Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz/ Antropolog wobec współczesności

Dublin Core

Tytuł

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz/ Antropolog wobec współczesności

Temat

Zadrożyńska, Anna
Bziukiewicz, Zdzisław
Kurpie - współczesność
etnografia w Internecie
strony www

Opis

tom w darze Profesor Annie Zadrożyńskiej
Antropolog wobec współczesności pod red. Anny Malewskiej-Szałygin i Magdaleny Radkowskei-Walkowicz s.163-180

Twórca

Waszczyńska, Katarzyna

Wydawca

Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW

Data

2010

Prawa

Licencja PIA

Relacja

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5000

Format

application/pdf

Język

pol

Identyfikator

oai:cyfrowaetnografia.pl:4637

PDF Text

Text

Katarzyna Waszczyńska
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW

Kurp w Internecie i realu
- Zdzisław Bziukiewicz
1

Strona internetowa www.kurpie.com.pl to jedna z kilku dostępnych w i t r y n poświę­
conych K u r p i o m i Kurpiowszczyźnie. Jej pomysłodawcą i administratorem jest
Zdzisław Bziukiewicz - kurpiowski twórca ludowy , obecny na większości imprez
folklorystycznych (festynów, jarmarków, przeglądów i t d . ) nie tylko w regionie
(uświetniał imprezy organizowane m.in. przez muzea w: Lublinie, Suwałkach, War­
szawie). Jego popularność jest związana z zajęciem, które wykonuje i promuje - bursztyniarstwem , a także osobowością - to człowiek otwarty łatwo nawiązujący kon2

3

1

Artykuł powstał na podstawie analizy strony internetowej w w w . k u r p i e . c o m . p l , oglądanej (regular­

nie) o d połowy lipca do połowy września 2009 r., oraz r o z m o w y ze Zdzisławem Bziukiewiczem, która
odbyła się 30 sierpnia 2009 r. w W a c h u (rozmowa nagrana i spisana, znajduje się w archiwum autorki).
2

Zdzisław Bziukiewicz jest członkiem Stowarzyszenia Twórców L u d o w y c h ; w latach 1995-2001 był

członkiem zarządu, a w latach 2 0 0 1 - 2 0 0 5 pełnił funkcję wiceprezesa. Z a swoją działalność twórczą z o ­
stał uhonorowany: w 2001 r. przez prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego Srebrnym K r z y ż e m Z a ­
sługi za promowanie kultury,- w 2003 r. nagrodą starosty ostrołęckiego,- w 2005 r. nagrodą Związku K u r ­
piów „Kurpikiem"; w 2009 r. przez ministra k u l t u r y i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego
nagrodą specjalną za całokształt pracy twórczej, upowszechnianie i popularyzowania k u l t u r y ludowej.
3

Pan Zdzisław zdobywał umiejętność obróbki bursztynu w d o m u rodziców: Stanisława i M a r i i Bziu-

kiewiczów. Jak sam powiedział: „wcześniej dzieci na wsi wszystko r o b i l i to, co rodzice,- ale jeśli c h o d z i
o pracę w bursztynie, t o reszta [rodzeństwa - K . W ] nie miała tego zamiłowania, bo t o trochę cierpliwoś­
ci trzeba mieć i fantazji, a ja tak o d razu, jak miałem w o l n y czas, t o coś tam robiłem". Podobna informacja
znajduje się na w w w . k u r p i e . c o m . p l : „Zdzisław Bziukiewicz [ . . . ] o d swoich rodziców, znanych bursztyniarzy przejął umiejętności i wzory: [ . . . ] Bursztyniarstwem zajmuje się o d najmłodszych lat. Z a ­
czynał o d » p s o c e n i a « r o d z i c o m . W w i e k u 10 lat samodzielnie już obrabiał kolie b u r s z t y n o w e na ko­
łowrotku. [ . . . ] Jest szczery i d u m n y że kontynuuje tradycje rodzinne i regionalne" (Bakuła, Bursztyniarstwo na terenie Kurpiowskiej Puszczy

Zielonej w XIX

i XX wieku, 2006, za: w w w . k u r p i e . c o m . p l ) . N a stronie

W W W można także odnaleźć czarno-białe zdjęcie ojca wraz z informacją o dacie jego śmierci: 26 l u ­
tego 2009 r. W n i k l i w y obserwator dostrzeże też, że na i n n y m zdjęciu przedstawiającym bursztynową
klamrę na kapeluszu k u r p i o w s k i m w i d n i e j e czarna przepaska - informująca o żałobie syna i jego r o d z i ­
ny żałobie bursztyniarzy: „odszedł nestor bursztyniarstwa kurpiowskiego", b r z m i podpis. N a temat
Stanisława Bziukiewicza można przeczytać także na f o r u m : w w w . k u r p i e . p u n . p l , w tekście napisanym
przez o s o b ę o nicku Z i b i i u m i e s z c z o n y m 13 stycznia 2008 r.

163

Katarzyna Waszczyńska

takt, ciekawy świata i ludzi. Przekonałam się o t y m osobiście, kiedy odwiedziłam go
w domu, w Wachu . Tam też poznałam jego żonę - Laurę . Potem, kiedy spotykaliśmy
się przy okazji imprez regionalnych, zawsze witali się ze mną tak, jakby nasza zna¬
jomość była długoletnia. W a r t o dodać, że przygotowywane przez nich stanowisko
przyciąga uwagę, a wokół nich gromadzi się sporo ludzi. Wabikiem jest warsztat
bursztyniarza - kołowrotek (nieodłączny element stoiska), na którym pan Zdzisław
pokazuje, jak obrabia bursztyn. W z r o k przyciągają także wisiorki i sznury burszty¬
nów, misterne koronki - frywolitki, i zrobiona z nich biżuteria, serwetki, koszulki na
jajka kurze, kacze, indycze, strusie. Dopełnieniem zaś są sami twórcy ubrani w trady­
cyjne stroje kurpiowskie, choć czasem z jakimś nowoczesnym dodatkiem, np. oku¬
larami przeciwsłonecznymi, które wprowadzają dysonans do tego sielankowego
obrazka, jednak nikomu nie przeszkadzają. M i m o zdobytej już popularności obydwo¬
je zdają sobie sprawę z praw rynku i roli, jaką odgrywa reklama, stąd też nieodłącz¬
nym elementem stoiska jest informacja dotycząca tego, jak można się z nimi skon¬
taktować: adres, numery telefonów komórkowych, a od jakiegoś czasu także adresy
stron internetowych: www.kurpie.com.pl i www.frywolitka.pl . Zaciekawiona, zaj­
rzałam na wskazane w i t r y n y Zaczęłam się zastanawiać, dlaczego Zdzisław Bziukiewicz je tworzy, bowiem zawarte w nich informacje nie mają celu wyłącznie promo¬
cyjnego. W a r t o więc zastanowić się nad motywacjami, które kierują działaniami
autora, i rolą, jaką te odgrywają.
4

5

6

O b e c n o ś ć Internetu w życiu codziennym sprawia, że niejednemu współczesne¬
mu użytkownikowi trudno sobie wyobrazić, że jeszcze 40 lat temu korzystanie z sieci
było ograniczone głównie do środowisk militarnych, akademickich, a potem indu¬
strialnych, aż wreszcie wkroczyło „w naukę i oświatę (nie tylko informatyczną), w ży­
cie polityczne i publiczne, wreszcie w domy i życie prywatne" (Mencwel 2006, s. 350).
Internauci są dziś tak samo liczącym się środowiskiem jak telewidzowie, dziennika­
rze, naukowcy i t d . , o których uwagę warto i należy zabiegać .
7

Internet określa się mianem makrosystemu komunikacyjno-informacyjnego, któ¬
rego dwie podstawowe cechy to powszechność i dostępność. Pierwsza z nich od¬
nosi się do wymiaru globalnego i zarazem transgranicznego (Hendrykowski 2005,
s. 19). Z kolei druga - przede wszystkim do łamania barier fizycznych, społecznych,

4

Państwa Bziukiewiczów odwiedziłam w ich d o m u (Wach 14) trzykrotnie. Po raz pierwszy w k w i e t ­

niu 2009 r., ostatni - 30 sierpnia 2009 r.
5

Laura Bziukiewicz jest także twórczynią ludową, znaną przede w s z y s t k i m dzięki k o r o n k o m -

f r y w o l i t k o m (wykonuje z nich serwety biżuterie, koszulki na jajka, ale t e ż zaintrygowana pomysłem
z Koniakowa zrobiła f r y w o l i t k o w e s t r i n g i ) , p o n a d t o maluje techniką batikową jajka, wykonuje k w i a t y
bibułkowe.
6

Strona w w w . f r y w o l i t k a . p l należy do L a u r y B z i u k i e w i c z , ale administruje nią pan Zdzisław.

Zresztą o b y d w i e strony są połączone i można przechodzić z jednej na drugą.
7

W y s t a r c z y np. przywołać w y b o r y Miss Polski 2009 c z y Miss Supranational, w których także in¬

ternauci w y b i e r a l i swoją miss.

164

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

intelektualnych, czyli d o t y c z y bezpośrednio człowieka. Dzisiaj można powiedzieć,
że posiadacz komputera czy komórki jest jednocześnie potencjalnym użytkowni­
kiem Internetu, bez względu na to, do jakiej grupy (np. zawodowej czy wiekowej)
należy Także nieznajomość języka angielskiego (choć jest to podstawowy język I n ­
ternetu) nie stanowi t u problemu - można bowiem poruszać się po lokalnych wers¬
jach sieci internetowej lub poznać ogólnie przyjęty uproszczony kod komunikowa¬
nia się . Dostępność oznacza także czytelny dla wszystkich użytkowników model
przekazu i obiegu informacji. „Z definicji Internet maksymalnie racjonalizuje nasze
myślenie. Stąd bierze się czytelność i łatwa dostępność reguł tworzenia informacji
w sieci składającej się na tzw. wirtualny hipertekst" (Burszta 2003, s. 169).
8

Słowem kluczem tego nowoczesnego sposobu komunikowania się jest pismo
- w rozumieniu: czynności pisania oraz tekstu. Z kolei korzystanie z zasobów sieci
polega przede wszystkim na czytaniu. Andrzej Mencwel zwrócił uwagę na to, że
„wiele strukturalnych elementów internetu zostało uformowanych na podobieńst¬
wo elementów kultury druku i wykształconych w niej technik naukowych" ( M e n cwel 2006, s. 372).
Przykładem może być lektura „linkowa" (pozwalająca na przechodzenie z jednej
strony internetowej na drugą, od jednego tematu do drugiego), która przypomina
pracę ze słownikiem lub encyklopedią, a odsyłacze są niczym innym jak adaptacją
struktury kartoteki naukowej (Mencwel 2006). Pisanie jest zaś z jednej strony zwią¬
zane z programowaniem, umożliwiającym zamieszczanie gotowych tekstów (po¬
chodzących często z realu, np. książek), a z drugiej określa aktywność użytkownika,
który pisząc (np. na forach dyskusyjnych, czatach), współuczestniczy w kreowaniu
świata sieci. O b y d w i e te czynności odnoszą się do człowieka, który może być na¬
dawcą lub odbiorcą danej informacji, ale w sieci podział ten nie jest jednoznaczny.
Internet jest bowiem „kanałem komunikacji poziomej zarówno typu »jeden do w i e lu«, jak i »wielu do wielu«" (Castells 2003, s. 179).
Strona www.kurpie.com.pl jest przykładem komunikacji pierwszego typu, t j . „je¬
den do wielu", choć są na niej także informacje rozpoczynające się od słów: „zapra¬
szamy", „naszym celem" itd., sugerujące t y p drugi, „wielu do wielu". D o t y c z y to jed­
nak tylko wypowiedzi związanych z informacją o prowadzonej przez małżeństwo
Bziukiewiczów działalności edukacyjnej czy popularyzującej wiedzę o regionie.
Wygląd strony przypomina układ strony gazetowej, podzielonej na sekcje, dla­
tego nazywa się go layoutem. Dominującą kolorystyką www.kurpie.com.pl jest zie­
leń. Być może zamierzeniem administratora było, by w tak prosty sposób p r z y w o ­
łać u odwiedzającego stronę skojarzenia z lasem, puszczą, w której Kurpie mieszka¬
ją, ale mogły być i inne powody w y b o r u takiej kolorystyki. Tytuły tekstów i infor-

8

N a przykład na czatach dominują krótkie f o r m y w y p o w i e d z i c z ę s t o oparte na skrótach z języka

angielskiego lub spolszczonych z b i t k a c h słów p o l s k i c h i angielskich, uzupełnionych o e m o t i k o n y symbole e m o c j i ( t w o r z o n e z połączenia znaków i n t e r p u n k c y j n y c h ) .

165

Katarzyna Waszczyńska

macji, będące linkami do nich, zostały zapisane na niebiesko lub fioletowo, sam tekst
na czarno. Strona jest ilustrowana kolorowymi zdjęciami autorstwa Zdzisława Bziukiewicza. Są one albo umieszczone bezpośrednio na stronie, albo prowadzą d o nich
linki . Jedno z nich, widoczne na stronie, u góry w lewym rogu, przedstawia mężczyznę
i kobietę, uśmiechniętych, ubranych w stroje kurpiowskie - to Zdzisław i Laura Bziukiewiczowie. Według pana Bziukiewicza dzięki temu są rozpoznawalni: „Jak gdzieś
jestem w mieście i ktoś podchodzi do stoiska, to mówi, że mnie poznaje z Internetu
[śmiech]... Jak ktoś przyjeżdża, to sam mówi, że z Internetu trafia". Umieszczenie
zdjęć Bziukiewiczów można traktować również jako podkreślenie, że jest to strona
prywatna - nie tylko w kontekście administrowania, jak powiedział pan Zdzisław:
9

N a p o c z ą t k u t o miała b y ć taka nasza o s o b i s t a strona, ż e i s t n i e j e m y . . . no, ale p ó ź n i e j ,
10

szczerze mówiąc, m o j a m i ł o ś ć t o h i s t o r i a i t a k p r z y o k a z j i t r o c h ę i n f o r m a c j i z a c z ą ł e m
wrzucać,- z n a j o m i etnografowie, h i s t o r y c y coś p o d r z u c i l i i n i e c h c ą c y t y l e się uzbierało.

Ostatecznie stała się stroną poświęconą Kurpiom, Puszczy Zielonej - K u r p i o w ­
skiej, ale prezentującą informacje przepuszczone przez filtr - jak ujął to autor: „Jak¬
by było coś, co mi się nie podoba, to nie wrzucam, co jak co, to mam ostatnie zda¬
nie, nie?".
Informacje, które można na niej znaleźć, zostały ujęte w kilka podgrup (zacho¬
wuję zapis widniejący na stronie): Sztuka Ludowa kurpi, Kultura Kurpiów, Historia
Kurpi, Regionalizm, Folklor kurpiowski, Przyroda Kurpiowska, Bziukiewicz Zdzisław, Ko­
ronka „Frywolitka", Warsztaty etnograficzne, Lekcje regionalne. Oddzielnie, w postaci za­
kładek, znajdują się następujące kategorie: Historia i etnografia, Bursztyn na Kurpiach,
Wielkanoc, Boże Narodzenie, Muzeum Kurpiowskie, Skanseny i muzea, Folklor, Blog Kurpie",
Forum Kurpie, Agro uBursztyniarza. Informacje i artykuły które można znaleźć w wy¬
mienionych zakładkach, znajdują się także pod linkami umieszczonymi w dwóch
kolumnach środkowej części. W pierwszej chwili, po otwarciu strony widać jedynie
umieszczone jeden p o d drugim ich tytuły, co sprawia wrażenie gąszczu informacji.
Tytuły odsyłają do różnych tematów, nie ma tu porządku, podziału, np. problemo¬
wego. Wspomniane powyżej zakładki są jakby elementem dodatkowym. Prawdopo-

9

W prawej kolumnie strony znajduje się oddzielna zakładka Galeria zdjęć - są t u różne fotografie ze

skansenów, z występów kurpiowskich zespołów folklorystycznych, miejscowości odwiedzanych przez
Bziukiewicza, a także stare zdjęcia z Kroniki parafii
10

Kadzidło.

O tej prywatności strony mogą także świadczyć informacje d o t y c z ą c e r o d z i n y pana Zdzisława,

np. dzieci - L i l k i i Pawełka (zdjęcia z przedszkola), fotografia zmarłego ojca; wreszcie t o informacja o n i m
samym znajdująca się w zakładce: Bziukiewicz Zdzisław - chociaż zawarte tam informacje są dość ogól­
nikowe i przybrały formę przedstawienia się.
11

Blog Kurpie pozwala wejść na http://kurpiezielone.blogspot.com i według zawartych tam informa­

cji jest rozszerzeniem strony w w w . k u r p i e . c o m . p l . M o ż n a t u dowiedzieć się głównie o udziale pań¬
stwa Bziukiewiczów w imprezach f o l k l o r y s t y c z n y c h i kiermaszach oraz audycjach t e l e w i z y j n y c h .

166

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

dobnie zostały umieszczone na początku tworzenia strony kiedy jej wizja była jesz¬
cze klarowna. Z czasem zaś publikowane teksty wymknęły się spod kontroli, trud¬
no było porządkować informacje według ustalonego wcześniej klucza. Bziukiewicz
zresztą przyznaje:
W r z u c a m to, c o m n i e interesuje - w s z y s t k o o K u r p i a c h , ja się n i e o g r a n i c z a m d o
m a r t w y c h jakiś e t n o g r a f i i , k t ó r ą tam p i s a n o w X I X w i e k u ; to, c o m i się uda i teraz
znaleźć, przyroda, w s z y ś c i u t k o . w r z u c a m .

Wielość możliwych do wywołania przez kliknięcie informacji, tekstów, umiejsco¬
wienie ich p o d różnymi tytułami zakładek może jednak wynikać z zupełnie innego
założenia. Lektura strony internetowej, podobnie jak gazety, może być i bardzo
często jest fragmentaryczna, o dowolnej kolejności, sekwencyjna. Jej użytkownik
poszukuje określonych informacji, choć dzięki odsyłaczom - linkom, stwarzającym
wrażenie potencjalnej współobecności wielu tekstów, często zaczyna rozszerzać
swoje poszukiwania, nierzadko odchodząc od ich pierwotnego celu. Stąd umiesz¬
czenie podobnych lub tych samych tekstów w różnych miejscach można uspra¬
wiedliwić. K t o bowiem z odwiedzających stronę czyta ją od początku do końca?

J2
>-

N
U
N

N
U

'S
3
ca
3

o

'N

3
"O

N

167

Katarzyna Waszczyńska

G d y b y jednak pokusić się o pogrupowanie prezentowanych na stronie materiałów
i informacji, należałoby wyróżnić następujące grupy tematyczne:
-

pochodzenie, charakterystyka historyczna i etnograficzna Kurpiów;
zajęcia Kurpiów, szczególnie zaś bartnictwo i bursztyniarstwo;
religia na Kurpiach;
gwara i folklor słowny i muzyczny;
informacje na temat skansenów i muzeów (kalendarz imprez);
informacje na temat zespołów folklorystycznych (historia, repertuar);

- informacje na temat miejscowości, gmin i podejmowanych w nich działań na
rzecz regionu (kalendarze imprez).
Najobszerniejszą jest grupa pierwsza, w której znajdują się fragmenty większych
opracowań autorstwa: Adama Chętnika, Oskara Kolberga, Aleksandra Połujańskiego (w sumie 13 tekstów), fragmenty Kroniki Szkoły Podstawowej w Wachu (4 teksty),
artykuły etnografów, antropologów, historyków: Krzysztofa Brauna, Urszuli K u ­
czyńskiej, Patrycji Kuczyńskiej, Henryka Syski (w sumie 10 tekstów), relacja ks. A n ­
toniego Brykczyńskiego (1 tekst) . W a r t o podkreślić, że są t u teksty XIX-wieczne,
które ilustrują ówczesną wiedzę na temat ludności kurpiowskiej, wprowadzają też
w tamtejszy klimat . Z kolei wybrane teksty Oskara Kolberga (z 1886 i 1888 r.) i Ada­
ma Chętnika prezentują opisy etnograficzne, w których można odnaleźć charakte¬
rystykę społeczności kurpiowskiej, jej pochodzenia, zajęć, domostw, świąt rodzin¬
nych, związanych z narodzeniem i śmiercią człowieka.
12

13

Pod względem wiedzy etnograficznej w nich zawartej ciekawe są także cztery
teksty pochodzące z Kroniki Szkoły Podstawowej w Wachu (dzisiaj to Zespół Szkół
w Wachu) , z lat 1966-1984. Ich autorem był ówczesny dyrektor i nauczyciel his14

12

W a r t o d o d a ć , że a d m i n i s t r a t o r bardzo dba o zaznaczenie autorstwa danego t e k s t u , c z y t e ż

f o r m y jego pozyskania (np. można odnaleźć informację o stronie W W W , z której dane materiały z o ­
stały w z i ę t e ) . Tam gdzie brakuje takiej informacji, można wnosić, że autorem lub opracowującym jest
Zdzisław Bziukiewicz.
13

„Kurpie, czyli jak ich nazwał K a r o l X I I , chłopi bez butów, są ze k r w i , czyli z r o d u mściwi; p o c h o ­

dzenie ich, jako wygnańców społeczności, poniekąd tę wadę usprawiedliwia,- dzikość w obyczajach,
mała chęć do pracy, kradzież i pijaństwo są także w r o d z o n y m i t y c h mieszkańców puszczy wadami
[ * O d czasu misji duchownej w e wsi K a d z i d l e w r. 1857 o d b y t e j K u r p i e przestali pić wódkę, przez co
stali się m o r a l n i e j s z y m i i p r a c o w i t s z y m i ] " (Połujański, Wędrówki po guberni augustowskiej w celu naukowym
odbyte, 1859, t. IV, za: w w w . k u r p i e . c o m . p l ) ; „Powiecie m i może, iż słyszeliście o t e m , że k u r p i e t o ple­
mię p o w i e r z c h u t y l k o religijne, a w gruncie zepsute, że panuje między n i m i rozpasanie obyczajów, że
się trudnią p r z e m y t n i c t w e m , kradzieżą leśną i t d . Prawda, że tak jest, ale czyż w t y c h okolicznościach,
w jakich oni żyją, m o ż e być inaczej? Pamiętajmy, że oni nie mają w pośród siebie dworów, które na
Mazurach są tak częste i dają liczne z a r o b k i , że nie widzą n i g d y lepszego gospodarstwa, które c h o ć
z w o l n a , oddziaływa jednak d o d a t n i o na gospodarstwa małorolne, że mają t y l k o piaski lub bagna,
a więc życie prowadzą w ubóstwie lub nędzy" (Brykczyński, „Biesiada Literacka", 1892, nr 8, s. 119, za:
www.kurpie.com.pl).
14

Te same teksty można znaleźć w znajdującej się z lewej strony zakładce Zatrzymaj się w Wachu.

168

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

torii - Józef Siwik. Podjęta przez niego tematyka: założenia miejscowości i jej za¬
siedlenia, zagrody wiejskiej, wnętrza chat czy obuwia, które dawniej noszono, choć
odnosi się tylko do Wachu, to jednak pozwala na głębszą refleksję. D o b r y język,
wnikliwość obserwacji, szczegółowość godna najlepszego etnografa, ilustracje ry¬
sunkowe - to główne zalety omawianych fragmentów kroniki. Chociaż można się
zastanowić, w jakim stopniu owa skrupulatność opisu była efektem talentu, znajo¬
mości rzeczy, a w jakim była wsparta literaturą, np. pracami Adama Chętnika, Anny
Kutrzeby-Pojnarowej czy Kazimierza Moszyńskiego - brakuje jednak informacji na
ten temat w cytowanych fragmentach. Wreszcie teksty współczesne, w większości
pisane przez wieloletnich badaczy Kurpiowszczyzny (Krzysztof Braun; Urszula
Kuczyńska). W swoich artykułach nie tyle opisują ludność kurpiowską, ile wskazują
na zachodzące w tej społeczności zmiany na elementy kultury umożliwiające budo¬
wanie kurpiowskiej tożsamości regionalnej (widoczna jest t u odmienność współ¬
czesnej refleksji na temat Kurpiów, chociaż nierzadko materiałem porównawczym
są prace wcześniejszych autorów, np. Adama Chętnika).
W a r t o również wspomnieć o najmłodszej autorce - Patrycji Kuczyńskiej. N a
stronie są zamieszczone trzy jej teksty: Czym jest antropologia kultury (trzy części), Po­
trzeba kategorii piękna w kulturze współczesnej (dwie części), Przeglądać się w lustrze sensorycznych doświadczeń dzieciństwa (dwie części). Artykuły te są szczególne, koncentrują
się bowiem wokół subiektywnego spojrzenia autorki na kurpiowski świat, z którego
pochodzi i do którego należy (w pełni świadomie). M i m o różnych tytułów można
w nich odnaleźć tę samą refleksję skoncentrowaną na małej ojczyźnie i obudowaną
takimi kategoriami jak: duma z kurpiowskiego pochodzenia, tradycja kurpiowska,
poszanowanie wartości rodzinnych i grupowych. Patrycja Kuczyńska pisze je prze¬
de wszystkim jako zdeklarowana Kurpianka, a dopiero potem studentka antropolo¬
gii kulturowej.
Ze strony można się także dużo dowiedzieć na temat dwóch zawodów stereoty¬
powo łączonych z Kurpiami, t j . bursztyniarstwa (prezentowana jest historia bursz¬
tynu, jego obróbka, narzędzia, specyfika bursztyniarstwa kaszubskiego i kurpiow¬
skiego) i bartnictwa. Przy okazji tego ostatniego warto wspomnieć nie tyle o arty¬
kułach mu poświęconych, ile o przytoczonym tekście przywileju królewskiego za¬
tytułowanego: Przywilej przez Króla Zygmunta JJJ dnia 20 grudnia 1630 roku bartnikom
miasta Nowogrodu udzielony. C h o ć mamy świadomość, że nie oglądamy oryginału, to
prezentowana kopia nabiera cech autentyczności w momencie lektury z ekranu kom­
putera. Decyduje o t y m strona formalna tekstu - zachowane cechy językowe staropolszczyzny oraz samo źródło, dzięki któremu możliwa jest jego lektura: w sieci bo¬
wiem nie ma rozróżnienia na „oryginał" i „kopię" - „oryginałem" jest bowiem dany,
aktualnie otwarty i przeglądany bądź czytany tekst (Burszta 2003, s. 170).
Spośród innych zamieszczonych na stronie informacji warto wspomnieć rów¬
nież o tych dotyczących kurpiowskich zespołów folklorystycznych (m.in. znajdują
się t u teksty na temat najstarszego zespołu, t j . Regionalnego Zespołu Pieśni i Tańca
169

Katarzyna Waszczyńska

„Zawady", Zespołu Folklorystycznego „Kurpianka-Cepelia" z Kadzidła, K u r p i o w ­
skiego Zespołu Folklorystycznego „Carniacy" z Czarni) i ich repertuaru (można
m.in. zajrzeć do scenariuszy widowiska Król Herod czy Rajby, opracowanych przez
Witolda Kuczyńskiego). Znaleźć można także informacje na temat muzeów i skan­
senów w regionie (m.in. M u z e u m Północno-Mazowieckiego w Łomży Skansenu
Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie), ale i poza nim (m.in. Muzeum
Kultury Ludowej w Węgorzewie, M u z e u m Budownictwa Ludowego. Park Etnogra­
ficzny w Olsztynku, Klon - żywy skansen pogranicza kurpiowsko-mazurskiego) .
15

Oddzielną grupą są informacje dotyczące gmin i ośrodków kultury. Począwszy
od krótkich wiadomości z zakładki Kurpie (znajdującej się po lewej stronie), doty¬
czących ciekawych miejsc w poszczególnych gminach, a skończywszy na ich ofic¬
jalnych stronach. Łatwo jednak zauważyć, że pan Zdzisław współpracuje głównie
z trzema: Kadzidłem, Czarnią i Lelisem. Informacje o nich znajdują się w środkowej
części strony oraz wśród linków kolumny lewej. Tutaj są umieszczone odnośniki
również do innych gmin i ośrodków kultury Kurpiowszczyzny, ale jak pan Bziukiewicz przyznał:
Jest p r o b l e m z t y m i d o m a m i k u l t u r y - o n i są tak o p o r n i na takie informacje, t o tak j a k b y
i c h nie interesowało, ż e c o ś o n i robią. T r z e b a d o n i c h d z w o n i ć , mailować, żeby p r z y ­
słali jakąś i n f o r m a c j ę [ . . . ] , c i ę ż k i e są te i n s t y t u c j e d o w s p ó ł p r a c y

Ponieważ jednak i jemu brakowało informacji o wydarzeniach kulturalnych,
odbywających się na Kurpiowszczyźnie, postanowił dodać je do swojej strony: „Bo to
było tak, że tu do mnie dzwoniono, mailowano z pytaniami: gdzie, co, więc zacząłem
wrzucać te kalendarze imprez". W efekcie na stronie można znaleźć oddzielną za¬
kładkę Kalendarz imprez ludowych na Kurpiach oraz zamieszczone oddzielnie kalenda¬
rze imprez (często już nieaktualne) organizowanych w poszczególnych gminach
czy placówkach muzealnych. Są także programy imprez i zaproszenia .
16

Powyższy przegląd pozwala na stwierdzenie, że odwiedzający stronę może na
niej znaleźć różne teksty i informacje - od tekstów naukowych po kalendarium i m ­
prez regionalnych i zdjęć wyrobów państwa Bziukiewiczów. I choć zasygnalizowane
wcześniej wrażenie gąszczu informacji może zniechęcać użytkownika, to pomysł
zebrania „wszystkiego o Kurpiach" jest ciekawy i przyciąga zainteresowanych tą
tematyką. Tym bardziej że udostępnienie zebranych materiałów w sieci (warto
17

15

Informacje na temat muzeów i skansenów są powtarzane k i l k a k r o t n i e - można je odnaleźć

w każdej z k o l u m n . W prawej k o l u m n i e znajdują się nawet d w u k r o t n i e , p o d hasłem: Galeria zdjęć oraz
oddzielnie. W a r t o dodać, że informacje te uzupełniają zdjęcia, c z ę s t o w f o r m i e fotoreportażu.
16

Informacje o imprezach można znaleźć również na w w w . k u r p i e . p u n . p l .

17

N o t a b e n e na stronie ( w w w . k u r p i e . c o m . p l ) zamieszczono następującą informację: „Serwis jest

ciągle r o z b u d o w y w a n y C e l e m [jego] jest p r o m o w a n i e i propagowanie k u l t u r y i h i s t o r i i k u r p i o w s k i e j .
Zapraszamy d o współpracy w s z y s t k i c h mieszkańców i miłośników K u r p i o w s z c z y z n y " . W a r t o p o d -

170

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

przypomnieć o jej głównych zasadach: powszechności i dostępności) poszerza krąg
odbiorców . Pan Zdzisław nie ma wątpliwości, że: „Internet to potęga, jest dużo po­
tężniejszy niż książka, bo bezpośredni... ja robię w tej chwili, przygotowuję, i idzie
na cały świat". Pozwala na pozyskanie potrzebnej informacji, często niedostępnej
w tradycyjnej formie:
18

W i e l u r z e c z y w b i b l i o t e k a c h nie spotkasz, t y m b a r d z i e j jak mieszkasz w i n n y m r e g i o ­
nie, t o t y m b a r d z i e j nie spotkasz; o K u r p i a c h i u nas w b i b l i o t e k a c h nic nie ma [ . . . ] ; w i ­
d z ę , ż e s p o r o k o r z y s t a z m o i c h s t r o n u c z n i ó w , s t u d e n t ó w - p o t y c h hasłach w i e m ; za­
dają p y t a n i a takie b a r d z i e j szkolne... d u ż o jest tego... I n t e r n e t d u ż o czasu z a o s z c z ę d z a ,
b o jak jakiś k o n k r e t n y c h i n f o r m a c j i szukasz, n o t o siadasz i t o m o m e n t - z n a j d u j e s z .

Należy dodać, że na stronie www.kurpie.com.pl nie ma archiwum, ale zawsze
można odnaleźć teksty i informacje już wcześniej poznane lub też sięgnąć do in¬
nych, bez strachu, że zostaną usunięte. Takie działanie administratora pogłębia jed¬
nak wrażenie nieuporządkowania informacji.
Równie ważną rolą strony jest promocja działań Zdzisława i Laury Bziukiewiczów. Ich aktywność polega na prowadzeniu warsztatów, lekcji; uprawianiu twór­
czości artystycznej oraz stworzeniu Ośrodka Etnograficznego - Kurpiowskiej Wsi
(tworzące się Prywatne M u z e u m Kurpiowskie). Istnieje wiele możliwości uzy¬
skania informacji o prowadzonych warsztatach i lekcjach. Nawet hasło Poznaj historię
swoich przodków odnosi się do nich, mimo że można by oczekiwać raczej wiadomoś¬
ci sensu stricto historycznych, pochodzących z archiwaliów czy opracowań nauko¬
wych, albo np. wspomnień mieszkańców Kurpiowszczyzny. Informacja o zajęciach
i pokazach jest powiązana z różnymi tematami, ale po kliknięciu otwiera się ta sama
strona, zaczynająca się od słów:
19

Z i t a j t a d o nas. W i m i e n i u m o i m i m o j e j ż o n y L a u r y (znanej k o r o n c z a r k i ) zapraszamy
na w a r s z t a t y e t n o g r a f i c z n e . [ . ] U b r a n i w t r a d y c y j n y strój k u r p i o w s k i przybliżamy
h i s t o r i ę r e g i o n u , jego folklor, o b r z ę d y i z d r a d z a m y t a j n i k i n a s z y c h z a w o d ó w . K a ż d y
ma o k a z j ę s a m o d z i e l n i e o b r o b i ć b u r s z t y n l u b w y d z i e r g a ć f r y w o l i t k ę . Jest t o j e d y n a
okazja, b y w t y m samym m i e j s c u i czasie p o z n a ć te d w i e u n i k a t o w e w skali k r a j u dzie¬
dziny twórczości ludowej.

W t y m krótkim tekście łatwo dostrzec, że autor posłużył się gwarą jedynie
w zwrocie powitania („zitajta do nas"), reszta tekstu jest już po polsku. Posłużenie
kreślić ostatnie zdanie, w którym a d m i n i s t r a t o r daje sygnał, że nie chce tworzyć m o n o p o l u na posia­
daną wiedzę o K u r p i a c h i zgodnie z w y z n a c z o n y m sobie celem jest g o t o w y rozszerzyć g r o n o autorów
zamieszczanych tekstów, informacji, a jednocześnie twórców strony:
18

W zasadzie ich j e d y n y m ograniczeniem jest znajomość polskiego, strona nie ma wersji angielskiej.

19

T w o r c z o ś ć polegająca na w y k o n y w a n i u wyrobów z bursztynu i k o r o n e k - f r y w o l i t e k , które można

podziwiać, klikając na zakładki: Galeria wyrobów kurpiowskich, Galeria wyrobów bursztynowych,
LauryBziukiewicz,

czy na oddzielne l i n k i d o poszczególnych wyrobów.

171

Twórczość

Katarzyna Waszczyńska

się gwarą oraz informacja o stroju kurpiowskim (oraz zawarta w innym miejscu tej
odsłony informacja o możliwości zjedzenia chleba ze smalcem i wypicia psiwa kozicowego) mają za zadanie podkreślić regionalny charakter spotkań oraz przywiązanie
do tradycji. O t o gospodarze są przewodnikami po dobrze znanej i m kulturze lokal¬
nej, którą są gotowi podzielić się z przybyszami. W tekście znajdują się także zwro¬
ty t y p o w o reklamowe, jak: „jedyna okazja" czy „dwie unikatowe w skali kraju dzie¬
dziny", mające podkreślić wyjątkowość oferty i wpłynąć na decyzję o skorzystaniu
z niej.
20

21

Poniżej tekstu zaproponowano 11 tematów spotkań. Wszystkie opierają się na
dwóch formach przekazu: werbalnym (bezpośrednim - opowieści) oraz manual¬
nym (stworzeniu relacji mistrz - uczeń, w efekcie której wykonuje się koronkę, kwia¬
tek z bibułki, pisankę lub obrabia bursztynowy paciorek). W ten sposób jest prze¬
kazywana wiedza na temat tradycyjnej kultury kurpiowskiej, reklamowany region
- Kurpiowszczyzna, a także sam Wach, oraz jest promowana rodzina Bziukiewiczów. Często bowiem takim w i z y t o m towarzyszy rejestracja fotograficzna lub fil¬
mowa, która wraca z gośćmi do ich miejsc zamieszkania i środowisk, ale też znajdu¬
je się na stronie www.kurpie.com.pl - t u zaczyna pełnić funkcję sprawozdania oraz
zachęty dla innych.
Przywiązanie do regionu państwo Bziukiewiczowie manifestują przez wkładanie
stroju kurpiowskiego - są w nim na zdjęciu na stronie głównej W W W , podczas
imprez regionalnych czy w czasie warsztatów. Zapytany o wykorzystanie stroju pan
Zdzisław powiedział:
T o jest b a r d z i e j p o k a z a n i e t e g o s t r o j u , b o p a n i p o w i e m , ż e p i e r w s z e t a k i e w r a ż e n i e . . .
g d z i e ś j e s t e m na s t o i s k u , n a w e t t u g d z i e ś w pobliżu, t o n a w e t l u d z i e m i e j s c o w i nie
znają s t r o j u m ę s k i e g o : „a g ó r a l e p r z y j e c h a l i " , a jak b u r s z t y n , t o „Kaszub", n o . . . ż e jak
s t r ó j , t o górale, p o p r o s t u k u r p i o w s k i strój nie jest z n a n y t o t y l k o t u t a j się mówi, że
jest z n a n y . . . p o j e c h a l i d o W a r s z a w y c z y c o ś t a m , t y l k o j e d n o s t k i znają k u r p i o w s k i . . .
łowicki, k r a k o w s k i , góralski t o tak, a o K u r p i a c h t o o s t r o ż n i e , n i k t nie p o w i e , ż e t o
kurpiowski.

A zatem noszenie stroju to sposób na przywrócenie wiedzy o nim, także w śro¬
dowisku lokalnym.
W a r t o wspomnieć, że tradycyjny strój ludowy w większości regionów zanikł lub
zmeniał się na przełomie X I X i X X w. p o d wpływem mód i napływu materiałów fab¬
rycznych. Po I wojnie światowej funkcjonował głównie w formule organizacji regio20

C o ciekawe, chleb ze smalcem i k i s z o n y m ogórkiem uznawany jest za tradycyjne jadło w w i e l u

regionach Polski. R ó ż n i c a polega w zasadzie t y l k o w nazewnictwie.
2 1

W tekście znajduje się sformułowanie „zdradzić t a j n i k i " - które można zinterpretować jako „po­

dzielenie się tajemnicą", co przecież jest możliwe t y l k o z osobami zaprzyjaźnionymi, g o d n y m i zaufa­
nia. C z y jednak sam p r z y j a z d d o W a c h u na warsztaty czy lekcje w y s t a r c z y b y znaleźć się w tej szcze¬
gólnej g r u p i e ?

172

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

nalnych, teatrów ludowych, zespołów folklorystycznych. Podobną funkcję pełnił
po I I wojnie światowej, ograniczany jednakże do sfery folkloryzmu. Na Kurpiowszczyźnie nie było inaczej:
Ja nie w i e m , c z y jeszcze 20 lat t e m u t o k t o ś t u p r y w a t n i e s t r ó j miał męski, jeszcze nie
szyły te k r a w c o w e t y c h s t r o j ó w m ę s k i c h , b y ł y w i ę c te s z y t e w d o m u , a jeszcze nie
b y ł o t y c h z a w o d o w y c h k r a w c o w y c h . . . nie b y ł o jeszcze m o d y na stroje [ . . . ] , - stroje
szyli g d z i e ś daleko, na z a m ó w i e n i e dla z e s p o ł ó w . P r y w a t n i e n i k t się nie bawił w to.

Współcześnie strój regionalny może mieć każdy, ale nosić go można z różnych
powodów. Panu Bziukiewiczowi , jak sam twierdził, chodzi o „pokazanie, że to tak
i tak wygląda... no co, w garnitur łatwo jest się ubrać, prawda?", chodzi o „zacho¬
wanie od zapomnienia". Wydaje się jednak, że to coś więcej niż edukacja - to
również deklaracja przynależności do grupy kurpiowskiej, z dumą bowiem pod¬
kreślał: „Ja jestem Kurpiem, ja zawsze byłem" . Niemniej trudno oprzeć się wraże¬
niu, że strój może być traktowany także jako swego rodzaju „ubiór do pracy" .
W pewnym sensie jest on wymagany przez odbiorcę, który jadąc na K u r p i o ­
wszczyznę, oczekuje, że spotka tu Kurpiów w tradycyjnych strojach. To stwierdze¬
nie dotyczy oczywiście określonych sytuacji związanych z lokalnymi festynami czy
imprezami regionalnymi. Podczas nich można bowiem z łatwością wyróżnić twór¬
ców ludowych - ci są ubrani w odpowiednie stroje, oraz właścicieli sąsiednich sto¬
isk z zabawkami, ubraniami, jedzeniem i piciem, ozdobami i t d . , którzy są ubrani tak
jak odwiedzający.
22

23

24

Innym wyznacznikiem regionalności jest posługiwanie się gwarą. Z b i g n i e w
Greń w artykule Śląska lokalność w Internecie (2008) analizuje strony poświęcone Śląs¬
kowi p o d kątem treści oraz wykorzystywania gwary śląskiej. W efekcie wyróżnia

22

Pomijam t u panią Laurę, ponieważ nie jest ona Kurpianką z pochodzenia, chociaż przez swoją

działalność twórczą i edukacyjną postrzegana jest w kontekście k u r p i o w s k i m ; wkłada strój kurpiows¬
k i w p o d o b n y c h sytuacjach co mąż.
23

W a r t o wspomnieć, że na a d m i n i s t r o w a n y m przez Zdzisława Bziukiewicza f o r u m d y s k u s y j n y m

( w w w . k u r p i e . p u n . p l ) j e d n y m spośród 14 zaproponowanych d o dyskusji t e m a t ó w jest: Jestem Kurpsiem!
(Co to znaczy dla Ciebie. Zaszczyt

czy ujma). N i e s t e t y n i k t nie podjął tego wątku. Podobnie zresztą jak

większości innych. Według statystyki liczba użytkowników zamyka się w liczbie sześciu, w t y m sam
administrator. Z a p y t a n y o t o Bziukiewicz przyznał: „Ja zauważyłem, że t u K u r p i e . . . ludzie nie intere­
sują się t y m " . F o r u m działa o d g r u d n i a 2 0 0 7 r. W zamierzeniu miało być miejscem dyskusji na temat
K u r p i i Kurpiowszczyzny, ale także miało być w i r t u a l n y m miejscem spotkań dla t y c h , którzy miesz¬
kają za granicą: „Szczególnie zapraszam Polonię. M o ż e ktoś chce opowiedzieć swoją historię sprzed
lat lub podzielić się ciekawą opowieścią" - czytamy w p o w i t a n i u .
24

Pamiętam jedną z w i z y t u państwa Bziukiewiczów. Widziałam wyjeżdżający o d nich autokar

z wycieczką. M o j ą uwagę zwróciło to, że b y l i o b y d w o j e u b r a n i w stroje, ale ich dzieci (mają trójkę)
już nie. Przy kolejnej wizycie, m i m o że zapowiedzianej, p r z y w i t a l i m n i e w strojach c o d z i e n n y c h
(„cywilnych"). P r a w d o p o d o b n i e uznali, że jej cel jest bardziej p r y w a t n y niż m a r k e t i n g o w y c z y p r o mocyjno-edukacyjny.

173

Katarzyna Waszczyńska

sześć kategorii stron. W jednej z nich znalazły się strony prowadzone w kodach ofic¬
jalnych (w t y m wypadku w języku polskim, angielskim, niemieckim) z wykorzysta¬
niem kodu lokalnego (w t y m wypadku gwary śląskiej) w celu podkreślenia specyfi¬
ki regionalnej (Greń 2008, s. 435). D o tej kategorii można by również zaliczyć
stronę www.kurpie.com.pl. W zasadzie jest ona prowadzona w języku polskim,
a gwara kurpiowska jest obecna przede wszystkim w zakładkach Gadki kurpiowskie ,
Wiersze kurpiowskie i w pojedynczych zwrotach, jak przywoływane już wcześniej
powitanie „Zitajta do nas". Oczywiście, w zamieszczonych na stronie tekstach tak¬
że można znaleźć fragmenty w gwarze kurpiowskiej, ale zależne jest to od autorów,
a nie administratora. Ten zaś gwary w piśmie nie używa świadomie, tłumacząc: „Nie
wiedziałbym, jak to napisać tą gwarą - to byłoby takie gdybanie; bo to później by
były jeszcze kolejne punkty zaczepienia dla tych, którym się nic nie podoba, nie?".
Kwestia posługiwania się gwarą kurpiowskiej w mowie także nie jest prosta:
25

26

27

Z gwarą t o jest t a k i p r o b l e m , ja g w a r y nie używam, jak ja się u r o d z i ł e m , t o g w a r y tej
w zasadzie nie było, b y ł o jakieś tam mazurzenie, p o j e d y n c z e słowa, nie, ale t a k i e j
g w a r y to, prawdę mówiąc, na t e j trasie d o M y s z y ń c a

28

t o nie b y ł o już p r z y mnie.

A mimo to podczas spotkań warsztatowych stara się używać gwary:
P r ó b u j ę t y l k o n i e k t ó r e słowa, t y l k o takie, ż e b y b y ł y zrozumiałe. B o c o z tego, że ja c o ś
p o w i e m , jak n i k t nie w i e [ o c o c h o d z i ] . T o raczej trzeba u m i a r k o w a n i e z tą gwarą. Jest
parę t a k i c h słów: „zitajta", „chujecki", te n a s z e . . . a t a k t o nie ma sensu.

Można powiedzieć, że w ten sposób stara się zwiększyć atrakcyjność spotkań
w Wachu, ale też zyskuje lepszy kontakt:
Jak taka g r u p a p r z y j e ż d ż a , b i o r ą c przykład t y c h „siurów", n i e ? .

a n o r m a l n i e co d o

d z i e c i a k a p o w i e s z , a t a k „siur", i już jest d o b r z e , już w e s o ł o , n i e ? C z ę s t o t o się r o b i ,
ż e b y g r u p a się śmiała, a nie siedziała jak na l e k c j i .

25

Znajdują się t u gadki autorstwa Leszka C z y ż a , W i t o l d a Kuczyńskiego, Jerzego W a s z k i e w i c z a ,

K u r p i a z Baranowa oraz gadka zapisana przez Adama C h ę t n i k a .
26

A u t o r a m i w i e r s z y znajdujących się na stronie są Marianna Piórkowska i Leszek C z y ż .

27

W c i ą ż trwają prace dialektologów, m . i n . prof. Barbary Falińskiej, która jest autorką opracowania

Gwary Mazowsza,

Podlasia i Suwalszczyzny,

Białystok 2004, ale zapis g w a r y k u r p i o w s k i e j nie jest jedno¬

lity. Współcześnie p o d j ę t o prace nad s t w o r z e n i e m podręcznika d o nauki k u r p i o w s k i e g o , które być
m o ż e uregulują tę kwestię.
28

C o ciekawe, w relacji ks. A n t o n i e g o Brykczyńskiego sprzed stu lat można przeczytać: „Gdy

przejeżdżając przez Kadzidło, zapytałem dzieci bawiących się w kałuży, w bieliźnie m n i e j białej o d ich
włosów, czy w o d a ciepła, a one odpowiedziały » t s i e p ł a « , na p o z d r o w i e n i e zaś chrześcijańskie ode¬
brałem odpowiedź »na sieki sieków«, powiedziałem sobie: o t o p r a w d z i w i Kurpie, bo i m o w a ich tego
d o w o d z i " (Brykczyński, „Biesiada Literacka", 1892, nr 6, s. 86, za: w w w . k u r p i e . c o m . p l ) .

174

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

Poza t y m tworzy spójny obraz Kurpia - ubranego w strój regionalny posłu­
gującego się gwarą i wykonującego jeden z zawodów charakterystycznych dla Kur¬
piowszczyzny.
Ciekawym wątkiem, na który warto zwrócić uwagę, jest także informowanie o mu­
zeum tworzonym w Wachu przez pana Bziukiewicza. Wiadomość ta znajduje się na
stronie www.kurpie.com.pl i innych administrowanych przez pana Zdzisława. M u ¬
zeum to jest różnie nazywane. Na forum www.kurpie.pun.pl widnieje nazwa: O ś ­
rodek Etnograficzny - Kurpiowskiej Wsi, w logo muzeum znajduje się napis: Pry¬
watne M u z e u m Kurpiowskie. Wach, a na jednej z pierwszych informujących o mu¬
zeum tablic: Tworzące [się] - Prywatne M u z e u m Kurpiowskie. Różnice w nazwie są
jednak drugorzędne, choć to one wywołały burzę w środowisku kurpiowskim, na
którą Bziukiewicz reaguje spokojnie:
29

Ja w c z e ś n i e j c z y p ó ź n i e j m a m p l a n z a r e j e s t r o w a ć s w o j e m u z e u m . Ja t u nie r o b i ę
śląskiej c z y m a z u r s k i e j [ w y s t a w y ] , w i ę c c z e m u ma się t o t a k nie n a z y w a ć ? A że t w o ­
r z ą c e się? A d a m C h ę t n i k 15 lat t w o r z y ł [ s k a n s e n ] .

Zdecydowanie bardziej istotny wydaje się sam pomysł powołania prywatnego
muzeum etnograficznego . Pan Zdzisław przyznał: „Szkoda mi tego, że niszczeje,
że gnije to wszystko. W zasadzie, zbierając to, zauważam, że w okamgnieniu to
wszystko zniknie teraz". W zamieszczonym na stronie ogłoszeniu o powstającym
muzeum można zaś przeczytać:
30

N a s z y m c e l e m jest u r a t o w a n i e p r z e d s p a l e n i e m , w y r z u c e n i e m na ś m i e c i l u b o d d a ¬
n i e m na z ł o m o c a l a ł y c h jeszcze e l e m e n t ó w m a t e r i a l n y c h naszej k u l t u r y . Jeśli posia¬
dasz n a r z ę d z i a l u b m a s z y n y r o l n i c z e , s p r z ę t y g o s p o d a r s k i e c z y d o m o w e oraz inne
pamiątki związane z n a s z y m r e g i o n e m - p o m ó ż nam w u r a t o w a n i u i c h p r z e d z n i s z ­
c z e n i e m . P o k a ż m y je m ł o d s z e m u p o k o l e n i u ! O s o b y k t ó r e c h c ą nam p o m ó c w t w o ¬
r z e n i u z b i o r ó w i p r z e k a z a ć eksponaty, p r o s z ę o k o n t a k t .

Prywatnych muzeów, galerii, wystaw, kolekcji jest coraz więcej, nie tylko w me­
tropoliach. Można powiedzieć, że od kilku lat to zjawisko dosyć powszechne. Z jed­
nej strony jest ono efektem globalizacji, która paradoksalnie wywołuje działania od¬
wrotne, polegające na podkreśleniu wyjątkowości swojego miejsca na ziemi, małej
ojczyzny, i wyróżniających ją cech. W a r t o dodać, że mechanizm ten jest wykorzy¬
stywany podczas tworzenia atrakcji turystycznych. Z drugiej zaś wynika z potrzeby

29

Logo muzeum w W a c h u t o biały prostokąt (dwa jego przeciwległe kąty mają kolor zielony), w k t ó ­

r y m znajduje się rysunek sochy ( p o c h o d z ą c y z Kroniki Szkoły Podstawowej w Wachu i p r a w d o p o d o b n i e
autorstwa Józefa Siwika). Logo nie pozostawia wątpliwości, że muzeum prezentuje z b i o r y etnograficzne.
30

N a obszarze K u r p i o w s z c z y z n y są następujące j e d n o s t k i muzealne i skansenowskie: M u z e u m

K u l t u r y K u r p i o w s k i e j w O s t r o ł ę c e , Skansen K u r p i o w s k i w N o w o g r o d z i e , Z a g r o d a K u r p i o w s k a w K a ­
dzidle, O ś r o d e k E t n o g r a f i c z n y D z i e d z i c t w a K u l t u r o w e g o Kurpiów w Lelisie.

175

Katarzyna Waszczyńska

gromadzenia , otaczania się rzeczami, chociaż nie zawsze uporządkowanymi w ro¬
dzaj kolekcji.
31

Inicjatywa Zdzisława Bziukiewicza jest więc jedną z wielu, a mimo to warto się
przyjrzeć temu prywatnemu muzeum. O t ó ż na stronie ogłoszono: otwarcie nastąpiło
1 kwietnia 2009 r. ; na powierzchni 200 m kw. zgromadzono około 1000 ekspona­
tów z takich dziedzin jak (kolejność zgodna z zapisem na stronie): tkactwo, bursztyniarstwo, stolarstwo, szewstwo, plecionkarstwo, wyposażenie domu i gospodarskie,
maszyny i narzędzia rolnicze; jest to inicjatywa prywatna, finansowana z własnych
oszczędności; zwiedzanie jest bezpłatne. Podczas pobytów u państwa Bziukiewiczów mogłam przekonać się, że liczba 1000 eksponatów jest już nieaktualna. Za każ­
d y m razem pan Zdzisław pokazywał mi, co przybyło, co zmienił, dodał. Nieustan¬
ne powiększanie się zbiorów (zgodnie z hasłem „muzeum tworzące się") pozwala
stwierdzić, że Kurpiowszczyzna nie została p o d t y m kątem wyeksploatowana. Po¬
dobnie jest z formą ich pokazania (wystawiennictwem) i wykorzystania w edukacji
regionalnej. Goście państwa Bziukiewiczów - przy okazji w i z y t y warsztatów czy
lekcji - mogą obejrzeć na wystawie, zorganizowanej w dawnej stodole, przedmioty
codziennego użytku, których używali Kurpie, mogą też posłuchać ich historii,
a wreszcie mogą tych przedmiotów dotknąć i dowiedzieć się, jak się nimi posługi¬
wać. O p r ó c z wzbogacania zbiorów i rozbudowy pomieszczeń pan Zdzisław ma
w planach stworzenie katalogu naukowego zebranych przedmiotów:
32

Z r o b i ę t a k i k a t a l o g i p o t e m b ę d ę szukał t y c h n a z w i w razie czego b ę d ę zmieniał, b o
n i e k o n i e c z n i e m o g ę zawsze d o b r z e zapisać, p o z a t y m g d z i e ś p o sąsiedzku m o ż e b y ć
i n n a , ale ja b ę d ę szukał t a k i e j o g ó l n e j k u r p i o w s k i e j , czasem i p o l s k i e j t r u d n o z n a l e ź ć .

Chce jednak nie tylko stworzyć go w realu, ale także dać możliwość zaglądania
do kolekcji użytkownikom sieci. Już pierwsze zdjęcia (42 obiektów) są dostępne na
stronie www.kurpie.com.pl, choć jeszcze bez pełnych opisów. Można także obej¬
rzeć fotoreportaż z zakładania osnowy na warsztat tkacki.
*
Przybliżając aktywność Zdzisława Bziukiewicza (tę wirtualną i tę realną), zastana­
wiałam się nad jego motywacjami. Sam autor w naszej rozmowie podkreślał:
31

„Pewien rodzaj »gromadzenia« wokół j e d n o s t k i i wokół g r u p y - nagromadzenie materialnego

»świata«, oznaczanie subiektywnego obszaru, który nie jest » i n n y m « - jest p r a w d o p o d o b n i e u n i w e r ­
salny" ( C l i f f o r d 1993, s. 12).
32

W y b ó r daty: 1 k w i e t n i a (prima aprilis), mógł być n i e p r z y p a d k o w y t y m bardziej jeśli weźmie się

p o d uwagę brak przychylności w środowisku k u r p i o w s k i m dla aktywności Zdzisława Bziukiewicza:
„Pierwsze te strony m o j e jak t y l k o ruszyły, zaczęły chodzić, t o t e ż t o środowisko ostrołęckie miało m i
za złe, czemu t o nie oni mają te »kurpie«, ale przecież m o g l i założyć, k t o i m bronił, nie? [ . . . ] tak samo
jest z t y m muzeum".

176

Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz

Szczerze mówiąc, d u ż o dla siebie r o b i ę . [ . . . ] T a k samo i m u z e u m - t o t e ż dla siebie
[ . . . ] , w t y m sensie ja r o b i ę t o dla siebie, że ja t o lubię ( n a w e t o d n a w i a ć te r z e c z y i tak
d a l e j ) . [ . ] tak, dla s w o j e j satysfakcji, ż e c o ś z r o b i ę i p ó ź n i e j jakoś t o c o ś w y c h o d z i .

Z pewnością jest to rozwijanie zainteresowań, pasja - wyraz cech osobowościo­
wych Bziukiewicza, który przyznaje: „Siedzenie nigdy mi nie odpowiadało". Wyda¬
je się jednak, że te działania pozwalają mu także odnaleźć się w otaczającej rzeczy¬
wistości, t y m bardziej że gdy spojrzeć na rodzinę Bziukiewiczów okiem ekonomisty - to mamy do czynienia z rodzinnym biznesem. W biznesie zaś trzeba nie
tylko pracować, ale też zajmować się public relations, poszukiwać klientów. Temu służą
wszelkie działania promocyjne: informacje w stoisku, noszenie stroju kurpiowskiego,
który można tu potraktować jako rozpoznawalną markę (Bziukiewiczów), możliwość
obejrzenia na stronie W W W wyrobów (ich reklama), zaproszenia na warsztaty
lekcje. W tych działaniach jest jednak i to drugie dno. Robiąc „dla siebie", Zdzisław
Bziukiewicz robi to także dla swoich bliskich, a szczególnie dla dzieci. W sposób
uznawany za tradycyjny dla przekazywania treści kulturowych, tj. poprzez przekaz
międzygeneracyjny (werbalny - opowieści, i pozawerbalny - „bo ja nie bronię i m
wchodzić t u [ d o muzeum] bawić się t y m i rzeczami"), uczy ich kultury kurpiow¬
skiej, w której sam wzrastał. M a nadzieję, że „moje dzieci t u mi pomagając [ . . . ] tego
bakcyla złapią. [ . . . ] M o ż e trochę będą psocić, ale przy okazji i złapią tego bakcyla
- ktoś z nich". C h o ć jednego jest pewien: że wychowanie, które i m daje, pozwoli i m
na określenie, że są Kurpiami tak jak ojciec.
33

Działania Zdzisława Bziukiewicza można także rozpatrywać jako kreowanie
autorytetu dla społeczności lokalnej, a także dla zainteresowanych Kurpiowszczy¬
zną. Jego aktywność w środowisku, pomysły: warsztatów edukacyjnych, strony in¬
ternetowej czy powołania muzeum kurpiowskiego, powodują, że można uznać go
za jednego z przewodników po kulturze kurpiowskiej. Zresztą sam przyznał:
S p o r o jest t a k i c h rzeczy, ż e b e z p o ś r e d n i o dzwonią d o mnie. C z y k t o ś tam r o d z i n y
w Stanach szuka.

n a w e t p o m a g a ł e m p r o f e s o r o w i z U n i w e r s y t e t u Jagiellońskiego, t o

właśnie o g w a r ę chodziło, pisał o g w a r z e góralskiej i c h o d z i ł o o te m a t k i chrzestne, t o
ja tam w c z e ś n i e j w i e d z i a ł e m , t o pytał, jak u nas n a z y w a l i .

t o napisałem - ze d w i e

k a r t k i m a s z y n o p i s u k o m p u t e r o w e g o napisałem na t e m a t t y c h c i o t k ó w , s w a t ó w - jak
było, jak teraz jest. A czasem są i b z d u r n e t e l e f o n y . . . d z w o n i k t o ś ze S z c z y t n a i mówi:
p o w i e d z m i p a n - S z c z y t n o t o są M a z u r y c z y W a r m i a - b o t u w o j n a się dzieje.

W wersji wirtualnej takim przewodnikiem jest strona www.kurpie.com.pl. Ze¬
brane t u materiały i informacje pozwalają na poznanie specyfiki Kurpiowszczyzny,
zamieszkujących tu ludzi, szeroko rozumianej kultury kurpiowskiej. Strona umożliwia

33

W a r t o dodać, że Zdzisław Bziukiewicz sam jest z wykształcenia t e c h n i k i e m ekonomistą.

177

Katarzyna Waszczyńska

także komunikację z większą liczbą odbiorców, którzy jeśli nie znajdą na niej o d p o ­
wiedzi, mogą zapytać administratora, przesyłając pytanie pocztą elektroniczną,
mogą także wymienić się poglądami, podyskutować.
Dla samego Bziukiewicza strona jest swego rodzaju oknem na świat, możliwością
dotarcia do większej liczby osób. Czasem wystarczy tylko świadomość, „że trochę
więcej ludzi będzie wiedziało", a czasem dzięki informacji zaczerpniętej z Internetu
„ktoś tam przyjedzie - pochwali, to od razu chce się robić, takie jest coś, nie?".
W a r t o dodać, że spośród twórców ludowych Kurpiowszczyzny własną stronę
W W W ma na razie tylko Zdzisław Bziukiewicz. G d y zapytałam, dlaczego - o d p o ­
wiedział bez wahania: „Mam, bo to jestem ja [śmiech]".

Bibliografia
Burszta W.J.
2003
Internetowa polis w trzech krótkich odsłonach, w: Ekran, mit, rzeczywistość, red. WJ. Bur¬
szta, Warszawa, s. 157-175
Castells M .
2003

Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Poznań

Clifford J.
1993
Kolekcjonowaniu sztuki i kultury, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa", nr 1,
s. 11-16
Greń Z .
2008

Śląska lokalność w Internecie, w: Oblicza lokalności. Ku nowym formom życia lokal­
nego, red. J. Kurczewski, Warszawa, s. 431-441

Hendrykowski M .
2005

Metafory Internetu, Poznań

Mencwel A .
2006

Poza adoracją i negacją. Przesłanki antropologii internetu, w: Wyobraźnia antropolo­
giczna. Próby i studia, red. A. Mencwel, Warszawa, s. 349-378

178

Kolekcja

Cytat

Waszczyńska, Katarzyna, “Kurp w Internecie i realu - Zdzisław Bziukiewicz/ Antropolog wobec współczesności,” Cyfrowa Etnografia, Dostęp 4 grudnia 2022, https://cyfrowaetnografia.pl/items/show/6017.

Formaty wyjściowe