-
Title
-
O naśladowaniu śpiewu słowika / Lud, 1903, t. 9
-
Description
-
Lud, 1903, t. 9, s. 289-292
-
Subject
-
językoznawstwo, muzykologia, słowik
-
Creator
-
Grochowski, Mieczysław
-
Date
-
1903
-
extracted text
-
289 —
O naśladowaniu śpiewu słowika;
W rozmaitych językach znajdujemy różne naśladowania śpiewu
słowika, które są bądźto wytworem poetów lub badaczy, albo też
są własnością ludu wiejskiego.
W śpiewie słowika odróżniają około dwudziestu zwrotek. Bechstein, Nauman i inni próbowali śpiewr ten oddać w zgłoskach
i słowach. Jedną z takich próbek, przetłumaczoną przez Dupont
de Nemours na język francuski, jest następująca:
Schemat śpiewu:
Tiuu, tiuu, tiuu, tiuu
Spe tin zgua; i li quatirrha quati
Quorror pipi
Tiô, tiô, tiô, tiô, tix, ziâ, ziâ, ziâ quoti
Gutio, gutio, gutio, gutio.
Zqûo, zqûo, zqûo, zqûo gitiqua irrha kati,
Ze, ze, ze, ze, ze, ze, ze
Quorror tiu zqua pipiqui
Dlo dlo dlo dlo dlo dlo dlo dlo
Qui trrrrrrrtz. Quor quolti quiuti quoti pi qui
Didel idel idelideli di
Lü lii lü lü ly ly ly ly H H h
Quio didl lili quirro quirro quirro quêti!
Quiti quorisqua pizipiti
Gia, gia, gia, gia, gia, gia, gia, gia ti
Gi gi gi io io io io io io io gi,
Lü ly li le la la lô lo di di io gia
Quior zio zio zio pi.
Tłumaczenie na język francuski:
Dors dors dors dors dors dors, ma douce amie,
Amie amie
Si belle et si chérie
Dors en aimant
Dors en couvant
Ma belle amie;
Nos jolis enfans
Nos jolis, jolis, jolis, jolis, jolis
Si jolis, si jolis, si jolis,
19
— 290 -=
Petits enfans
Mon amie
Ma belle amie,
A l'amour ils doivent la vie
A tes soins ils doivent le jour
Dors dors dors dors dors dors, ma douce amie
Auprès de toi veille l’amour
L'amour,
Auprès do toi veille l’amour.
Mickiewicz również starał się o oddanie głosu słowika, dbając
jednak przy tern bardziej o piękną budowę zwrotki, niż o wierne
naśladownictwo. Mam tu na myśli wiersz do Bohdana Zale
skiego:
„Słowiczku mój! a leć a piej!
Na pożegnanie piej
Wylanym łzom, spełnionym snom,
Skończonej piosnce twej !
Słowiczku mój! twe pióra zzuj,
Sokole skrzydła weź!
I w ostrzu szpon, zołoto — stron
Dawidzki hymn tu nieś!
Bo wyszedł głos, i padł już los,
I tajne brzemię lał
Wydało płód! i stał się cud!
I rozraduje świat!“
Bechstein (Naturgeschichte der Stubenviigel) podał śpiew
dobrego śpiewaka, Nauman zaś próbował odtworzyć śpiew złego
śpiewaka:
Dobry śpiewak:
Tlu tiu tiu tiu spe tlü squa tle tio tio tio tio tio tix qutio qutio
qutio zquo zquo zquo zquo tzü tzü tzü tzü tzü i t. d.
Zły śpiewak:
Ih ih ih ih wati wati wati wati dwati quoi quoi quoi quoi quoi quoi
ita lü lü lil lü lü lü lii lii wati wati wati i t. d.
— 291 —
Prócz tych różnic istnieją także różnice w śpiewie słowików
zależne od okolic. Bechstein podaje śpiew węgierskiego, czyli
wiedeńskiego słowika i odmienny od niego śpiew słowika polskiego:
Polski słowik:
Wiedeński słowik:
Quepicktiaz zerrrrrrrrrrrrtez
Jakob Jakob Jakob
Quoarck quoarck quoarck
Tott tott tott tott tott
Philipp Philipp Philipp.
Tzerrrrrrrrrrrrrrrrtzek
Dawid Dawid Dawid Dawid
Zorror zorror zorror
Zicka Zicka Zicka
Dobriluck Dobriluck Dobriluck.
Wundt w „Völkerpsychologie“, przytaczając śpiew słowika
podług Bechsteina, dodaje od siebie, że różnice w śpiewie polskiego
i niemieckiego słowika pochodzą od wpływu języków polskiego
i niemieckiego. Jak jednak wyglądało naśladowanie śpiewu słowika
w języku połskiem, które słyszeć musiał Bechstein, trudno dociec,
gdyż zostało ono prawdopodobnie zmienione przez Bechsteina z po
wodu nieznajomości polskiego języka i jego pisowni, tak, że gdyby
nie jeden wyraz „dobri“, nie wiedzielibyśmy, że mamy do czynienia
z językiem słowiańskim. Wundt dodaje nadto nuty do śpiewu
słowika:
riHh----------TT
•AJ
■ffa ft T*v
C-------»
1■ ~
! „------ »
r V/ VV
dfc........
7 -----y-- r.—
•
•
1
■asJ
s----- e------æp-Æ------ 1 *
J
a
À
-
z
z|-----------------------------
Najlepszem jednak naśladowaniem śpiewu słowika niezaprzeczenie jest dyalog ruski, rozpowszechniony na Pokuciu i Podolu
w rozmaitych waryantach. Najdokładniej znają go w powiecie śniatyńskim, gdzie też słyszałem i spisałem go we wsi Trosciańcu. Do
wyjaśnienia słów śpiewu słowika służy następujące podanie, które
przytaczam w polskim przekładzie:
Dawno — dawno to już było, kiedy słowik miał tylko główkę.
Poszedł on na chram (prażnik), ale nie mógł jeść nie mając tuło
wia1). W tym kłopocie spotkał się ze swoim kumem kleszczem,
*) „Zadu“ w ruskim języku.
19*
— 292 —
i mówi: „Kumie kleszczu, pożyczcie mi tułowia, bo nic jeść nie
mogę, a jak będziemy wracać z chramu, to go wam oddam.
Idzie słowik z chramu, a kleszcz czeka już na drodze ażeby
odebrać tułów — ale słowik idzie — i uważa dobrze, ażeby się
nie spotkać z kleszczem, gdyż tułów bardzo mu się przydał.
Kleszcz czeka — czeka, czeka — i nie może się doczekać»
ażeby mu słowik oddał jego własność. Idzie więc do chaty słowika
i prosi: „Ej! — Kumie słowiku, oddajcie mi tułów!“ Ale słowik
zakrzyczał: „A czy ja brał u ciebie? — czy może chodził do twojej
chaty i prosił? — Nie! — My spotkaliśmy się na drodze i ty mi
zrobiłeś wygodę i sam mi go dałeś. — Zresztą — jak masz siłę,
to odbierz, a ja ci go nie oddam“. Na to odpowiedział mu kleszcz:
„Czekaj słowiku! Ty mądry ptaszku! — Siłą, ja nic nie zrobię i nie
odbiorę od ciebie, ale przyjdę w nocy i okradnę. — Nie taki ja
głupi — jak ty mądry!“ Odrzekł słowik: „Ja tułów przypnę nóż
kami do gałęzi a główkę zwieszę, to i nie oderwiesz, — jeszcze,
narobię krzyku i psami cię wyszczuję“.
W nocy — przyszedł kleszcz — targnął słowika i chciał ode
rwać tułów. Słowik wzdrygnął się — zastraszył i zaczął krzyczeć:
Kum kliszcz — kum kliszcz
Byjte — byjte
Cipom, cipom
Kum kliszcz
Cwihu — ćwihii — ćwihii1)
Łowit — Jowit — Jowit
Potokom — potokom — potokom
Zabihaj, zabihaj, zabihaj
Widty, widty, widty, widty
Tuda — tuda — tuda — tuda
Za nym, za nym, za nym, za nym
O! tuj., tuj, tuj, tuj, tuj
Bery, bery, bery, bery, bery, bery.
Od tego czasu słowik nie sypia w nocy, a biedny kleszcz
chodzi bez tułowia.
Dr. Mieczysław Grochowski.
*) W wyrazach, w których akcent w języku ruskim różni się od akcentu pol
skiego, to jest nie pada na przedostatnią zgłoskę, samogłoska akcentowana
oznaczona jest w ten sposób (—).
