-
Title
-
Statystka samobójstwa a pojęcie czci u ludów pierwotnych / Lud 1901, t. 7
-
Description
-
Lud 1901, t. 7, Rozmaitości, s. 220
-
Creator
-
Gargas, Z.
-
Date
-
1901
-
Subject
-
ludoznawstwo, samobójstwo
-
extracted text
-
—
220
—
Pochodzenia głazu na szczycie Jaworzyny. N a półn. zachód od
K ry n ic y le ż y g ó ra J a w o rz y n a , n a jw y ż sz a w okolicy ( 1 1 1 6 m.), cel
częsty ch w ycieczek k u ra e y u sz ó w i „ p o w ie trz n ik ó w ". S z c z y t jej zdobi
g ła z znaczn y ch rozm iarów , k tó re g o pochodzenie lu d o k o liczny w y
ja ś n ia w te n sposób :
D y ab eł, ja k o że b ard zo lu b i ludziom różne p s o ty w y rz ą d z a ć,
p o sta n o w ił z a tk a ć źró d ło k w aśnej (m in eraln ej) w o d y w K ry n ic y .
W ty m celu w y s z u k a ł gdzieś może w T a tra c h o g rom ny k a m ień
i u ją w sz y k rzep k o w garście, n ió sł p rzez p o w ietrzn e sfe ry do K r y
n icy . W ła śn ie b y ł n a d Ja w o rz y n ą , g d y k u r z a p ia ł : u p u śc ił w ięc
kam ień , k tó r y do dziś d n ia spoczyw a n a „w ierc h u “ tej „ b y s tr e j“
„ g ó r y .“
I!. Cisło.
Młócka z użyciem bydła. (p. t. У , s. 3 7 8 .) N a m iejscu w sk a zanem podałem św iadectw o średniow ieczne zw y czaju m łócenia z b o ż a
za pomocą b y d ła. Obecnie znajd u ję, źe zw yczaj te n b y ł te ż z n a n y
lizy m ia n o m . M ianow icie słow oród ich lu d o w y tłó m a c z y ł sobie n azw ę
w ozu niebieskiego (w ielkiej niedźw iedzicy) sęptentrio ja k o „ 7 w o ł ó w
m łó c ą c y c h “ (trio od terere „trzeć,, m łó cić“) i d la te g o u ż y w a ł jej
z w y k le w liczbie m nogiej (p rw . O. K e lle ra „L atein isch e V o lk s e ty
m olo g ie“. s. 4 5 . 4 8 . і 2 1 7 ., k tó r y nie w ie w idocznie o ty m z w y c z a ju ,
bo r a z n a w e t m ów i o „erd p flü g en d er O chse“, a ra z w ątp iąco
0 „D reschochsen o d e r P flu g o ch sen “.)
Ľ r. Fr. Krček.
Statystyka samobójstwa a pojecie
czci u ludów pierwotnych,
A l f r e d V i e r k a n d t m ów i w swej zn ak o m itej k siążce Naturvölker
und Kulturvölker. L eip zig . 1 8 9 6 . s tr . 2 7 3 . J e d n ą z cech c h a r a k te r y s ty c z n y c h w ży ciu obyczajow em lu d ó w p ie rw o tn y ch , je s t z u p e łn y
b ra k cn ó t bardziej o b stru k c y jn y c h , p o w sta jący ch z w e w n ą trz , nie
będących zaś w y p ły w e m popędów bezpośrednio z m y sło w y c h . B r a k
te n n a tu ra ln y , poniew aż w ich ży ciu duchow em p rz e w a ż a ją jeszcze
a k ty dow olne, b ra k zaś p o tę g i ro z m y śla ń D la te g o te ż b ra k lu d o m
p ierw o tn y m ta k ic h cnót o b s tru k c y jn y c h ja k osobistego p o c z u c ia
czci (p rzed sobą sam ym ). O becnie B,. L ö s c h w ro z p ra w ie p t. B e
sitzen die Naturvölker ein 'persönliches Ehrgefühl, zam ieszczonej w Zeit
schrift f . Socialwissenschaft. 1 9 0 0 . s tr. 8 3 7 і n ast, dochodzi do teg o s a
m ego w n io sk u i to n a p o d staw ie s t a t y s t y k i sam obójstw , w zględnie ich
m otyw ów . D a d z ą się t u w ogóle ro zró żn ić t r z y k a te g o ry e . A lbo p o
p e łn ia ją lu d y p ie rw o tn e sam obójstw o ze w s ty d u z pow odu doznanej
obelgi zniesław ien ia, albo ze w zg lęd u n a t o , że cz y n y p rz e z n ie p o
pełnione niszczą p oszanow anie d la te j osoby u in n y c h c z ło n k ó w
szczepu, albo te ż d la te g o , b y uw olnić się w te n sposób od k a r y
1 z tern połączonej bezecności. Z ty c h w sz y stk ic h m om entów w y
p ły w a to jedno, że u lu d ó w p ie rw o tn y c h może być w p ra w d z ie
m ow a o pojęciu czci, że je d n a k to p ie rw o tn e pojęcie czci nie je s t
jakościow o id en ty czn e z pojęciem p o zn an ia czci p rz ed sobą sam ym .
—
221
—
P ojęcie to sta n o w i niższe sta d y u m w rozw oju uczuć ety czn y ch ,
poniew aż b ra k tem u pojęciu w szelkiej w ew nętrznej w arto ści. R o z
s tr z y g a ją t u bowiem ty lk o czy n n ik i w ew n ętrznej n a tu r y przedew sz y stk ie m p o tę g a obyczaju i opinii publicznej, legalność p o stę
p o w an ia, b y n ajm n iej nie id en ty c z n a z m oralnością.
Dr. Z. Gargas.
Polski ^zbiór swałielskich ludowych powieści. Z m a rły w 1 8 8 2 r.
a n g ie lsk i m isy o n arz E d w a r d S t e e r e tw ie rd z i w przedm ow ie do
sw oich S w a h i l i T a l e s , L ondon, 1 8 7 0 , s tr. У 1 І, że b y ły fra n c u sk i
k o n z u l w Z an zib arze, P o la k M. J a b ł o ń s k i , k tó ry , zdaje się,
ró w n ież ju ż u m a rł, z e b ra ł w czasie sw ego p o b y tu w południow ej
A fry c e m nóstw o sw ah elsk ich lud o w y ch pow ieści i opow iadań za p i
san y c h po polsku. (Porów n. K l e i n e r e S c h r i f t e n von R e i n h o I d
K ö h l e r , W eim ar, 1 8 9 8 , t. I, s tr. 5 2 0 ).
C zy n ie są w iadom e kom u z czy teln ik ó w „ L u d u “ dalsze losy
teg o ciekaw ego z b io ru ?
•/. Jaworskij.
„Perepiczka“ ja k o środek p rz y zam aw ian iu g ra d u . W „ L u d z ie “
Y I, str. 2 6 8 w opisie procesu o „perepiczkę z różnym zbożem “
w T rem b o w li 1 7 6 3 , o skarżeni nie podali, do czego chleb te n m ia ł
słu ży ć a i w y d a w c a p. P a z d ro nie u m ia ł ta k ż e teg o objaśnić. D la
te g o podaję ja k o objaśnienie tę u w ag ę, że np. w Ja b łin c e pod M an ia w ą sły szałem opow iadanie, że upieczony chleb z 9 p o tra w , k tó re
n a w ilię g o tu ją się, słu ż y zam aw iaczom g ra d ó w do ich czarów . Z am a w ia cz g ra d u z sąsiedniego K osm acza trz y m a ta k i chleb w ręk ach
p rz y z am a w ia n iu i m ru czy p rz y te m sw oją m o łytw ę.
Dr. B. F. Kaindl.
ROZBIORY i SPRAWOZDANIA.
M a tery a ły antropologiozno-arohsologiozns i etnograficzne. Kraków, 1896-1.900,
tom y I— IV. Nakład Akademii U m iejętności.
W miejsce »Zbioru w iadom ości do antropologii krajow ej,« w ydaw anego od
roku 1877 staraniem kom isyi antropologicznej Akademii krakow skiej — od roku 1896
taż kom isya w ydaje »M ateryały archeologiczno-antropologiczne i etnograficzne,« któ
rych tom każdy rozpada się na dw a działy z osobną paginacyą: na archeologiczny
i etnograficzny. W niniejszem spraw ozdaniu om ówim y tylko ostatni dział.
T o m . I. 1896. zaw iera prace :
S.
Udzieli: C h o l e r a w p o j ę c i a c h l u d u z i e m i S ą d e c k i e j (str. 1—4 ) ;
k rótka no tatk a; — następnie L . Czarkowskiego: W z a j e m n y s t o s u n e k s t a n ó w
n a P o d l a s i u (5— 16), notatka om aw iająca znaczenie w yrazów odnoszących się do
określenia stanów . »Chłop« np. w ziemi Drohickiej uw aża się »praw ie za nieprzyz
w oity« w yraz w śród ludu. Podaje autor rów nież form ułki tytulacyi, zachow yw anych
