-
Title
-
Przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberga. Setka III-ga. / Lud 1901, t. 7
-
Description
-
Lud 1901, t. 7, s. 205-217
-
Creator
-
Krček, Franciszek
-
Date
-
1901
-
Subject
-
literatura ludowa, folklorystyka, przysłowia ludowe
-
extracted text
-
— 205 —
Przyczynki do drugiego wydania „Księgi przysłów"
S. Adalberga.
S e t k a III*).
201. Inochoda.
w . 855. c z y ta m y : » P irw e j sie s tę p ią s z ła p a ł,
a dziś in o c h o d ą « n a w y ra ż e n ie p o p r a w y s to s u n k ó w i b y tu .
202. Iść. D o d . D . 3 5 1 : »Iść d o łu ( = n a dół), k ija m i za
p sa m i« tz n . iść w p o n ie w ie rk ę .
203. Jabłko 4. O d p o w ia d a m u ło t. »’A h b o ls n e k ric h t ta h ł no
zé lm a, d e r A p fe l f ä ll t n ic h t w e it v o m S ta m m e « (U lm a n n , Lett.
Wťbuch I. s. 2. p. w. ’a h b o l s ) . D o lic z n y c h te k s tó w d o d a j
z H T str. 9 .: » T ak , ja k o o n o m ó w ią : ja c y ro d z ic y , ta k ie d z ie c in ie d a le k o z a w sz e o d ja b ło n i p a d n ie ja b łk o « . O dm . w n rz e V I.
B Ł w . 1 0 .: » w żd y ć n ie d a le k o d rz e w a ja b łk o p a d n ie « .
204. Jadw iga 2. i Jadw iga św . 4. m y ln ie p o ją ł A., ja k o b y
o d n o s iły się d o o só b o te m im ie n iu ; d o ty c z ą o n e b e z w ą tp ie n ia
s p rz ę tu g o s p o d a r s k ie g o , z w a n e g o ja d w ig ą . W y s ta r c z y p r z y
p o m n ie ć , że P o d h a la n ie z w ą ta k » g ru b y , m o c n y k a w a ł d re w n a
z k o rz e n ia sm e re k o w e g o , n a je d n y m k o ń c u w h a k z a g ię ty « (S K J
V . 362.), ja d w is z k ą zaś n a z y w a n o u n a s p o d u sz e c z k i n a s z p ilk i
(rzek o m o o d J a d w ig i Ł u s z k o w s k ie j cz. J a d w is z k i ze L w o w a ,
k o c h a n k i W ła d y s ła w a IV . ; p rw . a rt. S t. J a s z o w s k ie g o » P o c z e t
g o d n y c h w s p o m n ie n ia k o b ie t p o ls k ic h , o p u s z c z o n y c h w d zie je
p. S o w iń s k ie g o : » 0 P o lk a c h « . Rozmaitości lw o w sk ie , 1828. n r. 48.
s - 3 8 5 7 . M o że b y ć , że J a s z o w s k i m a słu s z n o ś ć ; w sz a k p o w s ta n ie
w y r. fontaż b y ło — ja k w ia d o m o — p o d o b n e . A le te ż b y ć m oże,
że tu w c h o d z i w g r ę sło w o ró d lu d o w y p o d o b n y d o te g o , k t ó r y
ś rd g n ie m . n a z w ę żelazn ej s z k a tu łk i n a c e n n e p rz e d m io ty îsenhalt
p rz e k s z ta łc ił w id o c z n ie p o d w p ły w e m im ie n ia s ły n n e j I s o lty
T r y s ta n o w e j w isoli (p rw . F . L ic h te n s te in , Anz. f . dt. Alt. t. V I I .
1881, s. 102.).
2 0 5 - J ai e I 6. K n a p . ta k s a m o n a p is X X X V III. Bł. O b sz e rn ie j
n a k o ń c u , g d z ie w ło ż o n o w u s ta s ta r y c h s ło w a p o g a r d liw e p o d
a d re s e m m ło d y c h :
Dziwne... czasów naszych nastaty zwyczaje,
Już teraz, niźli kokosz, chce być m ędrsze jaje<.
D o d . s ta m tą d X X I X . w . 2 0 .: »0 k a m ie ń r o z tr ą c i się jaje« .
D o ty c z y b e z s iln y c h , a z ło śliw y c h i u p a r ty c h . — D o d . » sta rą p o ls k ą
*) Zob. »Lud« VII. str. 29 i n ast.
—
206
-
p rz y p o w ie ś ć « , k t ó r ą Z M go. p o d a je w p o s ta c i n ie z u p e łn e j : » P o
ja jk u się n a p ić etc.« J e s tto w id o c z n ie p rz e k ła d łać . : » S in g u la
p o s t o v a p o č u la su m e n o v a !«
206. J a n św . 42. J u ż p rz e d w y d . K s ię g i b y ł te k s t te n
(z w y r. k ły s e k == k ło s e k ) w y d r u k o w a n y p rz e z S 337.
207. J a r m a r k 8. o d m . w » G n ie ź d z ie N iec zu jó w « Z. K a c z k o w
s k ie g o (Dz. I I I . 61): » P o ja r m a r k u z a w sz e z ły ta rg « .
208. J a s k ó łk a 2. W a r t o z a z n a c z y ć , że p rz y s ł. to , z n a n e
w m n ó s tw ie o d m . i u n a s, a z g o d n e z n iem . : » E in e S c h w a lb e m a c h t
n o n k e in e n F r ü h lin g « , je s t o s ta te c z n ie p rz e k ła d e m g r e c k ie g o ,
p o d a n e g o w A r y s to te le s a Ethic. Ničom. I, 7, 16. (P rw . K e lle r a
» T h ie re d e s c la ss. A lte rh u m s « s. 463. i ta m p o w o ła n e in n e
c y t a t y s ta r o ż y tn e , p o le g a ją c e n a ty m s a m y m z a k re s ie po jęć).
209. J ą tk a 3. R L 34. : » n ie c h c ą c ty c h d w u p a n ó w i s e n a to r ó w
s w y c h n a m i ę s n e , ja k o m ó w ią , j a t k i w y d a ć « .
210. J a z d a . D o d . : » D a le j ja z d a — b y le z g n ia z d a !« W i
d o c z n ie p rz y s ł. ; z n a m je ja k o n a p is p e w n e g o a r ty k u lik u w ru b r .
»Z t y g o d n ia n a ty d z ie ń « w T yg o d n iku ilustr. (ig o o . n r. 27. s. 520).
Z d a je m i się, że p e w n e p o k r e w ie ń s tw o z a c h o d z i m ię d z y n im
a p rz y s ł., z a p is a n y m u A . a p o d G w ia z d ą (n a zw isk iem ) b e z p o
d a n ia ź r ó d ła : » Ja z d a , p a n ie G w ia z d a !« M o że ta o d m . je s t ty lk o
w y n ik ie m n ie p o ro z u m ie n ia ?
211. J e d w a b . D o d . H L w . 1419— 2 0 .:
Ale kiedy nie sta w a h aw iarzow i złota,
I jedw abiem nie w adzi, byle sz ła robota.
212. J e le ń R y ś . t a k sa m o X C I I . B ł w . 5 2 .: »nie c ię ż ą je le
n io w i ro g i« .
213. J e ś ć . D o d . n a p is L X I I . B ł: »N ie k a ż d y to zje, c o
so b ie u k ro i« .
214. J ę z y k 40. p o d o b n a m y ś l H L w . 1454. : »lu d zi ję z y k
m ę d rs z y m n ie b o r g u je « .
215. K a p ic a R y ś . == n a p is L I X . B ł.
216. K a p u s ta 6. o d m .: » K a p u s ta i fla k i — d o b r y g a la s
ta k i« D 355. p . w. galas, k t ó r y o b ja ś n io n o ta m b łę d n ie ja k o j e
d z e n ie b y le ja k i e ; p rz e c iw te m u b o w ie m p rz e m a w ia d w u w ie rs z :
» A la ru s, a la r u s , d a m c i g r u s e k n a g a lu s « (p rw . K a rło w ic z a
» S ło w n ik g w a r . p o i. « p . w . A la ru s ). — D o 1o. z n am z b r u k u lw o w
s k ie g o o d m . : » L ep szy (e) w d o m u g r o c h , k a p u s ta , n iż n a w o jn ie
k u r a tłu s ta « .
217. K a sz a 13. z n a m o d m . lw o w s k ą : » K a s z a n a sz a , a b a rsz c z
w asz « . — 29. p o p r a w ia m w e d łu g w y m a g a ń w ie rs z a : » p o łć s ło n in y î
—
207
—
d o s y ć n a r o k le g u m in y « . — D o d . » Je ść k a s z ę ze, S zw e d a m i« wzg-1.
» k a sz a ze S z w e d a m i« , k tó r e g o to p rz y s ł. p o w s ta n ie o b ja ś n ia K . B u jn ic k i w u w . n a s. 254. t. I. p is m a Rubonu ( W iln o 1842.)
218. K a ta rz y n a 27. zn am ze L w o w a o d m .: » R a c ja fiz y k a :
K a ś k a b u tó w nim a(!)«.
219. K a z a ć 2. T e n z w ro t te ż w Prot. w . 8 4 9 —5 0 .:
Gdzie słusznej trw ogi niem asz, gdzie daleito guzy.
T am każesz na sw ym frezie, jak o n a trzy tu zy !
220.
221.
d z ia d y ,
K ieł i . ju ż R L 4 5 .: » ta k e śc ie ju ż w z ięli n a k ie ł« .
Kij. D o d .: » k ijem m ą k ę m leć« z b ie d n ie ć , w y jść
366.
222. K lin 4. P o d h a la n ie m ó w ią k r ó c e j: » p rz y b ra ć
g ło w y « zam . » zab ić so b ie k lin w g ło w ę « (D 403.)
se
na
do
223. K o b ie ta 5. W s e tc e p ie rw sz e j (p o d 1. 31.) u z n a łe m to
p rz y s ł. ja k o b . św ie ż e . M oże b y ć , że je w p ro w a d z ił d o p ie ro
K r a s ic k i z w z o ru s w e g o , z a p e w n e n ie m ie c k ie g o . N ie m c y b o w ie m
w y k a z u ją je u sie b ie ju ż w s ta re j k ro n ic e Z im m e ra (p. Alemania
I, 305. n r. 104.): » H e r z e n g u n s t, A p r ille n w e tte r, F r a w e n g e m ü t u n d R o s e n b le tte r , R o s s , W ü r f e l u n d F e d e r s p ill, v e r k e m
sic h o ft, w e rs m e rk e n w ill« .
224. K o c z o ty (n iem a u A.) H L w 1 2 0 3 .: » S riad zb y d ziś d r u g i
w o la ł b r a ć la d a k o c z o ty « . — »I k o c z o ta b y m n ie d a ł (za to)« p o
w ia d a С w w. 1755., tłu m a c z ą c w y ra ż e n ie P la u tu s a : »floccum
n o n in te rd u im « .
225. K ok o sz. D o d . z B S II. 652. : »D aj k o k o sz o m b r ó g ż y ta ,
p rz e d s ię b ę d ą g rz e b ły « .
226. K o lan o . D o d . z R L 7.: » k o la n a p o d g in a ć p rz e d k im « ,
z w ro t w id o c z n ie p rz y s ło w io n y ( = k ła n ia ć się k o m u , c z a p k o w a ć
p rz e d kim ), j a k w y n ik a z d o d a tk u : » jak o m ó w ią « .
227. Koło 3. Że to n ie je s t p rz y sł. p o lsk ie , p rz e k o n y w a m
s ię z » G r a m a ty k i czesk iej« W a c ła w a P h ilo m a te s a z r. 1533.,
g d z ie c z y ta m y p r z y s p o s o b n o śc i s łó w p o s iłk o w y c h jest i są: » A le
k d e ž tě c h s lo v n e n í p o tře b í, j a k o p á t é h o k o l a u v o zu , to tiž
k d y ž b e z n ic h ja z y k d o b ře se v e z e a ro z u m b e z p e č n ě sed í, t u ť
b ý ti n e m a jí« , (p rw . A n t. T r u h lá ř a » P řís p ě v k y к d ě jin á m s tu d ií
h u m a n is tic k ý c h v Č ech ách « , Geské museum filologické 1899. t. V .,
s. 294). A d a lb e r g m a n a jd a w n ie js z y te k s t p o ls k i d o p ie ro ze »Ź w ierc ia d ła « z r. 1567., a w ięc o 34 la ta p ó ź n ie js z y o d c z e sk ie g o . —
D o J . K n a p . od m . n a p is X L V . BL: » P a trz n a k o ła p o ś le d n ie !«
—
208
—
228. K o m a r i . C z y ta j: »D o z a b ic ia k o m o ra n ie p o tr z e b a
o p o ra « — » c ie sie lsk ie g o « s k r e ś l ! — 3. je s t te k s te m e w a n g ie lic z n y m ,
d o b r z e z n a n y m , co n a le ż a ło z a z n a c z y ć .
229. K o ń . D o d . : »s lu d z k ie g o (== c u d z e g o ) k o n ia n a p o ś ró d
w o d y słaź« В 374. p . w. lu d z k i.
230. K o rzec. K o r e s p o n d e n t ze S z c z e rc o w a do Tygodnia
p io tr k o w s k ie g o , p . L u x p isz e w n rz e 49. z r. 1897. s tr. 2 .:
O u ro d z a ja c h te g o r o c z n y c h p o d S zcz. m o ż n a p o w ie d z ie ć : » k o rz e c
sieje sz , k o p ę m łó cisz, k o p a k o rz e c d a je « . B rz m i to z u p e łn ie p r z y
sło w io w o . — D o d . p o d h . : »nie k ła d ź g o d o w ir te lik a ( = ćw ierci),
b o o n sie d o k o r c a n ie zm ieści« {D 430. p . w . w irte lik ).
231. K o sz u la , i. O d m . M ącz.i Petr. c z y ta m te ż w w . 1998— g.
C: » b liższa je s t k o s z u la n iż li su k n ia « . T a k p rz e tłu m a c z o n o t u
P la u t u s a z d a n ie : » tu n ic a p r o p io r p a llio s t« . Z d a je m i się, że p r z y
sło w ie to o s ta te c z n ie p rz e ję liś m y z ła c in y , tj. z P la tu s a . — W K ó łk u
rodż. i8 6 0 , u w . d o s. 252. c z y ta m : » U sz y ć o g n is tą k o s z u lę S ta m
b u ło w i — z n a c z y ło u z a p o ro ż c ó w n a p a ś ć , s p a lić i s p lą d r o w a ć
S ta m b u ł« .
232. Kot. P a n A . n ie z n a w id o c z n ie » o b ra z k a z h is to r y i n a
tu ra ln e j« M . R y b o w s k ie g o p. n. » K o t d o m o w y « (odb. z V . ro c z
n ik a Opiekuna zwierząt, w K r a k . 1892.), g d z ie n a str. 35 — 6. p o
d a n o u s tę p » K o t w p r z y s ło w ia c h « , a w nim 43. p rz y s ł. N a w e t
z ty c h p rz y s łó w , k tó r e p. R y b o w s k i p o w tó r z y ł z a S . U d z ie lą
( 2 9 —43). je d y n ie o s ta tn ie A . w c ie lił ze z b io rk u U d z ie li p o d 1. 11.
(p rw . te ż o d m . G ospodyni 3., Zgodzić się 9.) W o g ó le ty lk o n a s t ę
p u ją c e t e k s t y p . R . o d n a jd u ję w b rz m ie n iu m n iej lu b w ię c e j p o
d o b n y m p o d h a s łe m K o t : R. 2. = A. 33. (ale w y ja śn io n o od m .);
5. — 12.; 8. = 2 4 .; 9. = 36. (p rw . te ż Chłop 38., Mnich 3 .);
21. =
4 8 .; 12. = 3 3 .; 15.
—- 16. (— B oleć 22.); 18. = 8. (a le
t e k s t m n ie j p e łn y , p rw .
te ż Zgodzić się 9.); 2 1 . = 2 1 .; 29. = 15.;
34. == 5 6 .; 36. = 59. (p rw . 35.); 39. = 71.; 40 = 46. N a to m ia s t
p o r o z r z u c a n e p o d in n y m i h a s ł y : R, 3. = A. Pan 29. (p e łn ie js z y ,
p r w . te ż Opierać się 1., T rzym ać się 16.); 10. — M ysz 1. o d m .
K n a p .; 13. = Czatować 2.; 17. = Oko 56. (p rw . Ś w iecić 6 .),
19. = P ies 2 1 9 .; 22. = Kupić 5. i 16. (p rw . L is 9., D w ór 7.
p e łn ie js z y , T argow ać 6. odm); 23. = Kręcić się 16. (Latać 6.,
R ozgłaszać, Uciekać 13.); 24. = B iec 3., P o t., 21.; 25. = F ałszyw y;
27. (20.) = Ź yć 41. (Drzeć 2., Gryść 2., Kochać 10., Lubić 17.,
P ies 79., W idzieć 16., Zgoda 20., Zgodny 1., Zgodzić się 11.);
31. =
B rać 17. z K o l b ,; 37. = Maciej 3 8 .; 38. = Maciej 21.;
42. =
Skakać 7. z Reja.
A w ię c 13 p rz y s łó w R . g o n ie m a w c a le
ti A . — D o 36. Źe te k s t K n a p . n ie je s t p ie rw o tn y m , b o p o s ia d a
d o d a te k z b ę d n y : »często g ło d n y « , d o w o d z i n a p is X C V . B ł b e z
te g o ro z s z e rz e n ia i z a k o ń c z e n ie :
A też się nie kochają w kocie, gdy niełow ny,
Za cyfrę je st poczytan dw orzanin niem ow ny.
D o 42. (p rw . S e tk ę p ie rw s z ą 1. 35 , g d z ie n a le ż y c z y ta ć :
K o t 42.) H Z m a n a to je d e n w y ra z : k o to w a ć . — 52. Z n am p e ł
n ie js z y te k s t ze L w o w a : »N ie d la p s a — k ie łb a s a (nb. p r z y c is k
n a ost. z g ło sc e d la ry m u ), n ie d la k o ta — ' sa d ło « . — 61. odm .
Flor. te ż w » M u rd elio n ie« Z. K a c z k o w s k ie g o (Dz. II. 207.) —
P o d 68. R y ś . p o d a n o w y ra ż e n ie : » Z ja d ła b y g o k o tk a p rz ez noc«
na o k re ś le n ie s k ra jn e j c h u d o śc i. D a w n ie js z e św ia d e c tw o te g o
z w ro tu , n ie c o ty lk o z m ie n io n e g o , s ta n o w ią w w . 8 9 9 — 900. p o e
m a tu J. A . K m ity » S p ita m e g e ra n o m a c h ji« z r. 1595.:
W ychudł, jak św ierczek polny, w onej złej biesiedzie,
Z j a d ł a b y g o , jak o m ówią, k o t k a n a o b i e d z i e .
D o d . w y r a ż e n ie : » c ią g n ą ć k o ta « {BS I I . 720; I I I . 34.) W i
s ło c k i tłu m a c z y to — w y s ta w ia ć się n a p o śm ie w isk o . M n ie się
w y d a je b liż sz y m w y ra ż e n ie n ie m . »den K ü r z e r e n z ieh en « . T e ż
Strum. 6 4 .: »(a p a n w tej m ie rz e b a rz o ) c i ą g n i e k o t a « t. zn.
p o n o s i sz k o d ę .
ja k o
233. K o w a l 8. odm . » K o w a l z a w in ił, c y g a n a p o w iesili« —
n a p is a r ty k u łu (i w a r ty k u le ) n a s. 4. n ru 4. z r. 1897.
Gazety urzędniczej.
234. K ozieł. D o d . z X X I I . B i z w r o t » sta w ia ć ko zła« t. zn.
s ta w ia ć , s a d z ić s ię : w w . 6. b o w ie m b y k p o w ia d a do b a r a n a ,
k t ó r y b e z p o d s ta w y w z b ił się w d u m ę : »N ie sta w ia j k o z ła ta k
w ie lk ie g o ! «
235. K o żu ch u . o d m .: »m nie ta w k o z u h u do
w ze n ies« m a z n a c z e n ie : n ie o sz u k a sz m nie« D 435.
236. K ra d z io n e . D o d . n a p is
LXXV.
B i:
w ody
» K ró tk o
nie
d łu g o li
k r a d z io n e p o z n a ją « .
237. K ro k 4. C z a jk o w sk i w » W e rn y h o rz e « p is z e : » P ie rw s z y
k r o k k o s z tu je , r e s z ta p ó jd z ie ja k p o m a śle , t a k m ó w i s ta r e p r z y
sło w ie « . W y g l ą d a to n a te k s t p e łn ie js z y o d A d a lb e rg o w e g o .
238. K ró l 16. J u ż p rz e d R y ś . u ż y ł te g o z w ro tu B S II. 2 5 0 .:
Przedaj szafran m ieszany, a rzecz, iż m oraw ski,
W szak n i e k a ż d y k r ó l a z n a , kupi p a n Nieznalski.
D od. L X X II.
zd o b i« .
B i w . 2 3 .: » k ró la n ie k o ro n a , a n i s u k n ia
— 210 239- K ru k 8. P r z y s ł. to je s t p r z e k ła d e m ła ó : » C o rn ix c o r
n ic i o c u lo s n o n effo d it« (p rw . Y o ig ta u w a g ę w Z. dt. Phil. X X I I , 239^)
240. K rz y w d a . D o d . z » E d m u n d a C h o jn a c k ie g o « (T ra d y c ji
s a n o c k ic h n r u 3.) Z. K a c z k o w s k ie g o (Dz. I I I . 33.): » K rz y w d a
o jc o w s k a n ie b o li« . Z w ra c a m u w a g ę , że tu o jca n a le ż y ro zu m ie ć
ja k o p o d m io t, n ie p r z e d m io t d z ia ła n ia .
241. K sią d z 42. T e k s t p e łn y p o d a je K r a s z e w s k i w Synu
marnotrawnym-. » K sią d z z o łta r z a , p is a rz z k a ła m a rz a , d o k to r ż y je
z te g o , co m u się n a d a rz a « .
242. K ulik. U A. je s t t y lk o h a s ło K ulig, a le b łę d n ie , b o
p rz y s ł. » K a ż d y kulig (!) sw o je b ło to c h w a li« n ie d o ty c z y k u lig u ,
o w e j ja z d y z a p u s tn e j, je n o p t a k a k u lik a i m a z n a c z e n ie to sa m o ,
co : » K a ż d a lis z k a sw ó j o g o n c h w a li« . O b e c n ie m o g ę d o d a ć in n e
p rz y s ł., o k u lik a z a h a c z a ją c e , m ia n o w ic ie p o d h .: » ta k i g a z d a , ja k
s r o k a n a k u lik u « , k tó r e g o u ż y w a ją o b ie d n y m c h ło p ie (Z) 356.
p. w. g a z d a ).
243. K u n d e l. Z » N o w y c h o p o w . N a rw o y a « W ł. Ł o z iń s k ie g o
d o d .: »N a k o n d le d e p ta j, z b r y t a n y n ie g ra j!«
244. K u p ić 5. P r w . H L w . 1126— 7.:
Ano, gdy w ięc to w aru w sw ych rękach nie macie,
Pewnie, iż kota w w orze drudzy targujecie.
245. K w ia t. D o d . » W te d y n a k w ia ty , k ie d y k s c ą ( = k w itn ą ),
w te d y zam ąz, k ie d y ch cą« . G rz 112.
246. K w ie c ie ń 15. » P rw . fra n c , d w u w ie rsz ze s ły n n e j "Wok lu z y (V a u c lu s e ):
Pichóte pleuye ď A briou
F ái bêle m éissoun ď estiéou
t. zn. m a ły d eszcz k w ie tn io w y s p r o w a d z a p ię k n e ż n iw o w le c ie
(p. B T P I., s. 9 4 .) — T a k s a m o 17. p r z y p o m in a 4 in n e p rz y s ł.
fra n c ., ta m ż e p o d a n e . — D o d . Z M 24. d w u w ie rs z :
Kw iecień ziem ię odżyw ia, krew w człow iecze m noży,
D obra rzecz, kto się w tenczas p u rg c w ać p rzyłoży,
i c z te ro w ie rs z (79.) :
Kw ietnia kw iatki nastaw aj ą,
Ciała się też o tw arzają;
Gdyć się m noży krew , tam puszczaj,
Żyw otow i m ieszkać niedaj !
'
D o d .: » Ł u d z ik w ia t (== k w ie c ie ń ) b u d z i ś w ia t, co p s ie b u d z i,
to p s is m u d z i ( = p r z y s y p ie śn ie g ie m ) Bz.
247. L ach 8 . W a rto dodać, źe i dom ysł Gluź. 5 1 8 ., ja k o b y
»Strachy na lachy« pow stało pom iędzy hajdam akam i w czasie
rzezi hum ańskiej, niem a podstaw y.
— 211 —
248. L a s 16. Nowa R ef orina vi nrze 4. 1900. r. z a c z y n a a r ty k u ł
w s tę p n y n a s tę p u ją c ą o d m ia n k ą te g o p rz y s ło w ia , k tó r e n a z y w a
s z la c h e c k im : » B y ł la s, n ie b y ło n a s ; n ie b ę d z ie n a s, b ę d z ie las« .
R ó w n ie ż Novus z a c z y n a a r ty k u ł » N ie b y ło n a s — b y ł la s« , n a s.
2. n ru 54. z 23. lu t. 1900. „iśTMryera гштаг." p rz y s ło w ie m : » N ie b y ło
n a s — b y ł las, n ie b ę d z ie n a s — b ę d z ie las« , z w ą c je s ta ro d a w n y m .
249. L e g a t 2. i 3. N ie p o d a n o ź ró d ła d r u k o w a n e g o ; w ię c
w id o c z n ie z tr a d y c y i u stn e j. W o b e c te g o w a rto się z a s ta n o w ić ,
c z y n ie z a sz ła tu o m y łk a słu c h u . M y śl tę n a s u w a m i Strum. 58.,
k t ó r y ra d z i p a n u s a m e m u »doźrzeć, a n a u rz ę d n ik a l e g a r t a
s ie n ie sp u sz c z a ć « . T a k sa m o n a s. 64.: » słu g a — le g a r t, p ija n ic a , k o s te ra « .
250. L ip iec. D o d . ZM 39. d w u w ie rs z :
L ipca i zardzew iały sierp się rad przygodzi,
Ale łaźnie używ ać i krew puszczać szkodzi
i c z te ro w ie rz (81.):
L ipca ni żyłki nieruszaj,
A o m iód się ftiepokuszaj ;
Nieśpi wiele, łaźn i niechaj,
K opru z szałw iją używ aj !
251. L ip k i. P r z y s ł. to ze z m ia n ą (7 as zam . drw a) p o d a ł d a w n o
p rz e d L ip iń s k im i D a ro w s k im ja k iś » O b y w a te l z P o d la s k ie g o «
w a r ty k u łe , n a d e s ła n y m z p o w o d u m o n o g ra fii o w si L ip k a c h —
k tó r ą p o d a ły Rozmaitości krakowskie z r. 18 3 L n a str. 3 8 — 40., —
d o te g o p ism a , a w y d r u k o w a n y m ta m ż e n a str. 40. N a z y w a to
p rz y s ł. » o k o lic z n y m « .
252. L is 29. Ź ró d łe m tu p rz y s ł. rz y m s k ie , k tó r e g o sto so w a n o
d o c h c iw e g o c e s a rz a W e s p a z y a n u s a (p rw . S w e to n iu s a W e s p a z .
r. 16, i O. K e lle r a » T h ie re « s. 182,) P o ls k ie je s t ty lk o p rz e k ła d e m ,
253. L is to p a d D o d .
57. d w u w ie rs z :
L istopada w zgardziw szy oracz w iatry srogie,
W dzięczon daru Bożego, częstuje ubogie
i c z te ro w ie rsz (82.) :
Kiedy gruda, bóty obuj
Z imbirem m iodu posm akuj ;
Paniej, łożnicy teraz niechaj,
Chodź w kapturze, a krew puszczaj !¡
254. L ó d 2. Ź ró d ło te g o p rz y s ł. s ta n o w i w id o c z n ie b a jk a ,
j a k p o u c z a SOec 5 9 .: » jak o o o śle p o w ia d a ją , k tó r y g d y się
d o b rz e m a, id z ie n a ló d spaciatum, a p rz e k ro to c h w ilę z ła m ie
nogę».
— 212 —
2 5 5 - L u ty
D o d . Z M 14. d w u w ie rs z :
L uty przy n o si febry i piersi bolenie,
Czego chcąc ujść, bierz m ierne picie i jedzenie!
i c z te ro w ie rs z (79.) :
Picia, jedzenia wielkiego
W aruj się we dni lutego ;
Puszczaj krew z palca pierw szego,
Miód jedz, a chroń się zim nego !
256. Ł a c in a 1. Z w ro t te n z n a ju ż G, b o z d a n ie P la u tu s a ,
» a d m is it in se c u lp a m c a s tig a b ile m « o d d a ł w w. 68. » P o tr ó jn e g o «
w y r a ż e n ie m : » z a ro b ił słu sz n ie n a t ę g ą ła c in ę « . Z a ra z em w id a d
s tą d , j a k n a le ż y ro z u m ie ć te n zw ro t.
257. Ł a s k a . D o d H P s. 18.: » ja k o on o p rz y s ło w ie j e s t : ż e
ła s k a w ie lk ic h p a n ó w lżejsza, n iź li m ech, co g o la d a w ie tr e k
u n o s i, a g n ie w ic h je s t cięższy , n iż o łó w « .
258. Ł a ź n ia . D o d . z B L 43. z w ro t, w id o c z n ie p rz y s ło w io n y :
» rz ą d , b y w R o s w a r o w s k ie j ła ź n i, s o b ie p rz y w ła sz c zy ć « ; c h o ć n ie
u m ie m w y ja ś n ić g o , ró w n ie j a k d r. K o rz e n io w s k i, śm ie m p r z y p u
szc z a ć , że R o s w a r o w s k i je s t p rz y m io tn ik ie m , u tw o rz o n y m o d im ie n ia
w ła ś c ic ie la ( R o s w a r = m o że G ro s w a je r) p rz y p o m o c y s ło w o r o d u
lu d o w e g o , a n ie o d n a z w y m ie jsc o w o śc i.
259. Ł g a ć 6. J u ż SOec 49. p is z e : » A b o w ie m w ięc r z a d k o
p o c h y b ia o n a p r z y p o w ie ś ć : k to łże, te n i k ra d n ie « .
260. Ł o tr . B r a k tu p o s p o lite g o w y r a ż e n ia : » ło tr m a w ie lk i
k a m ie ń « . N a s u n ą ł m i je » Z a k lę ty d w ó r« Ł o z iń s k ie g o .
261. Ł o w ić 4. p rw . te ż SOec 2 2 .: » B y to g rz e c h b y ł, z ło
w iłb y n a s P a n B ó g ja k o p ta k i n a le p ie « .
262. Ł u p ić 4. p o d o b n ie Z fV s. 37. s k a rż ą c się, że od p a n ó w
i u r z ę d n ik ó w n ie ś c ią g a ją n i ceł, n i m y t: »a s k o ro b r a t, r ó w n y
sz la c h c ic , j a k w ę g o r z a o d r ą « .
263. Ł y k o . D o d .: »ży cie n a ły c z k u w a ż y ć « , k tó r e H . Ł a
b ę c k i p o d a je w s w y m » S ło w n ik u g ó rn ic z y m « (W a rsz . 1868. s. 140.}
p o d h a s łe m » ły c z a n y p o w ró z » , tłu m a c z ą c je ja k o ró w n o z n a c z n e
z n ie z w y k łą o d w a g ą (» m ieć o d w a g ę n a ły k o w y m p o w ro z ie z a
w ie s ić się z n a ra ż e n ie m ż y c ia p r z y s p u s z c z a n iu d o szy b u « ), a o d n o
sz ą c d o b a r d z o d a w n y c h c z a só w , b o n a jp ó ź n ie j do k o ń c a X V . w .
k ie d y to » ły k o w e p o w ro z y b y ł y w u ż y c iu w W ie lic z c e p r z e d z a
p ro w a d z e n ie m k o n o p n y c h (w k o p a ln i)« . — D o d . n a p is L X I . B Ł
» Ł y c z k o ć b y ło « . W y r a ż e n ie to Hsa o k w a ś n y c h g ro n a c h w y ja ś n ia
w ie rs z o s ta tn i: »N ie m ia łe m c z e g o p r a g n ą ć — ły c z k o ć b y ło ! « —
D o d . te ż s ta m tą d z X C V . w . 8. z w r o t: » ż y w o t n a ły c z k u « , o d
p o w ia d a ją c y p o s p o lite m u : » ży cie je g o w isi n a w ło s k u « , k t ó r y
—
213
—
•zapew ne z a w d z ię c z a sw e p o w s ta n ie o p o w ie ś c i o m ie c z u D a m o k le s a .
A . p o d a je w y r a ż e n ie » życie n a ły c z k u « ty lk o ja k o część d r u g ą
p r z y s ł. Ś m i e r ć 95. o d m . Don. Gr. 13. b e z o d sy ła c z y .
264. Ł y s y 5. o d m . »Ł y s, zéz, k u te r n o g a , n a z n a c z o n y o d B o g a «
M atl 137. — D o d . z » K a sz te la n ic ó w lu b a c z e w sk ic h « Z. K a c z k o w
s k ie g o (D z. I I . 5 .): »co się ły s e u ro d z iło , to ły s e z a g in ie « .
265. Ł y ż k a 7. O dm . K n a p . już u С w. 762.: »po o b ie d z ie
ły ż k a « , co o d p o w ia d a P la u tu s o w e m u : » p o st ra tio n e m p u ta t« .
266. M aj 18. D o d . odm . g ó r a l s k ą : » M ały m áj — b y d łu d áj,
•od p ie c a sie n ie ru sá j« R z i p o d h a ls k ą : » m ały m ájj k r o w ie dáj,
a k ie p rz y ń d z ie w ie lg i m áj, to jo m w p o le k ije m w ál« , D 4 04.
p r z y m o w a 32. — D o d . Z M 29. d w u w ie rs z :
Maj jeśli sw ym weselem m a nad w szytko lato,
Niewdzięczen czasów i po krwi, kto niew esół na to.
i c z te ro w ie rs z (80.):
Maja miej żyw ot wolniejszy,
We krwi, w łaźni bądź hojniejszy;
Z korzeniem karmie przypraw iaj,
A szałw ją w piciu miewaj !
267. M a łp a i. M iło ść ro d z ic ie ls k a m a łp y je s t p rz y s ło w io w ą
o d w ie k ó w . P r z y k ła d y ze s ta ro ż y tn o ś c i p. w O K e l l e r a : » T h ie re
d e s class. A lth e rtu m s « 1887, s. 7. — D o 2. P rz y s ło w ie to je s t
tłu m a c z e n ie m g re c k ie g o , ja k ju ż R L 12. p o u c z a , p o d a ją c p r z e k ła d
ł a ć . : » sim ia s e m p e r sim ia, e tia m si a u r e a g e s te t in sig n ia « .
268. M a re k 3. odm . C inć. te ż w odć. n ru . 300. Czasu z 3 1 .
g r u d n i a 1856. w o c e n ie » Z en d aszty « I. P ie tru s z e w s k ie g o « , g d z ie
s t a r a się w y tłu m a c z y ć to p rz y sł., » d o tą d n ie w y ja śn io n e « rz e k o m o ,
p r z y p o m o c y z e n d z k ie g o w y r. m ahrkoj = h e c a p ie k ie ln a i a ra b .
m ahrek — incensus, ardens!
269. M a rz e c 3. O d a w n o ś c i te g o p rz y s ł. św ia d c z y w . 910.
U L g d z ie s ta r o ś ć d o g a n ia d o k re s u u b o g ie g o s ta rc a , » la d a
w m ie s ią c p o p a d s z y , n ie c z e k a ją c m a rc a « . Z b r u k u lw o w sk ie g o
z n a m o d m .: »M arzec — u m rz e n ie je d e n sta rz e c « . T o p rz y s ł.
o m a r c u i s ta r c u m a w id o czn ie B t n a m y śli, g d y w . X X X V I I .
8. m ó w i: » Z d ad zą m u (starco w i) się cięższe d rw a , niżli d r u g im
m a rz e c « . H L zaś p o w ia d a w . 1127 — 8.:
niżli n a stał marzec,
R ozstał sie z nędznym św iatem onto m iły starzec.
D od
Z M 18. d w u w ie rs z :
M arzec odm ienia w iatry, deszcz m iesza z pogodą,
W ięc niedziw, jeśli starzy czują go z sw ą szkodą
—
214
—
i c z te ro w ie rs z : (79.)
M arzec rodzi zbytnie wilgości,
Stąd by w ają ciężkie boleści;
Jedz pieczyste, niewiele pij,
Krwie niepuszczaj, w łaźni się myj !
270. M a sło 4. M o że w a r to p rz y p o m n ie ć , że n ie m ie c k ie p rz y s Ł
m ó w i to sa m o o serze.
271. M a tja sz 3. C ie k a w ą o d m ia n ę s ta n o w i te k s t, p o d a n y n a
s tr. 4. n r u 24. ro c z n ik a I. (1897.) d w u ty g o d n ik a p. n.
Głos ludu
śląskiego: » P rz y jd z ie k r e s k a — n a H a n y s k a « , g d z ie o b ja śn io n o , ż e
H a n y s e k u Ś lą z a k ó w z n a c z y ty le , co P r u s a k . — D o d . »Oj p o śp iw ń s t y se M a ty já s k a « tj. b ę d z ie sz w t r u d n y m p o ło ż e n iu Mail.
137. W ła ś c iw ie = b e c z e ć.
272. M a z u r. D o d . z » M u rd e lio n a « Z. K a c z k o w s k ie g o (Dz. I L
185). c z te ro w ie rs z : » M a z u ro w ie n a s z y o d ja g la n e j k a s z y s łu s z n e
w ą s y m a ją , w p iw ie je m a c z a ją« .
273. M ą d ry 82. od m . n a p is X X . B ł: » G łu p ie g o
je s t b y ć
m ą d r y m p o sz k o d z ie « . — D o d . H R s. 37. (w id o c z n y c z te ro w ie rs z )
»w se rc e c z ło w ie k a m ą d r e g o n ie w n id z ie nic s m u tn e g o , b o m ą d rz y
p r z y g o d y z n a ją , a p rz e to ż m y ś l b e z p ie c z n ą m a ją « . — D o d . n a p is
X C I I . B ł \ » T o m ą d r y , k to d o k o n a « , na k o ń c u z a ś : »N ie te n
m ą d r y , k to p o c z n ie , a le k to d o k o n a « .
274.
M ia ra 2. p o d a n e te ż D 376. p. w . m ia ra — 17. odm . RLe
3 7 .: » k a ż d a c n o ta m a b y ć w m ie rz e — inter duo extrema medium*.
275. M ic h a ł. »Coś z ja d ła m ig d a ła , d o s ta n ie s z M ich ała« —
p rz y s ło w ie to z a o p a tr z o n o w a rt. » W r ó ż b y św . M ich a ła« {R K r. I.
1897. n r. i. z i. p a ź d z . s. 7.) o b ja ś n ie n ie m n a s tę p u ją c y m : »W d a
w n e j P o ls c e b y ł z w y c z a j, że g d z ie w o k o lic y b y ł ja k i s ia r c z y s ty
p a n M ic h a ł, to p a n n y , z e rk a ją c e n a n ie g o u k ra d k ie m , w w igilięd n ia św .
M ic h a ła , n ie k ie d y n a w e t i p rz e z c a łą o k ta w ę ś w ię ta
u rz ą d z a ły w ró ż b y , k tó r e j się te ż te n p a n M ic h a ł za m ęż a d o s ta n ie .
P ie c z o n o z a te m m io d o w n ik , w k t ó r y m je d e n się ty lk o z n a jd o w a ł
m ig d a ł. P a n n a , k tó r e j p o p o d z ia le m io d o w n ik a d o s ta ł się m ig d a ł,
u w a ż a n ą b y ł a za w y b r a n k ę lo s u . O p o w ia d a o ty c h w ró ż b a c h
H o ffm a n o w a w p a m ię tn ik a c h F r a n c is z k i K ra s iń s k ie j« .
276. M ie rz y ć 9. od m . n a p is V I. B ł: » W ła s n ą się m ierz p ię
d zią « . N a k o ń c u zaś te g o n r u p o w ie d z ia n o : » k to ło k c ia n ie w y
ró sł, n ie c h się p ię d z ią m ie rz y !«
277. M iękki 2. J u ż Sposób 1607. (s. 43.) p o w ia d a : » M a m y
k r ó l a . . . p o w o ln e g o , p r a w ie ja k o o n o m ó w ią : u c z y n i z n iego»
ja k z w o sk u « .
-
215 —
278. M ilc z a n a . od m . n a p is L X X V I I I . Bł-. » M ilczaną, g d z ie
c h c esz, o b ró c isz « .
279. M iło ść 68. odm ., p o k r e w n a Wójc., s ta n o w i n a p is p o w ie śc i
h isz p . d o n J u a n a P e r e z a d e M o n ta lv a n : » S ta ła m iło ść n ie rd z e
w ie je i w l a t ty s ią c w s k r ę ro z tle je « , w y d r u k o w a n e j w n r a c h
4 0 — 44. Rozmaitości lw o w s k ic h z r. 1834.
280. M ło d y 14. W e d łu g D 380. p. w . napowiadać b rz m i to
p rz y s ł. : » m ło d e m u n a p o w ia d á j, a z w ilk ie p a c ie rz e m ó w (a lb o :
a z w ilk ie oráj), n a je d n o w y ń d z ie ( a lb o : to s y tk o jed n o ść)« . —
» S p p só b p o d a ją c y d r o g ę do k o r r e k tu r y p r a w a « , w K r a k . r. 1607.
w a r t. V . o d ra d z a w y b o r u b a rd z o m ło d y c h i b a rd z o s ta r y c h lu d z i
d o d z ie ła o n e j re fo rm y , b o » m ło d y g o r ą c y , a s tá r y zim n y « . R a d z i
n a to m ia s t w y b r a ć »w le c ie c h śre d n ic h « lu d z i s ta te c z n y c h , »co to
n ie d o b o ju , a le d o p o k o ju g o to w i« . B rz m i to o b o je p rz y sło w io w o .
281. M o c n y 3. Górn. itd . d o sło w n ie w n a p is ie X X X I X . B Ł
282. M o d lić się 5. odm ., p r z e s ta w ia ją c a w y ra z y » d y a b ła m a«,
w r a z z g ie n e z ą p rz y s ł. p o d a n a z o k o lic Z a m o śc ia i H ru b ie s z o w a
u Gluź. 476.; A . te k s t Gluż. p o d a je b łę d n ie .
283. M ó w ić 38. K n a p . odm . L X I I I . B ł w. 15— 6.: (T oć
p o d ły c h p o m sta ) m ó w ić, co 'ś lin k a p rz y n ie s ie do g ę b y « . — D o
49. H a s ło b łę d n e , b o p rz y s ł. to n a le ż y p o d . w y r. Ś lepy. P rw .
o d m . SOec 38.: » ta k w ie le o n im (sta d le m a łż eń sk im ) ro z u m ie ją c ,
j a k o b y ś le p y o b a rw ie « . — D o d . n a p is . L X X X I X . B t : »M ów ,
k ie d y ć ję z y k a n ie żal« — p rz e c iw g a d u le .
284. M sza 6. p rw . H L W 4 3 6 9 — 70. :
taż m sza poszeptem , jako i śpiew ana,
A taż zło ść jaw n a, coteż i w sercu schow ana.
285. M ścić się i. P ie rw o tn ie js z ą p o s ta ć z a c h o w a n o n a P o d
h a lu : » m śc ity ( = m ściw y ) b y w á d w a r a z y b ity « 1) 378. O dm .
R y ś . — n a p is L X X I B ł.
286. M u sieć i. G em . odm .: »Co m usi, to r a d czy n i« w n a
p is ie L V I I . B Ł
237.
M y śl 10. T r o tz i O p a l. od m . n a p is L X V . B t : »M yśl
w n ie b ie , z a d e k w p o p ie le « .
288. M y śle ć i . B 8 I I I . 679., p o d a ją c to p rz y sł., w y ra ź n ie
z a z n a c z a j e g o p o c h o d z e n ie o b c e , b o d o d a je : » ta k n a s m ę d rz e c
u c z y «.
289. N a b y c ie 4. (i 2.) od m . » W e d łu g n a b y c ia o d b y t« w n a
p is ie n r u I X . B Ł
290. N a d z ie ja u . o b s z e rn ie j H L w . 1048. w y r a ż a t o : »n ie
je d n e g o p r ó ż n a n a d z ie ja c ie sz y ła « . — D o 12. W » W e rn y h o rz e «
—
216
—
C z a jk o w s k ie g o z n a jd u ję : » n a d z ie ja m a tk a g łu p ic h ,
d ry c h « .
m acocha
m ą
291. N a łó g . D o d . z SOec 4 5 .: »(Bo je s t p o s p o lita a p ra w d z iw a
p r z y p o w ie ś ć k tó r a p o w ia d a , że) m ło d y c h n a łó g s ta rs z y c h je s t
U czy n ek « .
292. N a p ie ra ć się. A . n ie p o d a je ź ró d ła s w e g o w y ra ż e n ia :
» C zeg o się je sz c z e n a p ie r a , m o że k się ż e j p ię ty ? « W D 365.
p . w . k c ie ć c z y ta m p o d o b n e w y ra ż e n ie p o d h . : » z ak c iało m u sie
k s ię ż y pięty,« (tj. c z e g o ś n ie p o d o b n e g o a lb o c u d a c z n e g o .) — D o d .
Z W s. 19.: » n a p i e r a j ą s i ę rz e c z y n ie p o d o b n y c h , b y m a ł e
dziecię miesiąca«.
293. N a u k a . D o d . n a p is X L I . .&£: » P rz y k ra n a u k a , a le p o
ż y te c z n a « . P o d P r a w d a 54. c z y ta m odm . Now.: » P ra w d a p r z y
k r a , a le p o ż y te c z n a « .
294. N ę d z a 19. p rw . B ie d a 19. С w . 39. w u s tę p ie o r y g i
n a ln y m u ż y w a te ż z w r o tu : » n ęd zę k le p a ć « . T a k s a m o i f Z w . 6 6 5 .'
»N ie b ę d z ie m y n ę d z e k le p a ć « .
295. N ie d ź w ie d ź 7. D o lic z n y c h o d m . d o d a ję z k o r e s p o n d e n c y i
z p o w . b o b r u jr s k . (g u b . m iń sk ie j) n a s. 40. r. 1897. Łowca: (N ied a rm o je d n a k o jc o w ie n a s i m a w ia li) » z g o tu j so b ie ło że, id ą c n a
n ie d ź w ie d z ia « . — D o 9. H L w. 11. 52 — 3.:
Snadź n a niedźw iedzią skórę niebożęta pili,
Ano i niedźw iedź w lesie i sk ó ra n a grzbiecie.
296. N ie m ie c . 23. M ój p r o f e s o r g im n a z y a ln y , r a d c a M . S łu ż e w sk i, p o w ta r z a ł to p rz y s ł. w p o s ta c i tr o c h ę o d m ie n n e j: » S tu k ą
b a r a n y tłu k ą « ; a p o d h N ie d ź w ie d ź 20. c z y ta m : » S z tu k ą n iedżw iedzi(!) tłu k ą « .
297. N ie sz c z ę ście 2 4 — 5. J a k p r a s ta r y m je s t to z a p a tr y w a n ie
p e s y m is ty c z n e , d o w o d z i w ie rsz s a n s k r y e k ie g o p o e ty T r iw ik r ä m a b h a tty , p o d a n y p rz e z A u f r e c h ta (w Z D M G X X V I I ., 32.): »Z a
p ra w d ę , je d n o n ie sz c z ę śc ie za d r u g im g o d z i w lu d zi, z ła m a n y c h
tro sk a m i« .
298. N ie w d z ię c z n y 2. Wokab. 1580. o d m . k r ó ts z a w n a p is ie
X C I. B t.: »N ic g o rs z e g o n a d n ie w d z ię c z n e g o « . Z d a n ie to b rz m ia ło
p ie rw o tn ie z a p e w n e : »N ic g o r s z e g o n ie w d z ię c z n e g o (d o p e łń , s to p n ia
w yższ.)« B a rd z o ro z w le k le tę sa m e m y śl w y ra ż a ją w 1 2 0 5 — 6. H L :
Ano niem asz n a św iecie nic przem ierzlejszego,
Jedno kto dobrodziejstw a niew dzięczen czyjego.
299. N ie ró w n y . D o d .
n ie ró w n e g o znosić«.
n a p is
X X II,
B ł.:
»Ciężej
od
so b ie
—
217
—
Зоо Nocować. D od.: »Nie nocuj n ig d y w tej gospodzie,
g d zie gospodarz jest stary, a żona młoda«. Jestto w H R s. 9 0 ,
trzecia mądrość, sprzedana przez kupca pew nego ces. D om icyamowi za drogie pieniądze. Odmiennie nieco na s. 9 3 . : »Nie nocuj
n ig d y u starego gospodarza, k tó ry ma m łodą żonę«.
Dr. Franciszek Krček.
ROZMAITOŚCI.
Wróżenie Z miecza. K siążę M ikołaj C zarnogórski w p la ta w sw y m d ra
m acie „C arow a B a łk a n a “ (B a łk a ń sk a carica, d ra m a u t r i rad u je, d ru g o
izdanje, 1 8 9 4 , s tr . 2 5 6 ) scenę w różenia z m iecza. P on iew aż zw y c zaj
te n u n as n iezn an y , d lateg o podaję opis jeg o w e d łu g p rz e d sta w ie n i a
k sięcia M ik o łaja, doskonałego z n a w c y zw yczajów n aro d o w y c h se rb
skich. Rzecz dzieje się p r z y końcu X V . w ieku. P rzed b itw ą z T u r
k a m i w z y w a ją z e b ra n i w nam iocie w ojew odow ie c za rn o g ó rsc y w różb ia rz a , b y im pow ied ział ich p rz y sz łe losy, a zw łaszcza lo sy b itw y .
P o d aje m u m iecz k a p ita n J a n , n a co w ró ż b ia rz m ó w i: „ D o b ry to
m iecz ; b y ł w b itw ie kosow skiej : czy w idzicie n a o strz u czerw one
ż y ły ? pochodzą one z cięcia M u ra ta w w ą tro b ę ; z g in ą ł m iecz te n
potem , aż go z n a la z ł w ziem i oracz. I d ziw n ą m a on siłę, bo oto
oracz opuszcza p łu g i w o ły i biegnie do b itw y . Co dalej się z nim
s ta ło ? o t! pow iem k ró tk o , w C zarnogórze
znów się w y o s tr z y ł“.
„ P ra w d ę m ów isz“, rzecze n a to k siążę J e r z y ; „ale pow iedz te ra z ,
co z nim się Stanie! „K sięciu m ło d y “, rzecze starzec, „ ju tro
z w y c ię ż y s z !“ „A czy możesz coś więcej z m iecza o d g a d n ą ć ? “ „M ogę!
po w ojnie p o p ły n iesz przez m o rz e !“ W tem o d zy w a się k a p ita n J a n :
„P ow iedz nam , co n a s cz e k a ; bać się nie p o trz e b u je sz !“ „S łu ch aj
J a n i ę ! “ o dpow iada w ró żb iarz „pow iem Ci p raw d ę, choćbyś m nie
m ia ł tej nocy posiekać. J u t r o odniesie k siążę św ie tn e zw y cięstw o ,
a le nie d łu g o cieszyć się będzie z e tsk ą (od m ia sta Z e ta ) k o ro n ą ;
T u rc y zd o b y w szy c a łą Serbię z a b io rą i w aszą m a łą i b o h a te rsk ą
prow incyę. U suniecie się z tej ró w n in y w s k a lis te sz c z y ty , gdzie
fa le tu rsk ie g o m orza n a w as u d erzać nie będą m o g ły , ale p lu sk a ć
b ęd ą w około w as, g ro żąc niew o lą i złością i z a le ją w am w asze
w łości bez nadziei w olności!... S tą d w szakże podźw igniecie znów
d a w n e c a rs tw o “. W ró ż y on t a k dalej, a ż zm ęczonego podeprzeć
m uszą, a b y nie u p a d ł i w y p ro w ad zić z n am io tu .
Dr. J. L.
Odmianka anegdoty. „ K a p u c y n z c a p ią b ro d ą “, L u d V I , s tr. 2 4 9 .
W dziele In d ia n V ig h t’s E n te rta in m e n t, o r E o lk -T a le s from th e
U p p e r In d u s od Ch. S w y n n e rto n , L ondon, 1 8 9 2 , s tr. 8 , z a p is a n a
je s t całkiem podobna p o w ia s tk a : M achom eteński k a p ła n ra z u pew -
