teatr
sztuką
Jest
dorosłych
jednak,
że
lecz
wspólne
Wy
zrodzić,
z
fol
które,
jak
jest
dzie
.
PRZYPISY
C h . M a g n i n , Histoire
des
marionnettes
en
Europe,
1 8 5 3 , s. 1 0 .
G . S a n d , Dernieres
pages,
P a r i s 1877, i . 128.
L . B u s c h m e y e r , Die
Kunst
des Puppenspiels,
Erfurt
1931;
F. Eichler,
Das Wesen
des
Handpuppen- und
Marionettenspiels,
Emsdetten
1937;
H.
Sandig,
Die
Ausdruck
Móglichkeiten
der
Marionette
und
ihre
dramaturgischen
Konseąuenzen,
M u n c h e n 1958. Por.: J . G a l e w i c z , P r ó b a określenia
widowiska
lalkowego
jako
jed
nej
ze
sztuk
pięknych,
„Teatr
Lalek",
1865, N r
33,
s. 1 — 6 .
G . B a t y i R. C h a v a n c e ,
Histoire
des
marionnettes,
Paris
1 9 5 9 ; O . S p i e s , Tiirkisches
Puppentheater,
Ems
d e t t e n 1 9 5 9 ; R . P i s c h e l , The
Home
of the
Puppet-Play,
L o n d o n 1 9 0 2 ; J . E . V a r e y , Historia
de
los
Uteres
en
Espańa,
M a d r i d 1957.
1
Paris
2
3
4
A . d e N a u c r a t i s , Les
Deipnosophistes,
Paris
1956,
k s . I , s. 4 4 .
A.
Olearij,
Podrobnoje
opisanije
putieszestwija
Golsztinskogo
posolstwa,
Petersburg
1 9 0 6 , s. 1 8 9 .
C h . S c h m i d t , Herrade
de
Landsberg,
Strassburg
1 8 9 7 , *. 7 9 ; J . E . V a r e y , o p . c i t . , s. 1 9 i 2 0 .
5
6
7
122
» E . L i G o t t i , I I teatro
dei
pupi,
Firenze
1960; R.
G u i e t t e , Marionnettes
de tradition
populaire,
Bruxelles
1950.
• G S p e a i g h t , The History
of the English
Puppet
The
atre,
N e w Y o r k ( 1 9 5 5 ) , s. 3 4 .
P h . L e i b r e c h t , Zeugnisse
und
Nachweise
des
Pup
penspiels
in Deutschland,
Borna-Leipzig
1 9 1 9 , s. 3 0 — 3 1 ;
E. S. R e h m , D a s B u c h . d e r
M a r i o n e t t e n , B e r l i n 1905,
s. 1 9 4 ; G . B a t y , Trois
p'tits
Tours
et Puis
s'en
Vont...,
P a r i s 1942, s. 5 6 d n a s t .
P o r . : R. W i e r z b o w s k i ,
Z zagadnień
szopki
kolędo
wej
i satyrycznej,
„ Z e s z y t y N a u k o w e U . Ł . " , s. I , z. 4 1 ,
Ł ó d ź 19165.
H . J u r k o w s k i , Rosyjski
Pietruszka
czy
teatr
lalkarskiego
mimu,
„Studia
Folklorystyczne",
Wrocław
(w d r u k u ) .
F . P o e c i , Lustiges
Komódienbiichlein,
Kóln-Berlin
1965.
M . S a n d , Le
theutre
des marionnettes,
P a r i s 1890.
K. Engel,
Deutsche
Puppenkomódien,
Don
Juan
oder
der
steinerne
Gast.
Cyrus,
Kónig
von
Persien,
O l d e n b u r g 1 8 7 5 , s. 2 3 — 8 0 .
A . H a u s e r , Sozialgeschichte
der
Kunst
und
Litera
tur,
M u n c h e n 1 9 5 8 , t . I , s. 4 4 5 .
Dyskusja
nad
zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
„ P o l . S z t . L u d . " , R . X X I , 1 9 6 7 , n r 4, s. 1 9 1 - 3 2 2 . W
dys
kusji uczestniczyli: prof. K s a w e r y
Piwocki —
historyk
sztuki, dr Andrzej
Jakimowicz
—
historyk sztuki, dr
Zofia Szyfelbejn-Sokolewicz — etnograf,
dr A n n a
Kow a l s k a - L e w i c k a — etnograf, m g r Krzysztof M a k u l s k i —
etnograf,
m g r Jacek Olędzki — etnograf,
dr J a n Stęszewski — muzykolog-folklorysta,
dr
Ludwik
Biela
wski — muzykolog-folklorysta,
doc.
dr
Julian
Lewański — historyk literatury. Dyskusję prowadził m g r
Aleksander
Jackowski, redaktor „Polskiej S z t u k i L u d o
wej".
( J . K r z y ż a n o w s k i ) , Folklor
[w:]
Słownik
folkloru
polskiego,
W a r s z a w a 1 9 6 5 , s. 1 0 4 — 1 0 6 .
K . P i w o c k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 1 9 3 .
1 0
1 1
1 2
1 3
1 4
u
1 6
17
1 8
1 9
22
21
II.
20. Scena
szopkowa
scenografia
A.
Stopka.
kowska
z konkursu
w
II.
23. Scena
szopkowa
Wałbrzych,
1965 r.
z „Historyi
o chwalebnym
Zmartwychwstaniu
Teatr
Narodowy,
Warszawa
1962 г. II.
21.
1965 г. II.
22. Szopka
krakowska
z konkursu
w „Złotym
kluczu",
scenografia
A.
Bunsch.
Szopka
w
Teatr
Pańskim",
kra
1962
r.
Lalek
23
2 0
dowej,
К.
Piwocki,
Niektóre
„Studia
Estetyczne",
zagadnienia
t.
teorii
I I I ,
sztuki
lu
3 5
Warszawa
1966,
dowej,
s.
32—36.
A. Kowalska-Lewicka,
Dyskusja
nad zakresem
po
jęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 1 9 5 .
K . P i w o c k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 2 0 3 .
J . L e w a ń s k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztu
ki ludowej,
w y d . c y t . , s. 2 2 1 .
A . H a u s e r , o p . c i t . , s. 3 0 7 . T e r m i n o l o g i ą
propono
w a n ą p r z e z H a u s e r a z a j m o w a ł się K . P i w o c k i ( p o r . p r z y
p i s 20) p o d d a j ą c j ą k r y t y c e .
T a m ż e , s. 3 2 4 .
W . E. G u s i e w ,
E s t i e t i k a f o l k l o r a , L e n i n g r a d 1967,
s. 1 0 .
J . K r u p s k i (S.
Estreicher),
Szopka
krakowska,
K r a k ó w 1 9 0 4 , s. 8 .
2 1
3 9
4 0
4 1
4 2
J. W.
Goethe,
Zmyślenie
i
prawda,
przekł.
A.
G u t t r y , W a r s z a w a 1 9 5 7 , s. 1 5 .
I . Matuszewski,
Bohaterowie
Jasełek
(O
stałych
typach
teatru
ludowego
w Europie)
[ w : ] Swoi
i
obcy,
W a r s z a w a 1 9 0 3 , s. 3 9 1 .
„Kurier Warszawski",
7 s t y c z e ń 1 9 1 0 , s. 4 .
W . K r z e m i ń s k a , Literatura
dla
dzieci
i
młodzieży.
Zarys
dziejów,
W a r s z a w a 1 9 6 3 , s. 7.
P . H a z a r d , Książki,
dzieci
i dorośli,
tłum. I . Słoń
s k a , W a r s z a w a 1 9 6 3 , <s. 6 0 .
I.
Kaniowska-Lewańska,
Literatura
dla
dzieci
i
młodzieży
od
początków
do
roku
1864,
Warszawa
1 9 6 0 , s. 7 .
J . C i e ś l i k o w s k i , Wielka
zabawa,
Wrocław-Warszaw a - K r a k ó w 1 9 6 7 , s. 3 3 8 .
2 7
4 3
J.
Bystroń,
Kultura
ludowa,
Warszawa
1947,
31—33.
K . P i w o c k i , Niektóre
zagadnienia
teorii
sztuki
lu
dowej,
w y d . c y t . , s. 3 5 .
A . K ł o s k o w s k a , Kultura
masowa,
W a r s z a w a 1964,
s. 3 6 4 .
K . M o s z y ń s k i , Kultura
ludowa
Słowian,
Kraków
1 9 3 9 , s. 9 7 8 .
A . O k o p i e ń - S ł a w i ń s k a , Rola
konwencji
[w:]
Proces
historyczny
w literaturze
i sztuce,
W a r s z a w a 1 9 6 7 , s. 6 1 .
J . B i a ł o s t o c k i , Pięć
wieków
myśli
o sztuce,
War
s z a w a 1 9 6 7 , s. 2 9 .
A . H a u s e r , o p . c i t . , s. 3 3 3 .
4 4
2 8
s.
2 0
4 5
4 6
8 0
4 7
3 1
4 8
3 2
3 8
4 9
3 4
II.
szopkowa
z
24.
Scena
.JPastorałki"
L.
Schillera,
* 4
•
«'i
—
il.
23;
12—17;
Zbigniew
Jan
Swiderski
scenografia
A.
I
i
1?
124
lu
3 8
2 5
il.
sztuki
3 7
2 6
Michał
Maśliński
Ślusarczyk
—
teorii
A . H a u s e r , o p . c i t . , s. 3 1 ; p o r . K . P i w o c k i ,
A
la
de l'art
populaire
et non-populaire,
„Zeszyty Etno
graficzne M u z e u m
K u l t u r y i Sztuki Ludowej
w
War
s z a w i e " , t . I , W a r s z a w a 1 9 6 0 , s. 3 7 .
W . E . G u s i e w , o p . c i t . , s. 1 9 3 .
T a m ż e , s. 1 7 6 — 1 7 7 .
P. B o g a t y r i e w ,
Czeskij
kukolnyj
i russkij
narodnyj
tieatr,
B e r l i n - P e t e r s b u r g 1923.
G . E . G r a i g , Puppets
and
Poets,
„The
Chapbook",
N r 2 0 , F e b r u a r y 1 9 2 1 , s. 1 7 .
K . P i w o c k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 2 1 7 .
C h . M a g n i n , o p . c i t . , s. 1 3 7 .
2 4
— il. 24;
Lechosław
zagadnienia
3 6
2 3
Hartwig
— il. 20;
P i w o c k i , Niektóre
w y d . c y t . , s. 4 3 .
limits
2 2
Fot.:
Edward
Myszkowski
K.
Kilian.
—
Malinowski
il. 21, 22;
Teatr
— il.
Stanisław
Powszechny,
11,
18;
Turski
Warszawa,
—
Franciszek
il.
19.
1964
r.