https://cyfrowaetnografia.pl/files/original/caac06c812ba0ded0c72dd34ff428dcb.pdf 5f267b001ff9bb544565bf50e257727c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4026 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3765 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2, s. 122-124 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R. 1811 — na licytacji rzeczy Magdaleny Kocica, wdo­ wy po szewcu: „Obrazów szklanych 3". R. 1819 — w innym inwentarzu zanotowano: „Obraszków szklanych 2 Obraszków na szkle malowanych 5". To ostatnie określenie nie budzi już wątpliwości, o jakie przedmioty chodziło, w tejże samej bowiem księdze zapisano, że po Macieju Kowaleńskim zostało „obraszków za szkłem 5". Występowanie w Pruchniku znacznej ilości obra­ zów nasuwa przypuszczenie, że — niezależnie od kupowania ich chociażby w Przeworsku, na słynnych tam odpustach, czy gdzie indziej — mogli być rów­ nież na miejscu malarze zaspokajający potrzeby mia­ steczka i Okolicy. Tę hipotezę zdaje się popierać fakt, stwierdzony przez autora niniejszego artykułu na miejscu w Pruchniku, że powały w domach z pocz. X I X w., zrobione z szerokich, heblowanych desek, były bogato pomalowane (farby kładziono bezpośred­ nio na surowym drzewie) w motywy kwiatowe i roś­ linne. Widać było wprawną rękę w rysunku i dobre oko w doborze kolorów. Należy wykluczyć możliwość, aby do tego rodzaju prac i w tym okresie sprowadza­ no rzemieślników spoza miasteczka. Na podstawie suchych notatek sądowych nie spo­ sób określić pochodzenia obrazów malowanych na szkle; czy nie są one pochodzenia słowackiego? Pruchnik leży stosunkowo blisko słynnego miejsca odpustowego w Starej Wsi k. Brzozowa, dokąd ma­ sowo przychodzili Słowacy — aż do czasów I wojny światowej ; mogli więc przynosić obrazy na sprzedaż. Wiadomo przecież, że aż do pocz. X X w. odpusty były połączone z kiermaszami, tj. istnymi jarmarkami. W księgach pruchnickieh spotykamy jeszcze inną nowość. Ale jest to już wiek X I X — czas znacznych 27 27 Według podania, czczony obraz średniowieczny M. B. w Starej Wsi miał przybyć ze Słowacji, stąd owe liczne kilkutysięczne pielgrzymki Słowaków. Zob.: Ks. W. Mrowiński (T. J.), Cudowny obraz M. B. Sta­ rowiejskiej w Ziemi Sanockiej, Kraków 1895, s. 1. Archiwum. Muzeum w Jarosławiu, rkp. 252, s. 111. W notatce tej mamy rzadko spotykany akcent 28 zmian w życiu naszych miasteczek. Oto w inwenta­ rzach występują obrazy o tematach niewątpliwie świeckich, jak np.: R. 1819 — „Obrazków szklanych 2 detto ptaszków 2". Tu musimy nawiązać do obrazów na szkle, zna­ nych na terenie Polski południowej, centralnej i wschodniej. Z notatki zdaje się również wynikać, że ptaszki też były malowane na szkle; ale znów nasuwa się pytanie: czy były one pochodzenia miej­ scowego, czy z importu? I wreszcie: R. 1817 — „po śp. Szymunowy Łukaszkiewiczowy, oprócz obrazu P. Jezusa, św. Teresy, św. Onufre­ go i P. Jezusa Kobylańskiego! , w inwentarzu figuruje: „Lanszaftów 5". Jak wiadomo „Landsehaft" jest terminem niemiec­ kim i dostał się do nas razem z zaborcą austriackim. I znowu pytanie, na które w tej chwili nie sposób jeszcze odpowiedzieć: czy owe „lanszafty", a więc obrazy przedstawiające krajobrazy, były importowane z krajów austriackich, czy też miejscowy malarz prze­ jął nową modę i na wzór widzianych, importowanych, malował je na miejscu. I na zakończenie już tylko ciekawostka . W Ko­ łaczycach (dziś pow. Jasło), słynnych ze znakomitych garncarzy, był — obok innych — cech wielki, tj. zbiorowy. Tenże cech w r. 1836: „Za cechmistrza Bartłomieja Knybla [...] ze składek Braci odnowił ołtarz św. Mikołaja [widocznie cechowy], za co zapła­ cono: Piotrowi Zieleńskiemu 31 ryńskich Portreciście 10 „ „ Jak wynika z powyższego, malarz malował ołtarz, „portrecista" zaś chyba „odnowił" (a może namalo­ wał od nowa?) „portret" św. Mikołaja, który do dnia dzisiejszego w ołtarzu figuruje. 2S 29 regionalny. Kobylany to słynna miejscowość odpusto­ wa koło Gorlic. Obraz mógł być tam zakupiony w cza­ sie odpustu, ale równie ddbrze mógł go wykonać malarz pruchnicki, który zaspokajał gusty odbiorców. Archiwum Cechu Wielkiego w Kołaczycach, księga z lat 1779—1844, s. 70. 28 Franciszek Fot: W. Dziurawiec — il. 5; Jan Swiderski K R O Konkursy i wystawy W kwietniu odbyły się w Opolu tradycyjne już uroczystości obchodu Dnia Twórczości Ludowej. Połączo­ ne one były z konkursami na kra­ szanki, pisanki, rzeźbę ludową, zdo­ bione wyroby kowalskie i wiosenne korowody marzankowe i gaikowomaikowe. Odbyły się również elimi­ nacje konkursów słowno-muzycz­ nych, w których wyróżnili się śpie­ 190 N I Kotula — U. 1—i, 6—12. K A wacy odtwarzający tradycyjne pie­ wę-kiermasz pamiątkarstwa regio­ śni ludowe. Najbogatszego materiału nalnego. Eksponowano przedmioty dostarczył konkurs kraszankowy, w będące dziełami twórców ludowych. którym wzięło udział kilkudziesięciu uczestników. Ogółem uczestniczyło * w konkursie ponad 200 osób. Konkurs sztuki ludowej woje­ wództwa łódzkiego (por.: Kronika nr 2/1961) zakończony został w koń­ W zabytkowej sieni gdańskiej cu kwietnia. W ciągu maja odbyły CPLiA urządziła w kwietniu wysta­ się eliminacje regionalne w mu- �zeach: w Łęczycy, Łowiczu, Sie­ radzu, Tomaszowie Maz. i Piotrko­ wie Tryb. Poszczególne muzea orga­ nizowały konkurs na terenie pod­ ległych im regionów. Wyróżniają­ cym się twórcom ludowym przyzna­ no nagrody, kwalifikując najlepsze prace na ogólnopolską wystawę w Łodzi. Muzea w Łęczycy i Siera­ dzu urządziły własne wystawy eksponatów pokonkursowych. Szcze­ gólnie interesująca była wystawa w Łęczycy, zorganizowana przez kie­ rowniczkę muzeum mgr Jadwigę Grodzką przy współudziale Rady Narodowej i Łódzkiej Rozgłośni Polskiego Radia. Pokazano na wy­ stawie prace współczesne z zakresu plecionkarstwa, wycinanki, cerami­ ki, wyrobów kowalskich i instru­ mentów muzycznych. Na tle ogól­ nie wysokiego poziomu eksponatów wyróżniał się zespół rzeźb wyko­ nanych przez nieznanych dotych­ czas — z wyjątkiem Kamińskiego — rzeźbiarzy z okolic Łęczycy. Do najbardziej interesujących nale­ żały rzeźby: Bolesława Grabskiego, Mariana Jóźwiaka, Wiktora Rysia i Wacława Czerwińskiego. Wysta­ wa posiada katalog, bardzo ładnie wydany przez muzeum w Łęczycy; opracowanie tekstu — mgr J. Grodz­ ka, opracowanie graficzne — Ro­ man Matysiak. Katalog zawiera krótki wstęp, opis eksponatów oraz fotografie. Centralna wystawa wojewódzka odbyła się w Łodzi w drugiej po­ łowie czerwca. Wśród eksponatów reprezentujących współczesną sztu­ kę ludową 11 regionów wojewódz­ twa łódzkiego, biorących udział w konkursie, wysuwały się na plan pierwszy (zarówno pod względem wartości artystycznych jak repre­ zentacji ilościowej) tkaniny ubra­ niowe rawsko-opoczyńskie i sieradz­ kie, wycinanki łowickie i rawskie oraz pisanki z okolic Rawy Mazo­ wieckiej i Piotrkowa Trybunalskie­ go. Wśród rzeźbiarzy najbardziej interesującą indywidualnością był na wystawie Jan Lamęcki z Zielo­ nej Dąbrowy (pow. Radomsko) oraz wspomniany już zespół rzeźbiarzy łęczyckich. Komisarzem wystawy i autorem scenariusza był Bolesław Kowalec, autorem interesującej oprawy pla­ stycznej — Romuald Jackowski. Katalog wydany przez Prezydium WRN w Łodzi zawiera: artykuły wstępne wprowadzające w zagad­ nienia tradycyjnej i współczesnej sztuki ludowej Ziemi Łódzkiej opra­ cowane przez prof. dr K. Zawistowicz-Adamską, mgr W. Drozdowską, mgr A. Włodarczyka i B. Kowalca będzie zakupiona dla organizujące­ oraz spis eksponatów i ilustracje." go się Muzeum Kociewskiego. (Objętość katalogu 45 stron, 26 fo­ * tografii w tekście.) * Na początku czerwca nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu „Tkanina 28 maja otwarto w Podegrodziu ludowa we wnętrzu współczesnym". pod Nowym Sączem bardzo intere­ Konkurs zorganizowany został przez sującą wystawę twórczości ludowej Zarząd Związku CPLiA, który Podegrodzia, zorganizowaną z okazji uprzednio — jako przygotowanie 700-lecia istnienia wsi. Na wystawie do konkursu — przeprowadził fa­ zgromadzono eksponaty z zakresu chowy instruktaż na terenach Bia­ tradycyjnej kultury materialnej, łostockiego, Olsztyńskiego, Rawskie­ urządzenia wnętrza, ceramiki, stro­ go i Sieradzkiego; z okolic tych na­ ju i haftu. Organizatorami wystawy płynęła większość zgłoszeń na kon­ jest para małżeńska nauczycieli ze kurs. Wśród nadesłanych tkanin szkoły podstawowej w Podegro­ wyróżniały się szczególnie wyso­ dziu, od wielu lat zajmująca się kim poziomem artystycznym biało­ amatorsko etnografią. stockie dywany dwuosnowowe (część z nich, dzięki użyciu odpo­ * wiedniego surowca, nadaje się do położenia na podłodze) oraz kur­ W Nowym Sączu nastąpiło na po­ piowskie chodniki „szmaciaki". czątku czerwca rozstrzygnięcie kon­ * kursu sztuki ludowej regionu nowo­ sądeckiego. Konkurs był pomyślany Objazdowa wystawa wycinanki jako pamiątkarski. Większość ekspo­ kurpiowskiej eksponowana była w natów stanowiła ceramika, następ­ drugim kwartale br. w Pułtusku, nie hafty i wyroby plecionkarskie. Garwolinie i Grodzisku. * Konkurs na wyroby ludowej ce­ Bydgoszczy rozstrzygnięty zo­ w końcu maja konkurs deko­ ramiki kieleckiej rozstrzygnięty zo­ wnętrz kujawskich (por.: Kro­ stał w Kielcach 21 czerwca. Nadesła­ no ogółem ponad sto prac wykona­ nr 2/1961). nych przez garncarzy będących * członkami spółdzielni CPLiA i nie zrzeszonych. Nagrodzone ekspona­ W czerwcu otwarta została w Mu­ ty pokazane będą we wrześniu na zeum Narodowym w Poznaniu wy­ specjalnie zorganizowanej wystawie. stawa pt. Wielkopolska Sztuka Lu­ Organizatorami kieleckiego konkur­ dowa. Ekspozycję, obejmującą su był Wydział Kultury PWRN oraz obiekty sztuki ludowej od X V I I w. spółdzielnia „Chałupnik" z Iłży. do czasów współczesnych, przygoto­ * wało Muzeum Narodowe w ramach wielkopolskiego festiwalu kultury. W kwietniu w paryskiej galerii Na wystawie pokazano rzeźbę, ma­ larstwo, ceramikę, tkactwo i hafty. Dina Vierny wystawione były obraz­ Przewidziane jest przeniesienie wy­ ki Nikifora. Zestaw pokazanych prac nie był najciekawszy, ponieważ stawy do Lublina i Koszalina. pochodził z przypadkowo poczynio­ nych przez galerię zakupów. Do * wartościowszych należały akwarele Wojewódzki Dom Twórczości z wczesnego okresu oraz seria pejza­ Ludowej w Gdańsku wraz z Wy­ ży z lat ostatnich. działem Kultury PRN w Starogar­ dzie zorganizowały wystawę trady­ cyjnego sprzętu i sztuki ludowej Pod koniec czerwca otwarto w Kociewia. Wystawa odbyła się w Pałacu Kultury w Warszawie wy­ czerwcu i lipcu w Starogardzie. stawę „Mistrzowie Sztuki Ludowej Obok zabytkowych mebli i narzę­ ZSRR". Wśród eksponatów znajdują dzi rolniczych i ceramiki znalazły się: kolorowe figurki-zabawki, cera­ się na wystawie świątki ludowe oraz mika, tkaniny i koronki, rzeźby w prace współczesnych twórców l u ­ drzewie i kości oraz wyroby z laki dowych z Kociewia. Eksponaty wy­ i malowanego drzewa. Wystawa po­ stawowe w znacznej części wypo­ kazana będzie również w Czecho­ życzono z terenu; większość z nich słowacji. W stał racji nika �