-
Title
-
In memoriam: Wojciech Sadowski (1937-2012)/ Lud 2012, t. 96
-
Description
-
Lud 2012, t. 96, s. 385-389
-
Creator
-
Pecuch, Mirosław
-
Date
-
2012
-
Subject
-
Sadowski, Wojciech (1937-2012)
-
extracted text
-
386
In memoriam
WOJCIECH SADOWSKI
(1937-2012)
3 lipca 2012 roku w Jeninie koło Gorzowa
Wielkopolskiego zmarł Wojciech Sadowski,
wybitny etnolog, członek Poznańskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Urodził się 22 czerwca 1937 roku we wsi
Bućki, powiat Mołodeczno (obecnie Białoruś).
Był synem rolników – Stanisława i Heleny, która została zamordowana w 1942 roku.
Rodzina Sadowskich sprowadziła się do Gorzowa w 1945 roku w czasie formowania się
polskiej administracji. Po ukończeniu w Gorzowie szkoły podstawowej wstąpił do Niższego
Seminarium Duchownego w Gorzowie, które
ukończył w roku 1957. Studiował etnografię
na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UAM.
W roku 1963 obronił pracę magisterską „Granica w kulturze społecznej i umysłowej ludu
polskiego”, napisaną pod kierunkiem prof. Józefa Burszty. Po ukończeniu studiów pracował
jako socjolog zakładowy w Zakładach Włókien
Chemicznych „Stilon”. Był również redaktorem
naczelnym gazety zakładowej „Stilon Gorzowski”. Na przełomie lat 60. i 70. pracował jako cenzor Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Jako członek nieformalnej grupy skupiającej środowisko
intelektualne Gorzowa, zwanej „Stolikiem nr 1”, redagował jednodniówkę „Ziemia
Gorzowska”, która z czasem stała się tygodnikiem. W latach 1974-1975 był dyrektorem Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gorzowie. Był jednym z założycieli Gorzowskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego. W 1975 roku został
zatrudniony w Muzeum Okręgowym w Gorzowie (obecnie Muzeum Lubuskie im.
Jana Dekerta) jako kierownik Działu Etnografii.
Pracując w Muzeum stworzył praktycznie od podstaw osobny dział etnograficzny, pozyskując liczne eksponaty przywiezione w Gorzowskie przez przesiedleńców,
jak i przez nich tutaj zastane. Jego badania koncentrowały się przede wszystkich
na dwóch dziedzinach: osadnictwie i przemianach społeczno-kulturowych przesiedleńców z Białorusi na terenie Gorzowskiego oraz budownictwie regionalnym.
Efektem badań nad „repatriantami” jest między innymi napisana pod kierunkiem
prof. Zbigniewa Jasiewicza i obroniona w 1981 roku praca doktorska „Tradycyjna
kultura regionu pochodzenia w życiu współczesnym. Osadnicy z Białorusi na wsi
w Gorzowskiem”. Był inicjatorem badań na temat tworzenia się pogranicza gorzowskiego, jego aspektów kulturowych i materialnych. Opracował monografie wsi go-
387
In memoriam
rzowskich oraz tradycyjnej zabudowy w dorzeczu Warty i Noteci. Prowadził badania
nad kapliczkami i krzyżami przydrożnymi oraz młynarstwem. Jego marzeniem było
stworzenie skansenu architektury wiejskiej dawnego województwa gorzowskiego na
bazie trzech młynów wodnych w Bogdańcu koło Gorzowa. Marzenia niestety nie
udało się zrealizować; nieocenioną zasługą jest jednak utworzenie etnograficznej filii
gorzowskiego muzeum – Zagroda Młyńska w Bogdańcu.
W 2001 roku Wojciech Sadowski został wybrany do Komisji Rewizyjnej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W 2002 roku przeszedł na emeryturę, nadal
jednak był aktywny naukowo i społecznie. Publikował artykuły i wspomnienia, działał w Towarzystwie Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości, współredagując
„Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, uczestniczył w obradach komisji Ogólnopolskich Konkursów Pisanek im. Michała Kowalskiego w Gorzowie
(nieprzerwanie od ich początków w 1973 roku). Był mieszkańcem Jenina i żywo
angażował się w życie kulturalne i społeczne swojej wsi, stale współpracował z tamtejszą parafią św. Michała Archanioła. Został pochowany na cmentarzu komunalnym
w Gorzowie Wielkopolskim.
Mirosław Pecuch
WYBRANE PRACE WOJCIECHA SADOWSKIEGO
1982
1988
1995
1996
1997a
1997b
1997c
2000
2002
2003
Zróżnicowanie etnograficzne oraz rozplanowanie i zabudowa wsi i zagrody
w Gorzowskiem, w: Problemy budownictwa wiejskiego w Polsce północno-zachodniej, Warszawa: Ośrodek Infrastruktury Konserwatorskiej PP Pracownie Konserwacji Zabytków, s. 5-17.
Zróżnicowanie społeczne, etnograficzne i religijne w Gorzowskiem po
1945 roku, „Lud” 72, s. 217-229.
Przesiedleńcy z Białorusi w procesie migracji i osadnictwa, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2, s. 104-126.
Obrzędowość doroczna w życiu współczesnym na przykładzie przesiedleńców zza Buga osiadłych w Gorzowskiem, „Nadwarciański Rocznik
Historyczno-Archiwalny” 3, s. 143-156.
Budownictwo wiejskie u zbiegu Noteci i Warty, Sanok: Mitel.
Budynki chłopskie w zachodniej Białorusi według relacji osadników
w Gorzowskiem, „Lud” 81, s. 121-142.
Przesłanki dezintegracji i integracji społeczności Bogdańca (zarys retrospektywny), „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 4, s. 167-184.
Wiejskie zajęcia gospodarcze i domowe w Gorzowskiem po 1945 roku,
„Rocznik Lubuski” 26: 1, s. 53-70.
Wybrane aspekty życia wsi Racław, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 9, s. 155-175.
Pogranicze narzucone i jego odbicie w świadomości osadników zza Buga,
w: Z. Kłodnicki, H. Rusek (red.), Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce,
Wrocław: PTL, Uniwersytet Wrocławski, s. 81-91.
388
2004
2005
In memoriam
Religie na pograniczu polsko-niemieckim, w: M. Buchowski, A. Brencz
(red.), Polacy – Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne, Wrocław-Poznań: PTL, Uniwersytet Wrocławski, Wydawnictwo Poznańskie, s. 191-203.
Zabużańskie (kresowe) korzenie w kulturze gorzowskiej, w: D.A. Rymar,
J. Sikorski (red.), Gorzów Wielkopolski w 60-leciu 1945-2005, Gorzów
Wielkopolski: Urząd Miasta, s. 131-146.
