https://cyfrowaetnografia.pl/files/original/d433f58305686346ecec68d8ada48723.pdf eb7da38a5729173ec5ce05f8ffdde000 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4923 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4562 Title A name given to the resource Kronika/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1966 t.20 z.2; s.131 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lata 1918-1939 to t a k ż e okres stabilizowania się pozycji i autorytetu Juliusza Zborowskiego w k r ę g a c h oficjalnej nauki. Prowadzi badania w Pracowni S ł o w n i k a Staropolskiego prof. Nitscha. Progresywnie zostaje mia­ nowany c z ł o n k i e m K o m i s j i J ę z y k o w e j , K o m i s j i Etno­ graficznej i K o m i s j i Geograficznej Polskiej A k a d e m i i Umiejętności w Krakowie. Jest C z ł o n k i e m H o n o r o w y m Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Z w i ą z k u G ó r a l i P o d h a l a ń s k i c h . W 1937 r. otrzymuje od p a ń s t w a swój pierwszy Złoty K r z y ż Z a s ł u g i . Wojna - to lata trudnej w a l k i o utrzymanie p o l ­ skiego charakteru Muzeum oraz o o c h r o n ę zbiorów, k t ó r e dzięki Juliuszowi Zborowskiemu nie zostały zniszczone ani rozproszone. Wyzwoleniu Zakopanego przyświeca okno dyrektorskiej kancelarii — znak, że nie przerwano w niej pracy ani przez c h w i l ę . Starszemu Panu n i e ł a t w o j u ż w y r u s z a ć w teren, nie rezygnuje jednak z dawnej a k t y w n o ś c i . I d ą w ś w i a t publikacje, p i ę t r z ą się w szafach i szufladach stosy no­ tatek, cyzelowanych latami - w i e l e w a r t a ich rzetelność naukowa i literacka. Przez k a n c e l a r i ę p r z e w i j a j ą się nieodmiennie t ł u m y i n t e r e s a n t ó w i p e t e n t ó w — górali i dziennikarzy, n a u k o w c ó w i a r t y s t ó w , s t u d e n t ó w i sta­ rych przyjaciół. W setki liczą się p o d z i ę k o w a n i a za po­ moc, rady i w s k a z ó w k i rozrzucane h o j n y m i g a r ś c i a m i . Nazwisko Juliusza Zborowskiego figuruje w d z i e s i ą t k a c h k o m i t e t ó w najrozmaitszych p r z e d s i ę w z i ę ć i akcji k u l ­ turalnych. Dzięki N i e m u wzrasta z roku na r o k ranga, znaczenie i promieniowanie instytucji którą steruje Mnożą się w y r a z y czci i uznania W 1952 r profesor Zborowski otrzymuje swój drugi Z ł o t y K r z y ż Zasługi w 1957 K r z y ż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski roku 1962 s p o ł e c z e ń s t w o Zakopanego hucznie obchodzi 50-lecie działalności naukowej swojego Bacy" taki ho'w~iem przydomek j u b i l a t tymczasem uzyskał Czyż może istnieć w i ę k s z y d o w ó d uznania*^ * W p e ł n e n a p i ę c i a i niepokoju tygodnie kwietnia, maja i czerwca o d w i e d z a l i ś m y Go w szpitalu. Nawet personel szpitalny - p i e l ę g n i a r k i , salowe, w s p ó ł p a c j e n c i nie b y l i w stanie oprzeć się e m a n u j ą c e j p r o m i e n n o ś c i Dyrektora. „ T a k - dziś ma się lepiej" informowali już od progu — „leży sobie cichutko i t y l k o się u ś m i e ­ cha". Do przesady skromny i nie d b a j ą c y o siebie, u k r y ­ w a ł starannie stan swego zdrowia i samopoczucia. Zanim, ktokolwiek z o d w i e d z a j ą c y c h b y ł w stanie się spostrzec, już d a w a ł się w c i ą g n ą ć w r o z m o w ę ze swego p o d w ó r k a . Szła rzecz o n o w y m kotle w p i w n i c y z palaczem i o papierkach z k i e r o w n i c z k ą administracji, o rachun­ kach z k s i ę g o w y m i frekwencji z w i e d z a j ą c y c h z d z i a ł e m K R Społeczna akcja organizowania tzw. wiejskich izb p a m i ą t e k , zaini­ cjowana przez Polskie Radio, p r a s ę i P T T - K , a k t y w n i e rozwija się w roku b i e ż ą c y m w z w i ą z k u z obcho­ dami M i l l e n i u m . Izby p a m i ą t e k s ą p o w s t a j ą c y m i na wsiach i w osadach z a l ą ż k a m i m u z e ó w regionalnych, w k t ó r y c h gromadzi się eksponaty 'po­ chodzące z d a r ó w miejscowego spo­ łeczeństwa. S ą to zabytki k u l t u r y materialnej i sztuki ludowej, a tak­ że r ó ż n e a o rodzaiu dokumenty hi¬ storyczne i zabytki z w i ą z a n e z da­ nym reeinnpm i ips*n n r y p ^ ł n ś n i a lub wybitn^yn^jednostkami d z i a ł a j ą ­ O o ś w i a t o w y m " . Na p a r ę d n i przed ś m i e r c i ą w y g r z e b a ł z p a m i ę c i t y t u ł m a ł o znanego a r t y k u ł u Witkacego z roku 1919. Z d o k ł a d n ą d a t ą i numerem pisma. „Niech pani tam zajrzy, m o ż e się przyda do pani pracy, tak b y m j ą jeszcze chciał przeczytać..." * Nie sposób w zwięzłej notatce w y m i e n i ć choćby części dorobku naukowego Juliusza Zborowskiego. Naj­ bardziej prowizorycznie zestawiona bibliografia Jego prac (ogłoszona przez W a n d ę J o s t o w ą w „Ludzie", W r o c ł a w 1965) obejmuje z g ó r ą sto t y t u ł ó w publikacji z, dziedziny b a d a ń nad dziejami języka polskiego, gwary góralskiej, etnografii, krajoznawstwa, muzealnictwa" wreszcie i jego p r o b l e m ó w . W i e l o k i e r u n k o w o ś ć i wszech­ s t r o n n o ś ć b a d a ń b y ł a b o w i e m cechą tej formacji u m y s ł o ­ wej j a k ą r e p r e z e n t o w a ł Juliusz Zborowski, formacji popartej nie t y l k o o l b r z y m i ą w i e d z ą i z d u m i e w a j ą c ą e r u d y c j ą , ale t a k ż e ciągle ż y w y m , t w ó r c z y m stosunkiem do przedmiotu b a d a ń Formacji prawdziwie humanistycz­ nej p r a w d z i w i e ludzkiej. A przecież bibliografia ta nie jest jeszcze z a m k n i ę t a W pozostawionych przez Dyrektora papierach z n a j d u j ą się bezcenne m a t e r i a ł y do s ł o w n i k a gwary góralskiej gromadzone przez lata niemal gotowe do druku zapiski z dziejów p o d r ó ż n i k ó w t a t r z a ń s k i c h historii Zakopanego Tvluzeum jego Hotelu" A jeszcze a r t y k u ł y , recenzje, notki i notatki. A jeszcze w y i miki z czasopism ściśle regionalnych j a k Echo ZakoPodhalańska" Dyrektor b y ł w s p ó ł p r a c o w n i k i e m i redaktorem ' Cały ten dorobek stanowi obecnie m a t e r i a ł opracowy­ wany przez s p e c j a l i s t ó w i badaczy i s t a n o w i ć go będzie przez lata. Niniejsze wspomnienie nawet w najmniejszym stopniu nie m o ż e rościć sobie pretensji do oszacowania choćby tylko tak ograniczonego na p o z ó r zagadnienia, j a k w a r t o ś ć i znaczenie prac Juliusza Zborowskiego dla polskiego ludoznawstwa, dla powstania naszej wiedzy i ś w i a d o m o ś c i k u l t u r y i sztuki Podhala. Problem to bowiem nie t y l k o p r z e k r a c z a j ą c y w danym momencie kompetencje piszącej, lecz przede wszystkim możliwość przedstawienia w szczupłych ramach komemoracyjnego artykułu. A przy t y m - tak trudno jeszcze zdobyć się na dystans i obiektywizm. Tak trudno pogodzić z odejściem tego, k t ó r y j a k A r k a Przymierza s t a n o w i ł pomost między d a w n y m i a n o w y m i laty, b y ł P o s t a c i ą nierozerwalnie z w i ą z a n ą z z a k o p i a ń s k i m p e j z a ż e m i j a k on, niemal od w i e k ó w t o w a r z y s z y ł p r z e m i j a j ą c y m pokoleniom i spra­ wom... N zo ołcrGs ! ~™ III* 1 cymi na t y m terenie, p a m i ą t k i boha­ terskich w a l k z okupantem w czasie ostatniej wojny. Organizatorami izb p a m i ą t e k s ą miejscowe czynniki, j a k : w y d z i a ł y k u l t u r y R N , uniwersytety ludowe, regionalne stowarzyszenia k u l t u r a l ­ ne. Wiele takich izb p o w s t a ł o w pierwszym kwartale br. na terenie województwa rzeszowskiego we wsiach: Wzdów, pow. Brzozów, Bratkowice Trzciana i Ś w i l c z a ' now Rzeszów B a l i g r ó d pow Leskow w o j . lubelskim: w P r z y b y s ł a w i rarh now P u ł a w y Tarnogrodzie pow,' B i ł g o r a j ; w w ó j . kieleckim — Asystent Anna Micińska Muzeum Tatrzańskieg-i K A w Baranowie, pow. Lipsko; w w o j . katowickim w Ustroniu, pow. Cieszyn. Izby p a m i ą t e k cieszą się d u ż y m zainteresowaniem społeczeństwa. Uroczystości otwarcia organizowane są uroczyście i s t a n o w i ą z reguły okazję do odczytów poświęconych kulturze ludowej i historii danego regionu oraz do w y s t ę p ó w zespołów regionalnych. Podobna nieco akcja, zainicjowana przez Cepelię - tworzenie tzw. izb regionalnych - zatacza coraz szer131 �sze kręgi (było to j u ż k i l k a k r o t n i e wzmiankowane w „ K r o n i c e " ) . 8 marca w Koniakowie otwarte zostało Muzeum Koronkarstwa Bes­ kidzkiego. Organizatorami s ą : Ce­ pelia, oddział w Katowicach oraz Wydz. K u l t . PRN. W chacie koronczarka z m a r ł e j przed trzema laty, M a r i i Gwarkowej, zgromadzono w i e ­ le koronek, wykonanych przez n i ą oraz przez jej uczennice. Pokazano z a r ó w n o tradycyjne „czółka" i k o ­ szule kobiece, j a k w s p ó ł c z e s n e adaptacie haftu c i e s z y ń s k i e g o serwetki kołnierzyki,, obrusy i t p . W roku ' b i e ż ą c y m przewiduje się otwarcie w i e l u n o w y c h izb regio­ nalnych na terenie w o j . k r a k o w ­ skiego: w Zakopanem - dla Pod­ hala, w Łopusznej — dla okolic Czorsztyna, w Czorsztynie — dla Spiszą, w Zubrzycy G ó r n e j — dla Orawy, w Rabce — dla G o r c ó w , w Starym Sączu — dla Z i e m i S ą d e e kiei i na obrzeżu ieziora w Tresnej - dla Żywiecczyzny. - •12 marca otwarto w Białowieży Muzeum K u l t u r y B i a ł o w i e s k i e j , za­ łożone staraniem B i a ł o r u s k i e g o T o warzyswa Kulturalnego. C z ł o n k o w i e Towarzystwa zgromadzili d r o g ą pe­ netracji terenowych ponad 300 eks­ p o n a t ó w . R e p r e z e n t u j ą one wszyst­ kie n a j w a ż n i e j s z e działy ludowej, k u l t u r y białoruskiej na terenie Pol­ ski. P r z e w a ż a ceramika, tkactwo dekoracyjne i hafciarstwo, frag­ menty stroju, meble i s p r z ę t gospo­ darski. Prasa z a r ó w n o k u l t u r a l n a , j a k co­ dzienna, d y s k u t o w a ł a ostatnio sze­ roko zagadnienia ochrony budow­ nictwa drewnianego. W y s u n i ę t o w i e ­ le propozycji, dotyczących tworzenia m u z e ó w skansenowskich w r ó ż n y c h częściach k r a j u . N a j w i ę c e j uwagi poświęcono kontrowersyjnemu i nie r o z w i ą z a n e m u ostatecznie projekto­ w i zgrupowania w Rzeszowskiem w j e d n y m miejscu kilkudziesięciu cerkiewek k t ó r e D r z e n i e s i o n o hv z różnych mieiscowości w o i rze­ szowskiego i wschodniej części k r a - P O L I S QUARTERLY PUBLISHED Wiele pisano o muzeach skansenowskich na terenie w o j . krakowskiego, gdzie w g projektu W o j e w ó d z k i e g o U r z ę d u Konserwacji Z a b y t k ó w p o w s t a ć ma centralne muzeum w o j e w ó d z k i e oraz wiele m u z e ó w regionalnych umiejscowio­ nych g ł ó w n i e na Podtatrzu: w Za­ kopanem, Ł o p u s z n e j , Niedzicy. Proiekt ten D o d o b n i e i a k inne i n i c i a t y w v - zmierzaiace do stworzenia m u z e ó w skansenowskich no w To¬ r u n i u C7V Przerrwślu nip ws7pr_ł ieszcze w stadium realizaeii Nie ustalono ieszcze n a w e t ^ k o n k r e t n y c h lokalizari zamarzanych rniTzeńw Ciosy nrasy 7e^^ iLnieTzn n i ! ZJb^n riz^Tmia z a r ^ rwania ™ T h <=^nS,nńw i = £ r T z ^ r T n l ^ ^ ^ Q Kowskiego. n W o j e w ó d z k i Dom K u l t u r y w Bia­ ł y m s t o k u w s p ó l n i e ze Spółdzielczym Zrzeszeniem C h a ł u p n i k ó w i Wy­ t w ó r c ó w L u d o w y c h ogłosił konkurs na m a l o w a n k i i w y c i n a n k i ludowe z pow. Bielsk Podlaski i Hajnówka. Celem k o n k u r s u jest znalezienie po­ staci, w k t ó r e j w y c i n a n k i i malo­ w a n k i m o g ł y b y służyć do dekoracji wsDÓłczesnvch wnętrz (świetlice szkoły biura) l u b iako oamiatki z Białostocczyzny. Q zly stan z a b y t k ó w architektury l u dowej zachowanych jeszcze w terpTn p K o n k u r s na zabawki ludowe, zorganizowany przez Muzeum i m . Wł. Orkana w Rabce, został rozstrzyg­ n i ę t y w l u t y m . W konkursie wzięło u d z i a ł 40 u c z e s t n i k ó w z p o w i a t ó w N o w y Targ, Sucha, L i m a n o w a i M y ­ ślenice. N a d e s ł a n o o g ó ł e m 291 ekspo­ n a t ó w , w ś r ó d k t ó r y c h szczególnie intereśuiace bvłv wózki kołyski ptaszki oraz r ó ż n e zabawki rucho­ me Trzv równorzędne nierwsze nagrody orzyznano J a n o w i Rabcia kowi i Stanisławowi S t o ż k o w i T p o rebv Wielkiei I w T t a L ™ i Adamowi K c t l r i J ^ k ^ y T ^ t Ponadto n m 7 ™ n 7 n Z , ™SrńH rJrnTirh dyfl^ó trzećT | T T SP^IP W W L M N . I H ^ P regionalne z ^ b W Pamiątki Redakcja „ W i e ś c i " ogłosiła dla młodzieży szkolnej konkurs pn. „Szukamy skarbów Tysiąclecia". W ramach konkursu m ł o d z i e ż pod o p i e k ą nauczycieli wyszukuje, o p i ­ suje i zabezpiecza obiekty znajdu­ j ą c e się w najbliższej okolicy. We H F O BY THE ART INSTITUTE SUMMARY A n n a K u n c z y ń s k a - I r ac k a - PAINTINGS CZĘSTOCHOWA FROM Pictures painted on linen, paper, t i n sheet and. not so frequently, on wood, are the most typical of Polish folk painting. They were s t i l l being painted up t i l l the be­ ginning of the 20th century and quite a large number of them can s t i l l be found i n r u r a l cottages and churches. This k i n d of painting was for a long t i m e only of mar­ ginal interest to researchers studying folk art and for this reason w e do not possess much knowledge about i t so far. To make a very general classification, there are three kinds of these paintings, namely, (1) paintings produced in „series", as i t were, i n large centres associated w i t h 132 wsiach są to przede wszystkim przedmioty z zakresu sztuki i kul­ t u r y materialnej ludowej. Mają one b y ć w m i a r ę m o ż n o ś c i gromadzone w szkolnych „ k ą c i k a c h muzealnych". OF Wydz. K u l t . PRN, Pow. Dom Kult. i Miejska B i b l . Publ. w Lubaczowie ogłosiły konkurs p n . „ S z t u k a ludowa w powiecie lubaczowskim". Na kon­ kurs przyjmowane są eksponaty r e p r e z e n t u j ą c e wszystkie dziedziny ludowej twórczości, współczesne i zabytkowe oraz prace plastyczne amatorów. W l u t y m o t w a r t a b y ł a w salach Domu K u l t u r y w Łodzi wystawa pn. „ S i e r a d z k i e o b r z ę d y i zabawki ludowe", przeniesiona z Muzeum w Sieradzu. (Por. „ K r o n i k a " w nr 4/1965). Wystawa pn. „Rzeźba ludowa z Zawidza", o t w a r t a 11 marca w Domu C h ł o p a w Warszawie, czynna b y ł a do k o ń c a m i e s i ą c a . Organizato­ rem wystawy była Spółdzielnia „ G r o m a d a " . Pokazano przeszło 100 rzeźb w drewnie w y k o n a n y c h w cią­ gu ostatniego r o k u przez rzeźbiarzy z Zawidza: Wincentego i Jana Kra­ jewskich oraz H e n r y k a Wierzchow­ skiego Po raz Dierwszy wziął udział w w y s t a w i e m ł o d y r z e ź b i a r z Sta­ n i s ł a w Wierzbicki Pokazane rzeźby r e o r e z e n t o w a ł y n ó z i o m dosvć wy­ soki i w y r ó w n a n y . L OF T H E P O L I S H K R T A C A D E M Y OF SCIENCES ARTICLES w e l l k n o w n places of pilgrimage. O w i n g to the long ex­ istence of these centres, the m u t u a l influences exerted on each other by the painters w o r k i n g there, as well as the fact that the vocation of painter and k i n d of work­ manship is often passed on f r o m father to son, each of these centres has its own characteristic „style" of pain­ ting. (2) Paintings mostly done by artists i n small towns, bearing the character of a craft to some extent. (3) Pain­ tings done by self-taught artists i n villages or small towns, w h i c h can be distinguished by their n r i m i t i v i s m and naivete of form. This article is about paintings of the first kind, which are most numerous i n Poland and therefore provide the most material for research. The authoress took Często­ chowa as the basic subject of her investigations. This is �